Fidan, Ukrayna Barış Zirvesi’nde: Rusya’nın da salonda bulunması, bu zirveyi daha sonuç odaklı hale getirirdi

Rusya-Ukrayna savaşı 28. ayına girerken, İsviçre’nin Lucerne kentinde Ukrayna Barış Zirvesi 100’e yakın ülkeden üst seviye temsilciyi bir araya getirdi. Türkiye’den zirveye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan katıldı. Fidan konuşmasında, “Rusya’nın da salonda bulunması, bu tepeyi daha sonuç odaklı hale getirirdi” dedi.

İsviçre, Ukrayna’daki savaşın sona erdirilmesi için temel prensiplerin tartışılmasını amaçlayan zirvede konuşan Fidan, ‘Türkiye’nin Ukrayna’da devam eden savaşa ‘adil ve kalıcı bir tahlil için uluslararası eforlara elinden gelen takviyesi sunmaya hazır olduğunu’ ifade etti. 

Bakan Fidan Türkiye’nin Karadeniz Tahıl Teşebbüsü çabalarına öncülük ettiğini hatırlatarak, Ankara’nın görüşmelere hem Ukrayna hem de Rusya olmak üzere her iki tarafı da dahil ettiğinden ilerleme kaydedebildiğini söyledi. Fidan doruğun Rusya’yı da kapsaması gerektiğini belirtti. 

Fidan, şöyle konuştu:

”İki yılı aşkın bir müddettir Avrupa’nın ortasında yıkıcı bir savaş yaşanıyor. Can Kaybı ve yaralıların sayısı 500 binden fazla. Bu bir yıpratma savaşına dönüştü. 21’inci yüzyılda konvansiyonel bir savaşla karşı karşıyayız. Her geçen an, bu trajedi daha da berbatlaşabilir.

İki riskle karşı karşıyayız: Coğrafik olarak bu savaş Ukrayna’nın dışına sıçrayabilir. Bu çatışma, şimdiden fay sınırlarını derinleştiriyor ve global seviyede kutuplaşmayı körüklüyor. Ukrayna, Batı ile ittifakını genişletme eforu içerisindeyken; Rusya da Çin ve İran ile işbirliğini geliştirerek yolu izliyor. Yakında Rusya ve Ukrayna arasında bir savaş olmanın ötesine geçebilir.

İkinci olarak, bu konvansiyonel savaşın kitle imha silahlarını içermesi bir riskle karşı karşıyayız. Buna, yöntemsel yayılma riski ismini verebiliriz. Bugün, bu iki riski önlemek ve savaşa son vermek için buradayız.

Önümüzde Ukrayna barış planı var. Rusya da kısa bir süre önce barış için kendi kaidelerini paylaştı. İçeriği ve öne sürülen şartlar ne olursa olsun, her iki taraf bakımından da bunlar çok önemli adımlardır ve hepimiz için bir umut ışığıdır. Her iki taraf da kan dökülmesine son verme konusunda istekli olduklarını göstermiştir. Lakin her iki taraf da diğer tarafın attığı adımları daha geniş kapsamlı savaş uğraşlarının bir uzantısı olarak görüyor. Bugünkü konferans, köprüden evvelki son çıkış olabilir.

Şunu da belirtmeliyim ki çatışmanın diğer tarafı olan Rusya’nın da salonda bulunması, bu tepeyi daha sonuç odaklı hale getirirdi. Diplomasi ve müzakerelere dayanan, kapsamlı ve kapsayıcı bir stratejiye giderek daha fazla ihtiyaç duyuyoruz. Türkiye başından beri diplomatik gayretlere faal olarak katılmaktadır. Mart 2022’deki İstanbul görüşmeleri ve Karadeniz Tahıl Teşebbüsü, diplomasi ve müzakerelerin ilerleme sağlayabileceğinin kanıtıdır. Türkiye çoğu zaman olduğu bundan sonra da görüşmelerde kolaylaştırıcı rol oynamaya hazırdır.

Burada bir konunun altını çizmek isterim: Tahıl Teşebbüsünü başarılı vesiz kılan şey kapsayıcı niteliğiydi. Her iki taraf için de öngörülebilirlik sağlamış ve deniz ticareti için seyir güvenliğini temin etmişti. Bu örnekten öğrenilecek çok şey var. aynı bir mekanizmayı hayata geçirmeye yönelik son teşebbüsümüz de neredeyse olumlu bir sonuç verecekti. Biz, Türkiye olarak, gayret sarf etmeye devam edeceğiz.

Türkiye, Ukrayna’nın toprak bütünlüğü, egemenliği ve bağımsızlığına olan kararlı yardımını sürdürmektedir. Barış vizyonumuz gerçekçi, kapsayıcı ve pratiktir. Bu hedefle ileriye dönük bir yol haritası oluşturmaya kararlıyız. Türkiye adil bir barış için arayışlarını sürdürecektir. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın da belirttiği aynıi “Adil bir barışın kaybedeni olmayacaktır.”

Rusya ve Çin doruğa katılmıyor, Çin alternatif bir barış planı üzerinde çalıştığını söyledi.

İki gün boyunca devam edecek doruğa ABD Başkan yardımcısı Kamala Harris’in yanı sıra, AB’den Güney Amerika, Orta Doğu ve Asya ülkelerinden temsilciler ve Ukrayna Başkanı Zelenski de katılacak. 

Zelenski 2022 yılının sonlarında ortaya koyduğu 10 maddelik barış planına destek toplamayı umuyor. Zelenski’nin barış planı, çatışmaların sona erdirilmesi, Ukrayna’nın toprak bütünlüğünün yeniden sağlanması, Rus birliklerinin Ukrayna topraklarından çekilmesi ve Ukrayna’nın savaş öncesi sonlarının Rusya ile yeniden tesis edilmesini içeriyor.

G7 başkanlarının Ukrayna’ya 50 milyar dolar fon sağlama kararındansonra düzenlenen tepeye Rusya ve Çin’in katılmıyor. Zirve Batı medyasında savaşın başından bu yana bir barış planı oluşturmak için gerçekleştirilen en tezli teşebbüslerden biri olarak bedellendiriliyor.

Rusya doruğa hiç davet edilmemişken, Çin daveti geri çevirip alternatif bir barış planı üzerinde çalışacağını açıkladı. Rusya’nın doruğa katılmamasının tepeyi ‘anlamsız kıldığı’ yönünde tenkitler yapılıyor.

Hehangi bir barış sürecine Ukrayna ve Rusya’nın bir ortada dahil edilmesi gerektiğini savunan Pekin, Ukrayna’da barış için alternatif bir plan üzerine çalıştığını duyurdu. Rusya’yı da içine dahil edecek alternatif plana destek toplamak için Çin’in lobicilik faaliyetleri yürüttüğü konuşuluyor.

Putin’in ateşkes önerisi

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin Cuma günü, İtalya’da G-7 zirvesi devam ederken, Rusya’nın ateşkes teklifini duyurdu. Putin, Ukrayna’nın dört bölgeyi (Donetsk, Luhansk, Kherson ve Zaporizhia) Rusya toprağı olarak tanımasını, Ukrayna’nın NATO üyeliği gayesinden vazgeçmesini ve Rusya üzerindeki finansal yaptırımların kalkmasıyla kalıcı bir ateşkese varılabileceğini söyledi.

NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Putin’in teklifinin bir ateşkes planı değil, ‘daha çok agresyon, daha çok işgal’ manasına geldiğini belirterek, Rusya’nın kaidelerini reddetti.  

Rusya’nın nükleer silah tehditi

Putin 5 Haziran’da Rusya’nın nükleer doktrinini yineleyerek, egemenlik ve toprak bütünlüğü tehdit altında kalması halinde Rusya’nın nükleer silah kullanma seçeneğinin dışlanmayacağını ifade etmişti. aynı basın toplantısında Rusya Devlet Başkanı, Batılı ülkelerin Ukrayna’ya Rusya topraklarında kullanılması üzere yaptığı askeri yardımların ‘asimetrik’ olduğunu söylemişti.