Hakan Fidan yanıtladı: Türkiye Brics’e üye olacak mı?

Bayramın birinci günü İsviçre’de Ukrayna Barış Konferansı vardı. Oraya görevlendirmişti sayın Cumhurbaşkanı. İkinci günü döndüm, annemin elini öpmeye gittim. Bayram esnasında da uluslararası ilgilerde olaylar durmuyor. Daima mesai gerektiriyor. Bayramda bir yere gitmedim, burada Ankara’daydım.

Özellikle Cumhurbaşkanımızın vizyonu çerçevesinde uyguladığımız siyasette eksen kayması gibi bir mevzuyu gündemimizden çıkaralı çok oldu. Bizim kendi menfaatimiz, unsurlarımız, duruşumuz neredeyse onun arayışı içerisindeyiz. Ait olduğumuz ittifaklara muhataplarımızın bağlı olması da önemli. Alternatif ekonomik platformları dikkatle takip etme noktasındayız. Brics’i farklı yapan Rusya’nın, Çin’in orada olması. G-7 daha fazla siyasi hususların aynı medeniyet alanını düşünen ülkelerin bir araya geldiği yer. Brics, ekonomik hedefli bir platform. Kural temelli, yapısal bir hali yok. Brics’in AB’ye göre farklı ve hoş tarafı bütün medeniyetleri, ırkları bünyesinde barındırıyor olması. Biraz daha kurumsal hale dönüşebilirse önemli yarar üretir. Bizim buradaki ilgilerimiz, diyaloglarımız son derece olağan. Brics üyesi ülkelerle ilgilerimizi iyi tutmaya çalışıyoruz. Dış ticaret hacminin en yüksek olduğu iki ülke Çin ve Rusya, Brics üyesi. Ülkemizin dış siyaset rotasını daha sağlıklı yürütebilmek için bu çerçevede bakmak lazım. Bağlantımız var, görüşmelerimizi, müzakerelerimizi yapıyoruz Brics üyesi ülkelerle. Onlar da esasen evrim sürecindeler. Bir Gümrük Birliği, ortak para ünitesi, serbest ticaret mutabakatlarının hayata geçtiği bir yer değil. Kredi verme sistemini çalışıyorlar. Kendi aralarında yerel para ünitesiyle ticaret yapıyorlar. Bu bizim de taraf olduğumuz mevzu. Dolarsızlaştırmada çalışmalar var. Siyasetin dayattığı bir strateji bu. Biz hem AB adaylığı hem diğer ekonomik işbirliği teşkilatlarında üyeliklerimiz var. Asya Pasifik’teki devasa ekonomik platformda daha ileri üyelik için müracaatımız olması söz konusu. Platformların birbirlerine alternatif değil tamamlayıcı olarak görmek lazım.

AB’de kural temelli bir işleyiş var. Biz AB ile olan bağlarımızın seyrinde bugünkü durumda olmasaydık, AB ileri adım atma konusunda irade koyabilseydi, aslında bizim buradaki belli bahislere bakış açımız daha da değişebilirdi. Şu anda NATO’da askeri ittifak konusu var. Ekonomik ittifak alanı şekilde somut hale gelmiş değil. Bundan Ötürü arayışlarımız devam etmiş durumda.

Sadece sayın Putin’le değil bütün aktörlerle bir araya geldik. Uzun görüşmelerimiz oldu. En sonunda sayın Putin tarafından kabul edildim. Sayın Cumhurbaşkanımızın gönderdiği mesajlar var. Onları ayrıntılıca görüşme imkanımız oldu. Sayın Cumhurbaşkanı önümüzdeki günlerde Kazakistan’da bir araya gelme ihtimali olacak. Bizim Rusya ile şimdi Suriye alanı olağanüstü önemli, ikili iş birliğinde enerji hususları olağanüstü önemli, ticaret hacmi, Türk firmaların durumu var. Türk firmalarıyla bir araya geldim. Karşı karşıya geldiği mevzuları ele aldık. Genel itibarıyla mutlular. Diğer taraftan Ukrayna sorunu olağanüstü önemli. Biz durduğumuz yeri söyledik. Devam eden savaşın bölgeye ve dünyaya maliyeti çok fazla daha da vahimi bu risk büyüyebilir, yayılabilir. Coğrafik, metodik olarak yayılabilir. Nükleer silahlar gündeme gelebilir. Çin ve Rusya seyahatinde şunu gördüm. Savaş öteki yere sıçramadı ama dünyada bölümlenmenin daha arttığını görüyoruz. Rusya, Çin, İran yapısal iştirake doğru gidiyorlar. Bu savaşın meydana getirdiği yaygınlaşma. Ukrayna konusunda barışın esas olduğunu, Rusya’nın duruş belirlemesi gerektiğini muhataplarımıza ilettik. Hakikaten 2 gün sonra Sayın Putin, Rusya’nın Ukrayna savaşını durdurma kaidelerini madde madde sıraladı.

Sayın Putin’in bunu dile getirmesi kıymetliydi. Bizim en büyük kaygımız savaşın devam etmesi. 500 binden fazla öldüğü ülkenin altyapısı ile yok olmak üzere olduğu. Savaşın Rusya’nın içine taşındığı durumdayız.

Müzakere süreci için bir tabanı çoğu zaman görüyorum. Ona biraz yardımcı olmak gerekiyor. Avrupa’da ve ABD’de kritik seçimler var. Biraz beklenmesi yönünde gidişat var. Taraflar barışı, müzakereyi, diyaloğu dillendiren ilk taraf olarak pozisyonlarında zayıflık göstermek istemiyorlar. Önemli seferberlik var. Bu yapısal hale dönüşüyor.

Sayın Putin başta olmak üzere nükleer silah kullanma noktasında tereddütü olmayacağını ifade ettiler. Bizim tam da ilk başından itibaren altını çizdiğimiz, uyardığımız mevzu. Savaş devam ettiği sürece bu risk devam edecek. Bundan kaçış yok. Her taraf oyun değiştirici formülleri kullanmak zorunda kalacak. Kıvılcımla öteki yerlere sıçrama durumu var. Karadeniz havzasındayız. Güneyimizin, Akdeniz’in doğusunda devam eden İsrail yüzünden güvenlik sorunu, kaotik ortam var. Bunları iyi okumak, iyi yönetmek gerekiyor. Türk diplomasisinin savaşları durdurma noktasında efor var. Sayın Cumhurbaşkanımızın iradesi bu yönde.

Suriye ile ilgili Rusların ve bizim tarafın başardığı en çok önemli şey rejimle muhalifler arasında savaşın şu an itibariyle devam etmiyor oluşudur. Astana süreçleri diğer formatlar şimdi bunu mümkün kılıyor. Bu sessizlik periyodunu Suriye rejimi makul değerlendirse. Yurt dışına kaçmış gitmiş milyonlarca insanı geri getirip, ülkeyi yeniden yaparak imkan olarak kıymetlendirmeli. Rus meslektaşlarımızla yaptığımız görüşmelerde bunun altını çizdim. Suriye’nin kendisi için yapması lazım bunu. Mültecilerin geri dönmesini çok önemli görüyoruz. İktidarı, muhalefetiyle bütünleşik bir hale gelmiş Suriye’nin, PKK terörü ile mücadelede çok önemli aktör olacağını düşünüyoruz. İsrail’in operasyon yapıyor olması, çeşitli milis gruplar sıkıntıyı daha karmaşık hale getiriyor. 

Sayın Putin’in Türkiye ziyaretini bekliyoruz. Sayın Cumhurbaşkanımızın davetleri olmuştu. Onların ve bizim seçim süreci oldu. Önümüzdeki günlerde bu bahisler oturulur, konuşulur diye düşünüyorum.

Washington’da NATO zirvesinde önceliklerimiz, bir evvelki yıl ve ondan evvelki yıl Madrid’de şekillenen siyasetlerimizin devamı niteliğinde. Terörrle mücadele konusunda Türkiye’nin telaşlarını anlayacak ve kapsayacak hassasiyet gösterilmeleri. Madrid’de bunu gündeme getirdik, yapısallaştırdık. NATO ülkesi üyelerinin birbirlerine savunma endüstrinde kısıtlama getirmemeleri konusundaki hassasiyetlerimizi dile getirdik. Büyük ölçüde giderdiğimiz, giderilmesi gereken hususlar var. Güney tabanlı tehditlerin yakından gözetilmesi çok önemli NATO ittifakı çerçevesinde. NATO üyelerinin kendi içinde dayanışmasının sayın Cumhurbaşkanımız tarafından gündeme getirilmesi söylediği söz edilen olacaktır.

Bu hususta 2,5 faal üye var YPG konusunda sorunlu olduğumuz. ABD, İngiltere ve biraz da Fransa. Amerika’nın oradaki varlığını devam ettiriyor. Biz her düzlemde bu düşünceyi gündeme getiriyoruz. Bunun ittifakın ruhuna aykırı olduğu, Türkiye’nin bu türlü bir gerçeklikle yaşamayacağı konusunda mümkün olan en üst diplomasiyi yürütüyoruz. Karşı taraf size anlamsız davranıyorsa burada kendi çıkarından çok size yönelik kasıt olduğu açıktır. Ortaya koyacağınız diğer davranış modelleri var. Amerika ve İngilizlere hep şunu söylüyoruz; sizin terörle mücadelede hassasiyetin daha fazlasını biz PKK ile mücadelede taşıyoruz. Bu tehdit kendi kendini kaldırana ve diğer şekilde kaldırılana kadar devam edeceğiz. Belli bir anlayış seviyesine ulaştığımızı düşünüyorum. Karşı tarafın elinde herhangi haklı argüman yok. Bunların bize karşı olmadıklarına dair ellerine argüman yok. Niyetlerimizin ne kadar önemli olduğumuzu biliyorlar. Sayın Cumhurbaşkanımızın iradesini defaatle göstermiş durumdayız. Sabır ve akılla bu hususta belli bir noktaya gelinmesini, PKK’nın ortamızdan çekilmesini istiyoruz.

AB sorununu sistemli bir şekilde konuşuyoruz. MİT’te iken Avrupa’da aşırı sağı tehdit kategorisinde takip ettiğimiz bahisti. Aşırı sağı Avrupa’nın kendisi de tehdit olarak görüyor. Tehdit tarifine girdiğimiz için soydaşlarımıza tehdit oluşturan konuları da tehdit algılıyoruz. Aşırı sağın Avrupa’da sabıkalı bir tarihi var Avrupa’da Türk ve Müslümanlara yönelik olarak. Aşırı sağın yükselişi kimin için ne ifade ediyor Avrupa’da? Ben diyorum ki; Avrupa ülkeleri, bilhassa merkezi Avrupa ülkeleri aslında Türkiye ile olan ilgilerinde hep aşırı sağ iktidardaymış siyaset izliyorlar. Biz Türkiye’yi AB’ye alırsak aşırı sağ güçlenecek diyorlar. Burada aralı siyasetten bahsediyorlar. AB kendisini o denli yapıyor. Aksini ispat etmek durumunda olan onlar. Şu ana kadar ispat etmediler. Olanı anlatıyoruz, suçlamıyoruz. Türkiye ile olan bağlarında aşırı sağ iktidardaymış gibi oldu. Biz bazen diyoruz ki, kendileri gelse de onlarla görüşsek. Hitler’e karşı, faşistlere karşı savaş vermiş bir Avrupa varşu anda o temellere karşıt bir Avrupa var. Kendi eleştirisini yapmadı, bugün bunu yaşıyor. Avrupa aşırı sağın kendi içindeki sorunlar, dinamiklere yakından bakıldığında enteresan açmazları içeriyor. Orada da çok önemli zavallılık ve tarihî zavallılık sözkonusu.

Avrupa’daki bedellerin aşındırılması durumu. Avrupalı sağcı başkanla de konuştum. Acayip bir baş karışıklık var. Aile sisteminin yok olduğunu söylüyorsunuz, bunun yanında bunu savunan Müslüman nüfus var. Göçmen aykırısı olmakla medeniyet aksisi olmanın arasına sınır çizmeniz lazım diyorum. Karşılık yok, haklısın diyorlar. Kestirmeden, oy kazanmak için kimlik siyaseti yapıyorlar. Yabancı olanın kötü ve tehdi olduğunu söyleyerek oy topluyorlar. Türk dünyasına karşı, İslama karşı ötekileştirme harekiti Avrupa’da kendini var eden pahalar zincirinin zıddı. Bu imtihanı nasıl aşacaklar göreceğiz. Bazen bakıyorsunuz, onlar da kendi pragmatizmlerini ortaya koyuyorlar.

Bizim en büyük hazırlığımız tehdidin geldiğini görüp, o sonlar içinde hâkim olan aktörle oturup konuşmak, sorunun takibini yapmak. Bu husus bazen kamusal siyaseti ilgilendirdiği için hassas oluyor. Kendi siyasal tabanlarından ötürü bu mevzuyu konuşmak istemiyorlar. Türklerin, müslümanların durumu ne olacak? Konsolosluklarımız daima bizi bilgilendiriyor. Trendleri görüyoruz. Provokasyon mu var, seçimlere yakın mı oluyor, ekonomi kaynaklı mı?

Avrupa Birliği’nde jeostratejik çerçeve üzerinden üyelik bağlantılarında teknokratlarla konuştuğunuzda Avrupa’nın daha bağımsız, kendinden emin bir jeostratejik aktör olması için Türkiye ile beraberliği önemli. Hatta Türkiye’nin beraberinde getirdiği dünyanın burada olması daha önce başlatılan medeniyetler ittifakı kavramının burada somutlaşma sorunu insanlık ve Avrupa için bir fırsat. Bu AB’de çok rahat tartışılan husus değil. Avrupa’daki siyasal partiler kimlik siyaseti yaptığı için. Jeostratejinin yararını sokak lisanına indirmede bir sorun alanı var. Bütün demokrasilerde bu alan sorunlu alan. Gerçek bir deneme içine giren de yok. Gerçek liderlik gösteren, Cumhurbaşkanımıza da arkadaşlık yapmış Avrupalı liderler vardı. Şu Anda görmüyoruz. Farklı bir şey söyleyen yok. Herkes ucuz yoldan oy alıp iktidarda kalma peşinde. Jeostratejik olarak atmadığınız adımların halkın iktisadını, sıhhatini, güvenliğini nasıl etkilediğini anlatmıyorsunuz. Bunu anlatmadığınız zaman bugünkü sıkıntılarla karşılaşılıyor. AB’nin karşı karşıya kaldığı meselelerden biri de transatlantık yapı içinde ne kadar otonom hale gelecekler ne kadar ABD’ye bağlı kalacaklar? Bu ne kadar mümkün ? Avrupa kendi barışını devam ettirebilecek mi? Daha yaşamsal husus bu.

Bence dünya bu tehdidi ciddiye almalı. Bu gerçekten hesabı kitabı yapılmış mesele. Gazze’deki katliam, soykırım insanlığı ortadan ikiye bölen soykırım. İnsanlığın noktaya geldiği mevzu. Bunun karşısında duran bir yapı var. Bu yapının Ukrayna’da devam eden bir sorunsalı var. İki savaş, dünyadaki ekonomik rekabet, yapay zekanın beklenmedik atağa kalkmasıyla ‘teknolojik üstünlük kimde olacak?’ sorusunu apansızın öne çekilmesi. Olağan piyasa koşullarında giden bir mevzu. Şu Anda burada ortaya çıkan potansiyeli o kadar büyük ki.

Teknoloji tarihinde şöyle bir şey oluyor. Buna ömür biçenler vardı. Daha süratli gerçekleşti. Şu Anda bunun üzerine yapay zekayı hayata geçirmenin yolu yüksek kapasiteli mikro işlemcileri geliştirmek. Grafik tabanlı mikro işlemcileri geliştiren firma dünyanın en değerli şirketleri oldu.

Netanyahu liderliğindeki İsrail sisteminin Hamas’ı mazeret ederek Filistin direniş hareketini külliyen yok etmek, yıllardır devam ettirdiği işgali legalleştirmek ve kurumsallaştırmak şeklinde kurduğu siyaset var. Sistemli bir savaş planını sonuna kadar uyguluyor. Avrupalı devletler ve ABD İsrail’in bu siyasetini destekleme konusunda çok şey yaptılar. Devam eden katliamın hala devam ediyor olması, uluslararası sistemin bir şey yapmamış olması, şimdi büyük fay kırılmalarını daha sonra tesirlerini göstereceği realiteyle karşı karşıyayız.

Burada bir olay oluyor, tesir oluşturuyor. O tesir öteki mevzularla etkileşime girerek diğer bir oluşa dönüşüyor. Gazze’deki savaş ve dünyanın bölünmesi, büyük çoğunluğun Filistin’in yanında yer alması dünyanın gidişatı açısından önemli. Şayet iki devletli tahlili bir an önce İsrail’e dayatıp ‘Senin artık oburunun toprağını çalmakla işin yok’ demeliydi. Bu olsaydı muazzam barış çıkardı. Herkesin barış içinde yaşadığı bölge. Bölgede muazzam altyapı var. Tehdidin yaygınlaşması şimdi savaşın yayılıyor olması büyük sıkıntı. Bu şunu gösteriyor Hamas’la ilgili öncelikle askeri maksatlarının gerçekleştirildiği noktada İsrail’in bir sonrası düşman kategorisine soktuğu Hizbullah’a saldıracağı varsayılıyor, Lübnan’a saldıracağı.”