‘Trump, Amerikan askerlerini tekrar Afganistan’a taşıyacak’

“Trump, Nobel Barış Ödülü’nü alırdı lakin siyasi ömrü yetmedi. İkinci dönem olsaydı, Kim Jong Un’u Beyaz Saray’da görürdük. İlişkiler bu istikamete gidiyordu, Kim Jong Un da hevesliydi. Şunu da söyleyelim: Trump’ın adaylık sürecinde Asya’ya yönelik tek açıklaması Kuzey Kore’ye yönelik oldu. ‘Beni bekliyor, beni özledi’ benzeri sözler kullandı. Buradan anlıyoruz ki Trump, Asya’ya yönelik bağlantılarını, Kuzey Kore ile “nerede kalmıştık” şeklinde devam ettirecek. Bu defa istikrarlar nasıl değişecek göreceğiz. Kuzey ve Güney Kore’yi konuşacaksak öncelikle Kuzey Kore’nin bir önceki Güney Kore Başkanı Moon Jae-in ile ilişkileri güzeldi. Kim Jong Un geldi, ziyaret etti.

Trump ile birlikte Moon Jae-in de açılımın bir kesimiydi. Fakat şimdiki Devlet Başkanı Yoon Suk Yeol, dostça bir siyaset izlemedi. Kardeşlik hukukuna aykırı davranarak ABD ile yeni bir angajmana girdi. Japonya, ABD, Güney Kore bir üçlü ittifak kurdu. Sonra bir gibi Filipinler ile kuruldu. Bu ittifakların birbiriyle eş güdümü devam ediyor. Güney Kore bundan ötürü ABD’nin Hint-Pasifik coğrafyasındaki ittifak şebekesinin bir modülü olarak kendisini görüyor ve buna yönelik tüm angajmanları kabul etmiş durumda. Ortak devriyeler, tatbikatlar vs. düzenleniyor.

Fakat Güney Kore Devlet Başkanı’nın bu adımını, halk desteklemiyor. Japonya konusunda ‘Bizden resmi özür dilemediler. Tarihi meselelerimiz var. Neden özür dilemeden Japonya ile ittifaka giriyorsunuz’ dediler. Çin konusunda ise klâsik dostluk ve ticari hacim sebebiyle ilginin bozulması tepki çekti. Bir de Güney Kore, başından beri Amerikan askerlerinin bulunmasına karşı çıkan en çok önemli Asya ülkelerinden biriydi. Halk arasında Amerikan karşıtlığı yüksek. Bundan Ötürü hepsi bir araya gelince, Yoon Suk Yeol’un partisi, parlamento seçimlerinde tabanı gördü. Sonraki devlet başkanlığı seçimlerini kazanamayacağı açık. Bundan Ötürü Kuzey Kore ile yapacağı gerginlik onun işine yarayacaktır. Burada Kuzey Kore’nin kimi atılımları mazeret edilebilir. Kuzey Kore ile evvelki liderin yakalamış olduğu barış rüzgarı, Yoon Suk Yeol tarafından ortadan kaldırıldı.

Bunun yanı sıra Yoon Suk Yeol’un ABD ile birlikte attığı adımlar Kuzey Kore’yi kızdırdı. Bu sürece tatbikatlar da eklenince Kim Jong Un, anayasadan birleşme sürecini kaldırdı, Güney Kore’nin kardeş olmadığını ilan etti ve düşman olarak tanımladıklarını açıkladı. Yeniden birleşme süreci de bu türlü tamamen kaldırıldı. Hal bu türlü olunca, Güney Kore ve Kuzey Kore arasındaki ilişkileri yumuşatma ismine yapılan tüm teşebbüsler de ortadan kalkmış oldu. Sembolik kıymeti olan yolu havaya uçurdular. Balonlar ile broşür atma vardı, tabii teknoloji gelişti bunu dronlar ile yapıyorlar. Bizim bu taraflarda çok alışık olmadığımız şeyler var. Havadan çöp atıyorlar. Bunun üzerine propaganda savaşı var. Bunun geri planında da ABD var. Fakat Hint-Pasifik’te işler güzele gitmiyor. Rüzgar tersten esmeye başladı. Daha önce de demiştik. Biden, 5 Kasım’da gidiyor. 20 Ocak’ta yeni bir başkan gelecek. Japonya’da Kishida istifa etti. Yerine Shigeru Ishiba geldi. Ishiba onun mirasını benimsemiyor. Bundan Ötürü son devrin mimarları artık yok.”

“Önümüzdeki devirde, Pasifik bölgesinde Amerika’nın domine ettiği yapı devam eder mi? O tartışmalı. Tam bu süreçte Ortadoğu krizi patladı. Amerika bütün mesaisini Ortadoğu’ya harcıyor. Tayvan var bir de. ‘İkinci Ukrayna’ denildi, ‘Pasifik’in gözdesi’ denildi. İlgi ve alaka üzerindeydi. Tayvan’ın yeni lideri de bunun devam etmesini istiyor. ‘Biz buradayız’ demek ismine, Çin’de milliyetçi iktidarın başa geçmesinin 113. Yılını kutluyor. 1911’deki cumhuriyetçi ihtilalle saltanatın yıkılmasının yıldönümü kutlanıyor. Burada akıllara ziyan açıklamalar yapıldı. Hem ana karadaki ihtilali kutluyor hem de ‘Biz o Çin ulusu denilen yapıya ait değiliz. Çin Halk Cumhuriyeti bizi temsil edemez. Biz Tayvan’ız, Çin Cumhuriyetiyiz. Çin Halk Cumhuriyeti bizim ana vatanımız olamaz. Biz 1911’de cumhuriyeti kurduk, onlar 1945’te kuruldu’ dedi Tayvan lideri. Esasen vatanın rejimle ilgisi olmaz. Yani hem ana karada imparatorluğa karşı cumhuriyetçi ihtilali kutlayacaksınız, hem de Çin denen büyük ulusa ait olmadığınızı öne süreceksiniz. Garip bir tarih anlayışı var.

Tayvan’da Çin kökenliler yaşıyor bir de yerli halk var. Avustralya’daki yerli halkın akrabaları var. Esmer ciltliler. Ya onlardansınız, ya Çinlisiniz, yahut Japonsunuz. Ama bunlara ait olmadıklarını söyleyince çocuk bile inanmaz. İşin komiği, konuşan adam yüzde 40 oyla iktidara geldi. Parlamentoyu kaybetti. Bu türlü bir cumhurbaşkanı. Boğazın iki yakasında iki başka devlet olduğunu, ortak çalışmayı vs. söylüyor. Çin’i çıldırtacak açıklamalar. Tabii bu Çin’e yönelik değil, statükoyu bozup Amerika’nın dikkatini buraya çekme maksadını taşıyordu. Tayvan’ı tekrar Batı’nın ilgi alanında tutmak için atılmış bir atılımdı. Tabii plan tutmadı. Çin buna çok sert cevap verdi.”

“Çin, Tayvan’daki yönetimi, Tayvan halkından iyi tanıyor. Bu yıldönümünde provokasyon yapacaklarını da bildikleri için de her daim hazırlıklı bekliyorlar. Şi Cinping, diplomatik bir lisanla bu işin savuşturulamayacağını anladığı için güçlü bir şekilde yanıt verdi. Tayvan’ı dört bir yandan abluka altına aldı. Burada Tayvanlı ayrılıkçılara bir mesaj verdi. ‘Buyurun, güvendiğiniz bireyler gelip sizi kurtarsın. Biz size bir nefes kadar yakınız’ demiş oldu. Bir yandan da bölgede ve dünyada Tayvan’ı destekleyenlere de bir mesaj vermiş oldu. Tayvan’ın Çin’in ayrılmaz bir kesimi olduğunu, egemenliğe ve en azından statükoya hürmet duyulması gerektiği mesajını verdi. Sonuçta mevcut statükoda Çin de pek fazla adım atmak istemiyor. BM’nin tanıdığı bir statüko var. Hal böyleyken, ABD’den kâfi bir karşılık gelmedi.

Biden şimdi Netanyahu’yu dizginlemek için uğraşıyor. Tayvan ile uğraşacak çok vakitleri yok. Tayvan zorluyor. Tahrik yapıp Çin’in füze atması hedefleniyor olabilir. Ama Tayvan halkı ne kadar destekliyor? Mesela ana muhalefet partisi, Çin Milliyetçi Partisi yani Kuomintang. Çin tarihinde Kuomintang ve komünist dönem anlatılır. Yani cumhuriyetçi devrimi yapan parti esasen orada ana muhalefet durumunda. Bundan Ötürü bu halk, 1980’ler sonunda kurulmuş olan Demokratik İlerleme Partisi’nin değil, dünyanın en eski partilerinden birisi olan, 115 yaşındaki Kuomintang’ın yanında olur. Kuomintang da ana kara ile birleşmeyi arzuluyor. Tayvan başkanının açıklamasının tamamen Batı’ya oynanan yeni bir oyun olduğunu, emelinin Batı dikkatini tekrar Tayvan’a çekmek olduğunu düşünüyorum. Fakat yanlış vakitte yanlış adımı attı. Bir defa Japonya’da onları destekleyen Kishida iktidarda değil.”

“2008’de Savunma Bakanı olan Shigeru Ishiba şimdi Japonya Başbakanı. O parti içinde hizipler var. Yekpare bir partı değil. Shigeru Ishiba, Shinzo Abe’nin milliyetçi siyasetlerine karşı çıkan bir isim. Bundan Ötürü Kishida’ya da karşıydı. Kendisinin partide oy çokluğuyla seçilmesi aslında Liberal Demokrat Parti’nin, Kishida’nın ABD yanlısı siyasetleri desteklemediğini gösteriyor. Aksi halde o denli bir isme oy verilirdi. Yalnız Shigeru Ishiba’nın da farklı olayları var. Geçtiğimiz hafta Tayvan’daydı. Orada ‘NATO gibi Asya güvenlik düzeneğine gereksinimimiz var’ dedi. Ama bunu söylerken, AUKUS benzeri üçlü ittifakları kutsayarak söylemedi. Hepsini atıp, NATO gibi bir ittifak kurmaktan bahsediyor. Ama burada Kishida benzeri her şeyi ABD’ye veren Japonya yok. Çok farklı bir milliyetçilik anlayışı var.

Shinzo Abe’nin ‘eski günlere dönme arayışı’ içinde olan milliyetçiliğini de elinin karşıtıyla itti. Savaş suçlularının yattığı bir anıt var Japonya’da. Orayı genelde tüm Japon başbakanlar ziyaret eder. Shigeru Ishiba ziyaret etmedi, etmeyeceğini de açıkladı. Bundan Ötürü bu, Çin ve Kore yarımadasında memnuniyetle karşılandı. Ama tekrar de olaylar temkinli takip ediliyor. Tabii Asya NATO’su açıklaması işleri biraz bozdu. Ama takip ettiğim kadarıyla, Kishida ile karşılaştırdığımızda bir sonraki gelecek Amerikan başkanı ile birebir Kishida dostluğunu görmeyeceğiz. Güney Kore’nin işi zorlaştı o yüzden zira yalnızlaştı. Kendisine ne ABD ne de Japon başkanlarından destek göremeyecek.”

“Zaten Trump gelince apayrı bir şey göreceğiz. Japonlara karşı önyargılı Trump. Geçen gün ‘Amerikan Çelik’in Japonlara satılmasını yasaklayacağım’ dedi. Yani bir taraftan bir arada hipersonik füze programları var. Öbür taraftan Amerikan Çelik’i Japonlara satmayacağını söylüyor. Bundan Ötürü 2025’te çok enteresan bir Asya geliyor. Bence Rusya bunu gördüğü için çok süratli davrandı. Kuzey Kore ile stratejik anlaşma yaptı. Vietnam ve Kamboçya ile de anlaşma imzaladılar. BRICS zirvesinde de İran ile aynı anlaşma imzalanacak. Artık bundan sonraki ABD liderinin hareket alanı daralıyor. Zati Modi ile Putin alakası belli. Hindistan da kendisine yaklaşanlara, kendisi üzerinden Çin siyaseti uygulamamasını söylüyor. ABD’nin Hindistan siyaseti tamamen Çin üzerinden şekilleniyor. Hindistan’ın büyümesi ve Rusya’ya dost olması ise ABD’nin işine gelmiyor. Bunun için Pakistan’ı cepte tutuyor. Hindistan’ın Pakistan konusundaki isteklerini yerine getirmiyor Amerika. Afganistan’da Taliban’ın iktidara gelmesinin bile bir nedeni olduğunu söylüyorum. Trump, Biden’ı çok eleştirdi bu bahiste.

Trump 2025’te geldikten sonra Afganistan ile çok önemli şeyler olacak. Amerikan askerlerini Trump tekrar Bagram’a taşıyacak. Taliban ile muahedenin mimarı Trump’tı. Amerika, Afganistan’a geri dönmek zorunda. Avrasya ve Orta Asya, ABD’nin yeni planı. Biden de BM konuşmasında Orta Asya’ya vurguda bulundu. Amerika’nın yeni gayesinde Orta Asya var. Orta Asya’yı ‘çok başı boş’ bıraktıklarını söylediler. O ulusların Rusya ve Çin ile yakınlaştığını dile getirdiler. Yalnızca Pasifik değil, Orta Asya’da da hareket etmek istiyorlar. Pekala orada kimle ve hangi taban üzerinde hareket edecekler? Bunlar, Amerika’da Think-Tank’lerde tartışıldı.”