‘ABD’nin kendi kendine yetebilen bir ülke olmasını ve Çin ile ticari köprü bulunmaması gerektiğini savunuyorlar’

“Rusya, İran ve Çin konusunda Trump’ın neler yapabileceği merak konusu oldu. Bence Trump’ın dış siyasetinde öncelik Asya-Pasifik olmaya devam edecek ve bu öncelikler, diğer coğrafyalardaki değişimleri bize getirecek. Yani Trump’ın Asya-Pasifik için aldığı kararlar, diğer coğrafyalar için aldığı kararların bir yansıması olacak. Çin’in İngilizce yayın yapan CGTN İngilizce, Küresel Times vs. web sitelerine bakarsak, ilk sayfalarında Amerikan seçimleriyle ilgili yorumlara ve haberlere rastlamak mümkün değil. Çok kısa metinlerle gelişmeleri özetliyorlar. Çin’in klasik ‘bekle ve gör’ stratejisi. Bir de lisanları taraflı Çinlilerin. Uzunca bir süre hem Obama, hem Trump hem de Biden döneminde, ABD’den duydukları ile tanıklık ettikleri çok farklı oldu. Bir de Trump söylediği söz edilen yani ne yapacağı, ne söyleyeceği meçhul bir adam. Diplomasiyi elini bilinmeyen tutarak, ne yapacağı belli olmadan adeta kumar benzeri oynayan bir adam. Çin’deki bu temkinli olma durumunun bir süre daha devam edeceğini düşünüyorum.

Trump 20 Ocak’ta Beyaz Saray’a çıkıp ekibini oluşturacak, bunu beklemek lazım. Obama devrinden beri Amerika’da bir partiler üstü uzlaşı var ve bu uzlaşı değişmiyor. Obama, yemin merasiminde ABD’nin bir Asya-Pasifik ülkesi olduğunu söyledi. Bunu söylemesi çok çok önemli bir adımdı. Ardından dönemin Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, ‘Asia Pivot’ isimli bir makale kaleme aldı. Asya’ya yöneleceklerini; dünyanın geleceğinin ve ABD’nin pozisyonunun Asya’da yaşanacak gelişmeler tarafından belirleneceğini söyledi. Aslında buradaki kasıtları, Çin’i kuşatma hedefi. Bunu biliyoruz. Obama döneminde Çin ile işbirliği içinde yaşama sesleri biraz da olsa duyuluyordu. Sonra onun rakibi Trump geldi ve ulusal güvenlik evrakında Çin’i direkt rakip olarak tanımladı. Büyük ticaret savaşlarını başlattı. Gümrük vergilerini başlattı. ‘Bence İngilizce en hoş söz gümrük vergisi’ diyor. Aslında bir manada da ABD’nin 1945 sonrası globalist niyet biçiminin sonunun geldiğini gösteriyor. New York Times direkt ‘1945 sonrası dünyadaki ABD liderliği bitmiştir’ manşeti attı.

Bu artık rejim ihracının sonu manasına geliyor mu? O tartışılıyor. Bush, dünyanın dört bir yanındaki demokratik rejimleri destekleme söylediği söz vermişti fakat Trump bundan nefret ediyor. Makalede bu da söyleniyor. Trump, Obama’dan devraldığı politikayı gümrük vergileriyle derinleştirdi. Daha sonra Joe Biden başa geçti. O da kanlı bıçaklı olmasına karşın Trump’tan Çin’e karşı ticaret savaşı siyasetini devraldı ve bunu teknoloji-çip savaşlarına dönüştürdü. Trump da şu anda Biden’dan devraldı. Onun da Biden’ın mirası ittifak sistemlerini devam ettireceğini düşünüyorum. AUKUS gibi. Tabii ekibini görmek lazım ama partiler üstü bir uzlaşı var. Çin’in potansiyel olarak ABD’nin yerini alabilecek kapasitedeki tek ülke olduğu tespiti, Demokratlar ve Cumhuriyetçiler nezdinde uzlaşı haline geldi. Buradan yola çıkarak Asya-Pasifik iddiasında bulunuyorum. Trump, Çin’i kuşatma siyasetini farklı taktiklerle devam ettirebilir. Biden benzeri askeri alana çok fazla kaymayacaktır. Bunun bir savaşa dönüşmesini istemeyecektir diye düşünüyorum. Fakat gümrük vergilerini artıracaktır.

“Başkan yardımcısı J.D. Vance’in oldukça uzun bir konuşması var, 79 sayfalık transkripti var. Evrakta 135 sefer Çin’den, 96 defa Rusya’dan, 20 sefer İran’dan bahsediyor. Aslında dış siyasetteki öncelik problemini de bu sayılardan anlıyoruz. Ukrayna’da tahlil olup olamayacağını hep konuşuyoruz. Trump, bir günde barış getireceğini söylüyor. Tabii bu mümkün değil. Ama özünde Amerikalı yetkililer şunu düşünüyor: Biden, Rusya ile çok uğraştığı için asıl mesele olan Çin’e odaklanamadılar. Hatta şunu diyorlar: ‘Rusya bir sorun, Çin bir krizdir’. Vance de ‘Cumhuriyetçiler olarak bizi Çin ile savaşmak istiyor benzeri lanse ediyorlar. Ben şahsen savaşmak istemiyorum. Meskenlerinde üç çocuğum var ve onların antibiyotikleri Çin’de üretiliyor’ diyor.

Yani bütün alanlarda ve ticarette, ABD’nin kendi kendine yetebilen bir ülke olmasını ve Çin ile aralarında ticari köprü bulunmaması gerektiğini savunuyorlar. Bu manada çok derin bir ticaret savaşına doğru ilerleyeceklerini görüyoruz. Uzun bir süre yalnızca buna odaklanacaklarına eminim. Savaşı daha çok ticaret savaşlarının derinleşmesi olarak görelim. İttifakları koruyacaklardır dedim fakat bedelini karşı taraf ödediği sürece bunu koruyacaklardır. Trump, bu ittifakları Joe Biden’ın bilakis güç çarpanı benzeri görmüyor. Uzunca bir süre şunu anlamadı: ‘Bu adamlarla ticaret açığımız varken bunlarla niçin ittifak yapıyoruz? Niçin rüşvet veriyoruz’ diyor. Kısa vadeli bir bakış açısı var. İttifakların mali yükü varsa karşı tarafın bunu karşılamasını isteyecektir diye düşünüyorum. Trump’ın takımına kimin gelebileceği konuşuluyor.

Bu isimlerin makalelerine bakarsak hepsinde Çin önceliği var. Bundan Ötürü iktidara geldiklerinde Çin’i ilk sıraya koyacaklar. Ukrayna’da bir barış olacaksa bunu Asya-Pasifik’e odaklanmak için yapacaklar. Ortadoğu’da da bu türlü olacak. Abraham Anlaşmaları’nın özü de buydu Trump döneminde. Trump yönetimi, esnaf tabiriyle ‘Bu dükkan kendi kendine yetiyor’ mantığındaydı. ABD çıkarlarına hizmet edebilecek fakat Amerikan ordusuna ihtiyaç duymayacak, İsrail’in bekçiliğini yaptığı bir güvenlik sistemi oluşturmak istedi. Böylece oradaki savaş gemilerinin hepsini Asya-Pasifik’e sürükleyebileceklerdi. Bu yüzden alacakları tüm kararların tüm coğrafyalarda, Asya-Pasifik göz önünde bulundurularak alınacaktır. Problemin kilit noktası olarak bunu görüyorum. Trump, savaş başlatan lider olmak istemiyor ama gördüğümüz kadarıyla ticaret savaşını derinleştirecek.”

“Trump’ın en büyük özelliklerinden birisi, kendi çıkarına hizmet etmediği sürece klasik ittifaklara sıcak biçimde yaklaşmaması. Tabii ittifaklar tabiatı gereği yalnızca ekonomik çıkarlara odaklanmaz. 1945 sonrası ABD bir düzen inşa ederken, bu ittifakların iktisattan çok siyasi güç çarpanını hesapladı. Kimi yerde cebinden para çıktı ama bu sayede çok büyük bir tesir alanına sahip oldu. Trump, soruna bu türlü bakmıyor. Kısa uzaklıklı ve ekonomik olarak bakıyor. ABD’nin bir fikir olduğunu düşünerek bakmıyor. Trump, ‘Biz bir ulusuz ve ben ulusumun çıkarlarına odaklanıyorum’ diyor. Denizaşırı çıkarları çok fazla hesaba katmıyor. İttifakların tabiatı gereği bu tavır problemleri beraberinde getirecek.

Avrupa, terk edildiğini düşünecektir yüksek ihtimalle. Almanya’dan çıkan sesleri duyuyoruz. ‘Kendi başımızın dermanına bakmalıyız’ diyorlar. Macron, uzun bir müddettir stratejik özerklik sorununu tartışıyor. ABD’nin nükleer şemsiyesine mahkum olmak istemediklerini gündeme getirdi. Avrupalılar, Çin’e dönük tartışmaya başlayacaktır. Asya Pasifik’te de hakeza bu türlü bir tabloyla karşılaşacağız. Pekala karşı tarafta ne değişti? Trump döneminde nereye gidecek? BRICS, hiç olmadığı kadar bağlantılarını kurumsallaştırmaya çalışıyor. Şanghay İşbirliği Örgütü farklı bir noktada. Çin özelinde konuşacak olursak, bölge ülkeleriyle meseleleri en aza indirmeye çalışan bir Çin var. Kazan’daki BRICS zirvesinde Hindistan lideri Modi ve Çin lideri Şi Çinping buluştu. Akabinde sınırda yumuşama meydana geldi. Ortak izleme merkezi kurulacağı söyleniyor. Biden’ın Güney Çin Denizi’nde kaşıdığı ve ortaya çıkardığı bir ittifaklar zinciri var. Trump buraya kâfi yükü veremezse, jeopolitik baskı azalabilir.

Küresel güneydeki iştiraklerin daha da kurumsallaşacağını ve tahminen de dünyaya bir fikir sunacağını görebiliriz. Trump’ın dünyaya sunabileceği bir fikir olacak mı? İnsanlık ismine sunabileceği bir fikir olacak mı? Trump, Afganistan’da bayan haklarından bahsedilirken ‘Orada çarşaf giymek istiyorlarsa giysinler’ diyor. Grubundakilerin makaleleri de bu türlü. ‘Türkiye’ye niçin sert davrandınız’ diyorlar. Trump için bedeller çok önemli değil. Karşı tarafa bakarsanız, orada anlatılacak bir öykü ortaya çıkıyor. Global güneyin BM’de ıslahat, daha adil bir yönetim talebi var. BMGK dahil ıslahat talebi var. Rusya’nın, tüm uluslararası topluma duyurduğu yeni Avrupa güvenlik mimarisi daveti var. Global güneyin bir kıssa anlatmak istediğini ve bunun bir cazibesi olduğunu görüyoruz. Trump, ABD’nin klasik baskısını ve değer dayatmasını kaldırdığı zaman, global güneyin anlatmak istediği öykü öne çıkacaktır. Çin’in inisiyatifleri vardı örneğin. Şi Çinping bunları hep tekrarlıyor. Bunları küçümsememek lazım. Ülkelerin prestiji için bu öyküler önemli. Bundan Ötürü ben önümüzdeki periyottaki kıssayı bu türlü görüyorum. Global güneyin kıssasını dünyada çok dinleyen olacaktır. Fakat Trump’a dünyadaki insanlar bakınca kendi ismine çok bir şey göremeyecektir.”