Türkiye’nin AB’den beklentileri ne kadar gerçekçi?

Ziyaret, taraflar arasında belli alanlarda işbirliği olduğunu ve bunun ilerleyeceğini gösterdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ikili görüşmenin akabinde düzenlenen basın toplantısında AB üyeliğinin Türkiye için stratejik hedef olmayı sürdürdüğünü vurguladı.

Erdoğan, AB’den beklentilerini, bağlantılardaki tüm kısıtlamaların kaldırılması, askıya alınan yüksek seviyeli diyalogların canlandırılması, Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, vize serbestisi sağlanana dek vize süreçlerini hızlandırılması ve Türkiye-AB Zirvesi yapılması olarak sıraladı.

Ancak Brüksel ile Ankara arasındaki görüş ayrılıkları ve ilerlemeyi engelleyen ögeler daha ağır basıyor.

Türkiye’nin birtakım taleplerinin kısa vadede karşılanma ihtimali çok düşük gözüküyor.

19 Aralık’taki tepeden ne sonuç çıkabilir?

Von der Leyen, Türkiye’ye son olarak 2021’de dönemin AB Konseyi Başkanı Charles Michel ile gelmiş lakin ziyaret, ikili arasında yaşanan “koltuk kavgasının” gölgesinde kalmıştı.

Von der Leyen, ikinci dönem misyonuna 1 Aralık’ta başladıktan sonra ilk ziyaretlerinden birini Türkiye’ye yapmış oldu.

Görüşme aynı vakitte 19 Aralık’ta Brüksel’de yapılacak AB Zirvesi’ninöncesine denk geldi.

Zirvede Türkiye özel bir gündem hususu olarak yer almıyor.

Bununla birlikte Türkiye’yle de yakından kontaklı Suriye ve genişleme başkanların ele alacağı bahisler arasında.

Suriye tartışmasında Türkiye’ye atıflar olması beklenirken genişlemeye ilişkin kapsamlı bir tartışmaya girilmesi öngörülmüyor.

Liderlerin 17 Aralık’taki Genel İşler Kurulu’nda bakanlar seviyesinde alınan kararları kısa bir vurguyla onaylamaları bekleniyor.

Üyelik ve müzakereler gündemde değil

Müzakere süreci, Türkiye’yle bağlantılarda AB’nin öncelikleri arasında değil.

17 Aralık’ta Brüksel’de yapılan Genel İşler Kurulu’nda kabul edilen genişlemeye ilişkin kararlar da bunun delili niteliğinde.

Kıbrıs sıkıntısının ilişkiler üzerindeki olumsuz tesirini net şekilde gösteren AB dokümanında, daha evvelki yıllardaki kararlara da atıf yapılarak “Türkiye’nin katılım müzakereleri fiilen durma noktasına gelmiştir ve diğer hiçbir faslın açılması yahut kapatılması söylediği söz edilen değildir” denildi.

Von der Leyen, Ankara’daki konuşmasında, Türkiye’nin aday ülke olduğunu bir kere, o da konuşmanın sonunda vurgulamakla birlikte müzakere sürecine ilişkin mesaj vermemeyi tercih etti.

Von der Leyen’in insan hakları, demokrasi, hukukun üstünlüğü gibi bahislere girmemesi de bağlara yönelik bakışın odağında müzakerelerin yer almadığının göstergelerinden.

AB’nin önceliği yakın münasebet ve ortak çıkar alanlarında işbirliği. Hatta bunun stratejik çıkar olduğu görüşü hakim.

Genişleme kararlarındaki, “AB, Türkiye ile ortak çıkar alanlarında evreli, orantılı ve geri döndürülebilir şekilde angaje olmaya hazır olduğunu yineler” vurgusu Brüksel’in yaklaşımının özeti niteliğinde.

Bu yaklaşımda kısa vadede değişikliğe gidileceğine ilişkin bir sinyal yok.

Gümrük Birliği için çalışılıyor

Türkiye, yıllardır Gümrük Birliği’nin güncellenmesini talep ediyor.

AB Kurulu, bu mevzuda Türkiye ile çizgide.

Von der Leyen, “İkimizin de burada kazanacağı çok şey var. Lakin, görüştüğümüz gibi, ilerleme daha güçlü uğraşlar gerektirecek. Bilhassa, bir dizi ticaret mahzurunu ele almamız gerekiyor” dedi.

Güncelleme konusunda yaşanan en çok önemli sorun üye ülkelerin Komite’ye müzakere için yetkiyi bir türlü vermemesi.

Geçmişte birtakım üye ülkeler Türkiye’deki insan hakları, hukukun üstünlüğü ve demokrasi mevzularıyla güncelleme konusunu ilişkilendirerek blokaj uyguluyorlardı. Şu Anda ise teknik meseleler daha ön planda.

Vizelerde neden sorun yaşanıyor?

Türkiye’nin AB’den en çok önemli beklentileri arasında vatandaşlarına vize muafiyeti sağlanması geliyor.

AB yetkilileri bu mevzuda adım atması gerekenin Türkiye olduğunu her fırsatta dile getiriyorlar. Bunun sebebi ise vize muafiyeti için belirlenen 72 kriterden 6’sının şimdi Türkiye tarafından karşılanmamış olması.

Türkiye tüm kriterleri karşılamadan AB’nin adım atma niyeti yok.

Schengen vizesi almadaki zorluklar, “muafiyet sağlanana kadar vize kolaylığı verilmesi” davetinin karşılıksız kaldığını gösteriyor.

Avrupa Birliği, 15 Temmuz 2019’dan bu yana Türkiye’ye yönelik birtakım kısıtlamalar uyguluyor.

Türkiye bu kısıtlamaların tamamen kalkmasını istiyor.

Bu mevzuda kısmi hareketlilik var.

Daha çok AB’nin istediği alanlarda olsa da üst seviyeli diyalog toplantıları yapılıyor.

Türkiye ise yaptırım kapsamında olan dört alandaki (siyasi, ekonomik, enerji, ulaştırma) toplantıların başlatılmasını istiyor.

Haziran’da ticaret alanında toplantı yapıldığını hatırlatan von der Leyen, “Şimdi ekonomi konusunda üst seviye bir diyalog başlatacağız ve ayrıyeten Avrupa Yatırım Bankası ile Türkiye’de yeni bir angajman için fırsatları araştırıyoruz” dedi.

AB-Türkiye Zirvesi yapılması da adım atılmasının diğer mevzulara göre daha kolay görüldüğü maddeler arasında yer alıyor.

Suriye’de ‘terör’ konusunda fikir ayrılıkları var

AB’nin Suriye’de kilit ortak olarak gördüğü ülkeler arasında Türkiye de var.

İlk temaslar, yeni gelişmeler konusunda tarafların yaklaşımlarının büyük ölçüde paralel olduğunu gösteriyor.

Göçün bilakis çevrilmesi ve ülke dışına kaçmak zorunda kalan Suriyelilerin geri dönmesi, bunun istekli, inançlı ve onurlu şekilde yapılması iki tarafın da önceliklerinden.

Bu bağlamda AB’nin Türkiye’deki Suriyelilerin geri dönüşünü kolaylaştırmak için gerekli çalışmalara mali katkıda bulunmasına kesin gözüyle bakılıyor.

Von der Leyen, bu adımın kademeli olarak atılacağının sinyalini verdi.

Von der Leyen’in ziyareti, AB ile Türkiye’nin terör örgütlerine bakışı konusunda tam manasıyla aynı çizgide olmadıklarını gösterdi.

AB, Suriye örneğinde görüldüğü, önceliği IŞİD ile mücadeleye veriyor.

Türkiye ise her türlü terör örgütüyle uğraştan yana bir hal koyuyor ve güvenlik tasaları doğrultusunda hareket ediyor. Bu bağlamda PKK ve YPG’yi öne çıkarıyor.

PKK, AB’nin terör örgütleri listesinde. YPG ise değil.

Bir örgütün listeye alınması için oybirliği gerekiyor.

YPG konusunda AB’de konsensüs yok.

AB Komitesi’nde Türkiye’nin yasal güvenlik dertlerinin dikkate alınması gerektiği görüşü hakim.

Türk yetkililer, bu telaffuzun sahaya yansımasının çoğu zaman Türkiye’nin istediği seviyede olmadığına dikkat çekiyorlar.