Söz Platformu’ndan Türkiye’nin sanatsal ifade özgürlüğü raporu: Baskılar giderek artıyor

Sanat Özgürlüğünü İzleme Platformu (SÖZ) Türkiye’nin 2023 yılının ilk altı ayında sanatsal ifade özgürlüğü açısından değerlendirmesini yaptı.

Rapor’da sanatsal ifade özgürlüğüne dair ihlaller Sansür/Otosansür ve Cezalar, hedef göstermeler-hakaret ve tehditler-saldırılar, etkinlik iptalleri ve yasakları, etkinlik iptalleri ve yasakları, kitap yasakları, ekonomik baskılar, davalar- hukukî pürüzler, telif hakkı ihlalleri- kazanımları, mekansal kısıtlamalar, sınır dışı kararları- yurt dışı yasakları- vize pürüzleri başlıkları altında toplandı. 

“Sanatsal ifade özgürlüğü genel politik atmosferle direkt bağlı”

Altı aylık süreçte sanata ve sanatkara yapılan baskıların artarak devam edildiği belirtilen raporda, “Bu altı aylık süre boyunca bilhassa dizilere yönelik sansür/ceza uygulamaları, sanatkarların sosyal ve klâsik medya üzerinden hedef gösterilmeleri, yeniden sanatkarların sosyal medya hesaplarında
belirttikleri görüşleri nedeniyle kendilerine dava açılmasıi baskı ve yıldırma siyasetlerinin artarak sürdüğünü fark ettik. Sanatsal ifade özgürlüğünün genel politik atmosferle olan direkt bağı, özgürlüğün epeyce kırılgan bir tabanda ilerlemesine neden oluyor. Bu bağlamda altı aydır Türkiye’de yaşanan sanatsal ifade özgürlüğü ihlallerini, ihlalin yapısı ve konusu bağlamında tahlil etmek gerekiyor.” sözleri kullanıldı. 

Raporda altı aylık devirde 11 sansür, otosansür ve cezalandırma yoluyla sansür olayının yaşandığı tespit edildi. Hedef gösterme, hakaret, tehdit ve taarruzlara dair de datalar yayınlayan platform, yılın ilk altı ayında 27 olayın gerçekleştiğini belirtti.

Rapora göre, Türkiye’de 2023’ün ilk altı ayında sanatsal ifade özgürlüğü ihlallerinin bilhassa Kürt, azınlık/göçmen ve bayan sanatkarlara yönelik olarak yükselişe geçti ve 2023’ün ikinci yarısında da ihlallerin artarak devam edeceğini öngörülüyor. 

“Hukukun sanatkarları baskılamak için bir araç olarak kullanılması, 2023’ün ilk altı ayında en çok karşılaştığımız sanatsal ifade özgürlüğü “

Direkt sansür olmasa dahi  hedef göstermeler, davalar, ataklar ve cezalarla sanatkarların ve sanat yapımcılarının yıldırılmaya çalışıldığı belirtilen raporda şu sözlere yer verildi:

“Özellikle hukukun, sanatkarları baskılamak için bir araç olarak kullanılması, 2023’ün ilk altı ayında en çok karşılaştığımız sanatsal ifade özgürlüğü ihlali oldu. Bunun dışında kitaplara yönelik yasaklama/toplatma kararlarının evvelki yıllara göre arttığını ve Muzır Şurası’nın yetişkin kitapları için de karar almaya başladığını belirtmek gerekiyor.”

Kazanımlar

Olumsuz gelişmelerin yanı sıra sanatkarların çabasıyla belli kazanımların da elde edildiğini hatırlatan platform, 2023’ün ilk altı ayında, telif hakları konusunda olumlu gelişmeler yaşandığını, turizm döneminin açılmasıyla birlikte müzikte saat sonunun kalkmasını da pozitif bir adım olarak değerlendirdi.

Sanatçıların meslek birlikleri gibi örgütlü hareket edebilecekleri alanlarda kendi alanlarında haklarını ve taleplerini dile getirmelerinin belli olumlu sonuçlar doğurduğunu da belirten platform, 2023’ün ikinci altı ayında da gün gün sanatsal ifade özgürlüğü ihlallerini takip edecek, bu mevzu ile ilgili paydaşlardan görüşler alacak ve Türkiye’de sanatsal ifade özgürlüğünün gelişebilmesi için çabalayacaklarını belirtti. 

Raporun tamamına buradan ulaşabilirsiniz.