İran’da, Mahsa Amini’nin ölümünden beri bir yılda 79 gazeteci tutuklandı: “Hepsi meydan okudu”

RSF, İran’da Mahsa Amini’nin vefatından sonra gelişen toplumsal hareketlerden beri gazetecilere yönelik gelişen baskıların bilançosunu açıkladı. 79 gazetecinin bir yılda tutuklandığını açıklayan örgüt, İran’da mahpus tüm gazetecilerin serbest bırakılmasını istedi.

Uluslararası Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), İran’da Mahsa Amini’nin hayatını yitirmesinden bu yana, 79 gazetecinin tutuklandığını ve habercilerin “dehşet verici bir baskı” ile karşı karşıya kaldıklarını bildirdi.

Mahsa Amini’nin bir karakolda can kaybı çıkması ve akabinde gelişen toplumsal eylemleri mercek altına alan RSF, aradan geçen bir yılda 79 gazetecinin nezaret altına alındığını, aralarında 12’sinin “kırılgan” şekilde tahliye edildiğini bildirdi. RSF, “İran rejimi, gazetecilere karşı çok çeşitli cezai müeyyideyi kapsayan gerçek bir müeyyide labirenti oluşturmuş durumda” dedi.

Bir yılda 31’i bayan 79 gazeteciye tutuklama

Değişmeyen döngü olarak, gözaltıyı sorgu izler. Toplumsal eylemleri izleyen bayan gazeteci alıkonulur, bir başkası konutundan kelepçeli olarak çıkartılır, bir üçüncüsü de yazı işlerinin ortasında gözaltına alınır. Mahsa Amiri’nin cansız vücudunun 16 Eylül 2022’de gözaltına alındığı karakoldan çıkmasının akabinde İran çapında düzenlenen eylemleri izlemek isteyen 31’i bayan en az 79 gazeteci tutuklandı. İran, son yılda, bayan gazeteciler için dünyanın en büyük hapishanelerinden biri haline geldi.

Gerekçeleri genelde belgisiz gözaltı uygulamaları çoğu defa de “devlete karşı propaganda”ya dayandırılır. Bazen buna, ağırlaştırıcı faktör olarak “yasadışı gösteri”, “devlet güvenliğini tehlikeye atmak” ya da “düşman ülkeyle işbirliği” suçlamaların da eklendiği olur. İran’da hapishanede tutulan 24 gazeteciden yarısı, Mahsa Amini için düzenlenen aksiyonlardan sonra tutuklandı.

Gazeteciler tutuklandıktan sonra, İran yargısının karanlık dehlizlerinde sıkışıp kalırlar. Fiziki ve ruhsal şiddet, adli yolsuzluk ve bürokratik tıkanıklıklar mahpus gazetecileri bir baskı labirentine kapatmak için peşi sıra devreye girer. Bazen saatlerce gözden kaybolup, yakınlarının sonrada tecride alındıklarını öğrendiği de olur. Duruşma gündeme geldiği durumlarda ise, duyurulan tarihin sonradan iptal edilebildiği, duruşmaların evvelden gazetecilerin avukatlarına duyurulmadığı yahut bunun son dakikada bildirim edildiği durumlar da yaşanıyor. Genelde durumlar muğlak bırakılıyor.

RSF’den Dagher: Meydan okuyan gazeteciler var

RSF Ortadoğu Ofisi temsilcisi Jonathan Dagher, karmaşıklığına karşın İran iktidarının geliştirdiği baskı labirentinin kolay tek bir formüle hizmet ettiğini düşünüyor.

Dagher, RSF’nin yazılı açıklamasında, “Ya gazeteciler kendilerini sansürler yahut tutuklanırlar. Fakat tutuklamaların da sonu gelmiyorsa bu demektir ki, hala bu formüle meydan okumaya devam eden gazeteciler var. İranlı yetkilileri, keyfi yargılamalara son vermeye, basına yönelik pürüzleri kaldırmaya, kitlesel aksiyonlardan beri tutuklanan 12’si dahil olmak üzere bugün itibariyle İran’da mahpus tüm gazetecileri serbest bırakmaya çağırıyoruz” dedi.

Niloofar Hamedi, Elaheh Mohammadi, Nazila Maroufian, Farzaneh Yahya-Abadi, Vida Rabbani…

İran’da bir yılda tutuklanan 33 bayan gazeteciden beşi hala mahpus. Onlar olmasa, Amini’nin ölümü sonrası gelişen “Kadın, Hayat, Özgürlük” başlıklı toplumsal itirazlar hakettiği gündeme gelemezdi. Amini’nin gözaltındayken öldüğünü duyuran Shargh Daily gazetesi muhabiri Niloofar Hamedi onlardan biri. Gazetecilerden Elaheh Mohammadi de Amini’nin Saggız’daki cenaze merasimini Han Mihan medyası için izleyen tek haberciydi. Ağır suçlamalar yöneltilen her iki bayan haberci de mahkeme kararını bekliyor.

RSF bildirisinde, Rouydad24 sitesinden Nazila Maroufian, bağımsız gazeteci Farzaneh Yahya-Abadi ve altı yıl mahpusa mahkum edilen bağımsız gazeteci Vida Rabbani de, söylediği söz edilen mert bayan gazetecilere örnek yer verildi.