Ortadoğu’da barış masası kurulabilir mi?

Ortadoğu’da barışın lakin Filistin sıkıntısının tahlili ile tesis edilebileceğine dikkat çeken uzmanlar, AB’nin tarafları müzakere masasına oturmaya ikna edebileceği görüşünde.

İsrail’in 7 Ekim sabahı Hamas saldırısının akabinde Gazze’ye başlattığı hava akınları sürüyor.

Birleşmiş Milletler (BM) ve uluslararası yardım kuruluşları, daha fazla sivilin hayatını kaybetmemesi için taraflara çatışmalara son verme, bilhassa de İsrail’e Gazze Şeridi’ne insani yardımların ulaştırılmasına izin verme daveti yapıyorlar.

BM’den “savaş suçları” uyarısı

BM’nin Bağımsız Soruşturma Komitesi, her iki tarafın savaş hataları işlediklerine dair bulgular olduğunu, delilleri toplamakta olduklarını duyurdu.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk ise, Gazze’ye uygulanan ablukayı sert bir lisanla eleştirirken, uluslararası hukuk uyarınca sivillerin hayatını tehlikeye sokacak bir ablukanın yasak olduğunu, bunun “kollektif cezalandırma” manasına geleceğini söyledi.

Volker Türk ayrıyeten “etkide bulunabilecek devletlere” savaşa son verilmesine katkıda bulunmaları için de davet yaptı, her iki tarafta ölümlere ve tarifsiz acılara son verilmesi gerektiğini kaydetti.

AB tarafları müzakere masasına oturtabilir mi?

Uluslararası toplum öncelikle bölgede tırmanan tansiyonun düşürülmesine, Hamas’ın elindeki rehinelerin sağ kurtarılmasına ve ihtilafın bölgeye yayılmasını önlemeye odaklanıyor.

Saygın fikir kuruluşlarından Carnegie Uluslararası Barış Vakfı’nın kıdemli uzmanı Pierre Vimont ise Avrupa Birliği’nin (AB) Filistin-İsrail barışının tesisinde bir rol üstlenebileceği görüşünde.

Vimont, son gelişmeleri mercek altına aldığı tahlilde, “İsrail hükümetinin Filistin sıkıntısını bir kenara koyup, Arap komşularıyla ilgilerini güçlendirmeye yöneldiği jeopolitik stratejisinin tamamı geri tepti” görüşüne yer verirken, artık unutulmaya terk edilmiş Filistin sıkıntısının da yeniden uluslararası sahnenin merkezine yerleştiğine dikkat çekti.

Bununla birlikte Vimont, “Hamas teröristleri, ellerinde çok sayıda rehine ile Gazze’ye çekilirken, İsrail’i içinden çıkılması ve tahlili zor bir savaşa zorlamaya hazır görünüyorlar. Gazze sokaklarındaki kaçınılmaz sivil kayıplar ve rehinelerin muhtemel vefatları, bu uzun savaşın hem Arap hem de İsrail halkları arasında daha fazla öfke yaratmasından öteki bir işe yaramayacaktır” telaşını aktardı, şiddetin Batı Şeria’ya da sıçrama ihtimaline de işaret etti.

Vimont, bölgede bu gelişmeler yaşanırken bölge ülkelerinin arabuluculuk rolünü üstlenebileceğini belirtirken, uzun vadede ise AB’nin devreye girmesi gerektiğini kaydetti.

Pierre Vimont, Filistin probleminin bir basamakta İsrail ile Filistin arasında bir barış muahedesiyle tahlile kavuşturulması gerekeceğinin altını çizerken, AB’nin ekonomik ve mali tartısını kullanarak her iki tarafı müzakere masasına dönmeye, dinmek bilmeyen şiddete son vermeye ikna edebileceğini savundu.

Vimont, “Avrupa bu siyasi pozisyonu açıklamakta hiç vakit kaybetmemeli ve güven kazanmak için de bunu Arap ortaklarıyla yakın işbirliği içinde yapmalıdır. Bu siyasi mesaj tahminen şimdi duyulmayabilir, lakin savaş alanındaki gürültü ve öfke sona erdiğinde faydalı bir referans olabilir” görüşünü aktardı.

“ABD müdahalede isteksiz”

Uluslararası Kriz Grupu (ICG) da yayımladığı bir tahlilde, mevcut çatışmaların son bulması için kimin devreye girebileceği sorusuna cevap aradı.

İsrail’in en çok önemli güvenlik partnerinin ABD olduğuna, lakin Biden idaresinin müdahale etmekte isteksiz göründüğüne dikkat çekilen yazıda, Hamas’ın 7 Ekim saldırısına kadar Washington’un bölgede öbür önceliklere, İsrail-Suudi Arabistan arasındaki olağanlaşmaya odaklandığına vurgu yapıldı.

Analizde, ABD’nin bu tavrının aynı vakitte, “Batı Şeria’daki Filistinlilere yönelik tekrarlanan yerleşimci hücumları, ordu tarafından çocuklar da dahil olmak üzere giderek artan sayıda Filistinlinin öldürülmesi ve İsrail’in Batı Şeria’daki yerleşim teşebbüsünün fiili ilhaka doğru genişlemesi karşısında büyük ölçüde pasif kalmasına yol açtığına” da dikkat çekildi.

“Yıkıcı sonuçları olacak savaş” endişesi

ICG, günler süren çatışmalardan sonra bir noktada Mısır, Katar ve muhtemelen Türkiye’nin Hamas’a baskı uygulamasıyla ateşkes sağlanması için uluslararası uğraşların ağırlaşacağı öngörüsünü paylaşırken, asıl İsrail ile Filistin arasında sağlanacak barışa odaklanılması gerektiğine vurgu yapıldı.

Son yaşananların aynı vakitte İsrail’in Filistinlilerle ihtilafının tabiatıyla yok olmayacağını bir sefer daha gözler önüne serdiğine dikkat çekilen tahlilde, şu beklenti aktarıldı:

“Barış sürecinin sona ermesi ve iki devletli tahlil umudunun tükenmesi, bölgeyi büyük bir savaşa yahut en azından tekrarlanan şiddet patlamalarına doğru sürüklüyor. Bugün tüm işaretler İsrail ve Hamas’ın yıkıcı sonuçları olacak bir savaşa gireceğini gösteriyor. İdeal olan, devam eden çatışmanın yol açtığı ümitsizliğin, hem İsrail hem de Filistin’deki barış kamplarını güçlendirmesi, can çekişen barış uğraşlarına yeniden hayat vermesidir.”

Bu ortada Hamas’ın bu kadar geniş çaplı bir saldırı gerçekleştirmiş olması dikkatlerin İsrail güvenlik ve istihbarat kurumlarına çevrilmesine yol açtı.

İsrail halkı, istihbarat zaafiyetine büyük tepki gösterirken, uluslararası gözlemciler de 7 Ekim’in İsrail istihbaratı için “kara” ve “utanç verici” bir gün olduğunu söylüyor.

“İsrail gafil avlandı”

Chattam House analisti Profesör Yossi Mekelberg ise kaleme aldığı tahlilde, “İsrail, Gazze sınırında yaşayanların ihtarlarına karşın gafil avlandı” tabirlerine yer verdi.

Hamas’ın hem denizden hem karadan başlattığı saldırıyı değerlendiren Mekelberg, bunun İsrail için “tarihinin en karanlık günlerinden birine yol açan büyük bir güvenlik ve istihbarat başarısızlığını” temsil etmekte olduğunu kaydetti.

Gazze hududuna yakın bölgede yaşayanların İsrail hükümetini güvenlik zaafiyeti konusunda uyardıklarını ama bir sonuç alamadıklarını anlatan Mekelberg, “Ama bugün, yalnızca o bölgede yaşayanlar değil, tüm İsrail halkı kendini güvende hissetmiyor” müşahedesini aktardı.

Katliamları ve sivilleri rehin alması nedeniyle Hamas’ın tereddüte yer kalmayacak şekilde kınanması gerektiğini, bu hareketlerinin hiç bir şekilde meşrulaştırılamayacağını savunan Mekelberg, aynı vakitte artık uluslararası toplumun ve bölge ülkelerinin gündeminde neredeyse yer almayan Filistinlilerin yaşadıkları hayal kırıklığının da gözardı edilmemesi gerektiğine dikkat çekti.

“Pirus zaferi”

Hamas’ın bu hücumları bir muvaffakiyet olarak göreceğine işaret eden Mekelberg, bunun büyük olasılıkla “Pirus zaferi” olacağını, Filistinlilerin taarruzlardan çıkarlı çıkmasının pek de muhtemel olmadığını kaydetti.

İsrail’in abluka siyasetinin daha da sıkılaşacağı öngörüsünde bulunan Yossi Mekelberg, değerlendirmesini şöyle tamamladı:

“Ve şayet emel İsrail’in komşularıyla münasebetlerini normalleştirmesini engellemekse, ataklar ve rehin alma olayları aykırı tepebilir ve bu gelişmeler bölge önderlerini Filistin tarafında müzakereler için sağlam bir ortak olmadığı konusunda ikna edebilir.fakat bu taarruzlar vakitte İsrail’in komşularıyla alakalarını olağanlaşma gayretlerinin Filistin sıkıntısından bağımsız gerçekleşemeyeceğini de ortaya koyuyor. Bu istikrarsızlığa yol açmaya devam edecek bir bahis olmaya devam edecek. Bu aynı vakitte İsrail için Filistinlilerle adil bir barış olmadan güvenliğinin garanti altına alınamayacağına dair de acı bir derstir.”