2023’ün dikkat çeken seçimleri

Yılının sonuna gelirken, geriye dönüp bakıldığında dünyanın dört bir tarafında siyasette yaşanan büyük değişim dikkat çekiyor. Dünyada yeni krizlerle birlikle birtakım idareler iktidarı kaybederken, birtakım idareler de seçimleri kazanarak meşruiyetini kuvvetlendirdi.

2023 yılında Avrupa‘da Hollanda ve Polonya’da iki çok önemli lider değişikliği yaşanırken, Amerika kıtasındaki Ekvador’da devlet başkanı adayının suikaste uğramasıyla seçimler ‘çelik yelekle’ devam etti. İspanya’daki sosyalistler yerel seçimlerden tekrar galip çıkarken, Arjantin’de ise ‘kendisini anarko-kapitalist’ olarak tanıtan Milei hükümeti ‘görülmemiş’ vaatlerle başa geldi.

Darbeler, protestolar ve kimisi için zaferlerle kimisi için de ağır mağlubiyetlerle geçen 2023 yılında gerçekleşen seçimleri, Sputnik bir araya getirdi.

ABD Temsilciler Meclisi Başkanlığı: Tarihte görülmemiş krizlerin akabinde Başkan seçilebildi

2023 yılının en çok önemli seçimlerinden biri, ABD Temsilciler Meclisi‘nde yaşandı. 8 Kasım 2022‘deki ara seçimlerden beri süre gelen ve epeyce sert geçen Temsilciler Meclisi seçimlerinde, Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu başkanlık seçimleri 7 Ocak‘ta sonlanmıştı. Sonuçlara göre, Cumhuriyetçilerin çoğunluk lideri Kevin McCarthy, 15’inci cinste 216 oy ile Temsilciler Meclisi’nin yeni başkanı olarak göreve başladı. Fakat 3 Ekim‘de Kevin McCarthy, Cumhuriyetçiler arasındaki takviyesinin azalmasının akabinde Temsilciler Meclisinde yapılan oylamada görevinden düşürülerek, ‘ABD tarihinde kendi partisinden üyelerin de oylarıyla koltuğundan edilen ilk meclis başkanı’ oldu.

2023’ün 25 Ekim tarihinde ise, yapılan dördüncü oylamada Cumhuriyetçilerin adayı Louisiana milletvekili Mike Johnson 220 oy ile başkan seçildi. Meclis’te 212 sandalyeye sahip Demokratlardan Temsilciler Meclisi Azınlık Lideri Demokrat Hakeem Jeffries ise 209 oy aldı. Temsilciler Meclisi Başkanı seçilebilmesi için adaylardan birinin 217 oya ulaşması gerekiyordu.

Güney Kıbrıs: Eski dışişleri bakanı, Cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturdu

2023 ilk çok önemli seçimlerinden biri, Türkiye’nin güneyinde ‘Kıbrıs sorununun’ hala devam ettiği Güney Kıbrıs’ta yapıldı. 12 Şubat günü yapılan seçimde, eski Dışişleri Bakanı Nikos Hristodulidis ile İşçi Halkın İlerici Partisi’nin (AKEL) desteklediği diğer bağımsız aday Andreas Mavroyannis yarıştı. İkinci çeşidi yüzde 51.97 oy alan Hristodulidis kazandı. Hristodulidis, zafer konuşmasındaki iddiası kayda kıymetti. Hristodulidis, “Hayalimdeki Kıbrıs’ta ‘biz’ ve ‘onlar’ yok. herkesin Cumhurbaşkanı olacağım” dedi.

Karadağ: ‘Avrupa Şu Anda Hareketi’ lideri galip geldi

Karadağ‘da 9 Mart’ta hem cumhurbaşkanlığı hem genel seçimler için sandık başına gidildi. Seçimin ikinci çeşide kalması akabinde, 2 Nisan’da tekrardan yarışan adaylardan eski ekonomi bakanı ve Avrupa Şu Anda Hareketi lideri Jakov Milatovic, 32 yıllık iktidara karşı yüzde 60 ile sekizinci Cumhurbaşkanı seçildi. Ülkedeki Sırpların desteklediği isim olan Milatoviç, ülkenin geleceğini Avrupa Birliği’ne iştirakte görüyor.

Öte yandan, oyların yüzde 40’ını alan Karadağ Sosyalistleri Demokratik Partisi (DPS) safındaki eski Cumhurbaşkanı Milo Djukanovic, partisinden istifa etti. Genel seçimlerde yüzde 25.6 alan PES, mecliste en çok koltuğun sahibi olurken, DPS ve partnerleri Karadağ Liberal Partisi (LP), Arnavut İttifakı ve Sosyal Demokratların (SD) oluşturduğu koalisyon, oyların yüzde 23.2’sini aldı.

Çin’in lideri tekrar değişmedi

Şi Cinping tek aday olduğu devlet başkanlığı seçimlerde delegelerin oy birliği ile üçüncü defa devlet başkanı seçildi. Kongrede devlet başkanı yardımcılığına Han Cıng, meclis başkanlığına ise Cao Licı seçildi. Şi, Cao ve Han, yemin ederek vazifelerine başladı. Daha önce 2013 ve 2018’de iki defa devlet başkanı seçilen, 10 yıldır görev yapan Şi, 5 yıllığına yeniden seçilmiş oldu.

Kazakistan: İktidar partisi yerel seçimlerde yüzde 53 oy aldı

Kazakistan‘da 6 milyon 366 bin kişinin oy kullandığı erken meclis ve yerel meclis seçimlerinde yarışan 7 siyasi partiden 6’sı yüzde 5 barajını geçerek parlamentonun alt kanadı meclise girmeye hak kazandı.

İktidar partisi olarak bilinen Amanat yüzde 53.9 (3 milyon 431 bin 510) ile seçimlerde birinci olurken, Auyl Halk Demokratik Partisi yüzde 10.9 (693 bin 938) ile ikinci, Respublika Partisi yüzde 8,59 (547 bin 154) ile üçüncü sırada yer aldı.

Ak Jol Demokratik Partisi yüzde 8,41 (535 bin 139), Kazakistan Halk Partisi yüzde 6.8 (432 bin 920), Toplumsal Sosyal Demokrat Partisi yüzde 5.2 (331 bin 58) ile barajı geçmeyi başardı.

Bulgaristan: Siyasal kriz ‘şimdilik’ son buldu

Siyasi kriz nedeniyle 2 yılda 5 defa sandık başına giden Bulgaristan’da seçmenler 2 Nisan’da hükümetin kurulması için oy kullansa da yeniden, hiçbir parti hükümeti kurmak için kâfi koltuğa ulaşamadı. Devamında ise, Değişime Devam–Demokratik Bulgaristan (PP-DB) ittifakının başbakan adayı Nikolay Denkov, bir koalisyon hükümeti kurmak üzere Bulgaristan’ın Avrupalı Gelişimi İçin Yurttaşlar (GERB) partisi ile anlaştı. Ülkeyi 2 yıldır kurduğu süreksiz hükümetleriyle başkanlık sistemini andıran bir usulde yöneten Cumhurbaşkanı Rumen Radev, sunulan kabine listesini onayladı.

Finlandiya: Tartışmalara husus olan Marin koltuğunu kaybetti

NATO’nun yeni üyesi olan Finlandiya‘da ise 2 Nisan‘da genel seçimler yapıldı, Ulusal Koalisyon Partisi ise yüzde 20.8 ile en çok oyu olan parti olarak öne çıktı. Gerçek Finler Partisi yüzde 20.1 oy alırken, internete düşen görüntüleri ile eleştirilen ve devamında eşiyle boşanma kararı alan Sanna Marin liderliğindeki Sosyal Demokrat Parti ise yüzde 19.9 oyda kaldı. Marin’in koltuğunu kaybetmesi akabinde, Ulusal Koalisyon Partisinin lideri Petteri Orpo, görüşülen üç parti ile hükümet programı üzerinde anlaştıklarını açıkladı. Finlandiya Parlamentosu, Orpo’yu 81’e karşı 107 oyla başbakan seçti.

Yunanistan: Miçotakis tekrardan Başbakan oldu

Yunanistan‘da 21 Mayıs’ta yapılan genel seçimde hiçbir parti iktidar olacak oy oranına ulaşamadığından halk, 25 Haziran‘da ikinci kere sandığa gitti. Seçim, yüzde 40.68 oy alan iktidardaki Yeni Demokrasi Partisinin zaferiyle sonuçlandı.

26 Haziran’da Cumhurbaşkanı Katerina Sakelaropulu‘nun huzurunda yemin eden Yeni Demokrasi Partisi’nin lideri Kiryakos Miçotakis, yeniden Başbakanlık misyonuna başladı.

İspanya: Sosyalistler yeniden kazandı, yazı cinse ile belediye başkanları belli oldu

28 Mayıs‘ta yapılan yerel seçimlerden muhalefette bulunan sağ görüşlü partiler güçlenerek çıktı.Yerel seçimlerin sonucu olarak Halk Partisi yüzde 31.5 oy alırken, sol koalisyon hükümeti olan Sosyalist Emekçi Partisi ise yüzde 28, sığınmacılara ve Müslümanlara radikal telaffuzları ile öne çıkan VOX partisi ise yüzde 7 oy aldı.

8 bin 131 yerleşim yerinin 5’inde ise adaylara eşit oy çıkmasının akabinde belediye başkanları ‘yazı tura’ ile belli oldu.

Yerel seçimler akabinde ülkede erken seçim daveti yapıldı ve, 23 Temmuz’da genel seçimlere gidildi. Erken genel seçimlerde Halk Partisi 137, Sosyalist Personel Partisi 121, VOX ise 33 milletvekili çıkarsa da hiçbir parti mecliste çoğunluğu elde edemedi. Halk Partisi’nin koalisyon kurmasına karşın meclisten güven oyu alamaması akabinde, Sosyalist Emekçi Partisi Sanchez, ‘ayrılıkçı Katalanlara af getirilmesi’ şartıyla küçük partilerin ittifakından oluşan Sumar ile anlaşarak yeni hükümeti kurdu. Böylelikle İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, vazifesine devam onayı aldı.

Özbekistan: İstikrar sürdü, Mirziyoyev üçüncü defa seçildi

30 Nisan‘da yapılan referandumda cumhurbaşkanı görev müddetinin 5 yıldan 7 yıla çıkarılması ile birlikte, 9 Temmuz’da Özbekistan‘da erken seçimler düzenlendi. Seçimlerde Liberal Demokrat Parti adayı ve hali hazırda görev yapan Şevket Mirziyoyev, oyların yüzde 87‘sini alarak üçüncü defa cumhurbaşkanı seçildi.

Kamboçya: 40 yıllık iktidar babadan oğula geçti

23 Temmuz‘da yapılan genel seçimleri yaklaşık yeniden 40 yıldır başbakanlık sorumluluğunu sürdüren Hun Sen‘in partisi Kamboçya Halk Partisi kazandı. Hun Sen, seçim zaferinden 3 gün sonra istifa ederek görevi oğlu Hun Manet‘e devredeceğini açıkladı.

46 yaşındaki Hun Manet, 22 Ağustos günü yapılan meclis güven oylamasında 125 milletvekilinden 123’ünün yardımını alarak ülkenin yeni başbakanı oldu.

Ekvador: Başkan adayı suikaste kurban gitti, seçimler kurşun geçirmez yelekle yapıldı

Basında ismini ‘yolsuzluğa karşı mücadele edecek aday’ olarak duyuran devlet başkanı adayı Fernando Villavicencio, 9 Ağustos‘ta uğradığı suikastte hayatını kaybetti. Suikast ardından politikler kampanyalarını çelik yeleklerle ve muhafazalarla devam ettirmek zorunda kaldı. 20 Ağustos tarihinde seçimden sonuç alınamaması akabinde halk, 15 Ekim‘de Ulusal Demokrasi Hareketi adayı Daniel Noboa‘yı ülkenin yeni devlet başkanı olarak seçti.

Gabon: 50 yıldan fazla ülkeyi yöneten baba-oğula darbe yapıldı, süreksiz hükümet kuruldu

Babasının 41 yıldan fazla ülkeyi yönetmesi akabinde 2009‘da başa gelen ve 2023 yılına ülkeyi yöneten Ali Bongo Ondimba, 26 Ağustos günü yapılan seçimde tekrardan cumhurbaşkanı seçildi. Fakat oy sayımı sırasında internetin kesilmesi ve ülkede kaos başlaması üzerine, 30 Ağustos günü ulusal televizyon binasına giren bir grup asker, yönetimi ele geçirdiklerini duyurdu.

‘Kurumların Geçişi ve Onarımı Komitesi (CTRI)’ isimli askeri yönetim, 26 Ağustos’ta yapılan seçimlerin iptal edildiğini ve ülke hudutlarının kapatıldığını açıkladı. CTRI liderliğine getirilen Cumhuriyet Muhafızları Komutanı General Brice Oligui Nguema, 4 Eylül’de düzenlenen merasimle ‘geçiş hükümetinin cumhurbaşkanı’ sıfatıyla yemin ederek göreve başladı.

Singapur: Eski Maliye Bakanı yüzde 70 ile cumhurbaşkanı oldu

Singapur‘da 2.7 milyon kişi, 1 Eylül’de yasalar uyarınca hiçbir siyasi partiyle bağı olmaması gereken adaylardan birini 6 yıl boyunca cumhurbaşkanı seçmek için sandık başına gitti. Eski Başbakan Yardımcısı ve Maliye Bakanı Tharman Shanmugaratnam, oyların yüzde 70.41’ini alarak ülkenin 9. cumhurbaşkanı oldu.

Polonya: Avrupa’da yılın seçiminde muhalefet galip geldi

Tüm Avrupa‘da dikkatle takip edilen Polonya seçimlerinde, 15 Ekim‘de yapılan genel seçimlerin önde çıkanı yüzde 35.38 oy ile iktidardaki Hukuk ve Adalet Partisi oldu. İktidardaki partiyi yüzde 30,70 ile ana muhalefet bloku Sivil Koalisyon, akabinde da yüzde 14.4 ile Üçüncü Yol İttifakı izledi.

En fazla oyu Hukuk ve Adalet Partisi almış olsa da, mecliste güven oyunu alıp alamayacağı belli olmayan Mateusz Morawiecki, göreve başlaması akabinde iki hafta içinde mecliste güven oyun alamadığı için hükümeti kuramadı. Donald Tusk’ın liderliğindeki Sivil Koalisyon ittifakı, Polonya 2050 ve Polonya Halk Partisi’nden oluşan Üçüncü Yol ittifakı ile Yeni Sol Partisi yeni bir hükümetin kurulmasının önünü açabilecek koalisyon anlaşmasını 10 Kasım‘da imzaladı. Tusk liderliğindeki hükümet, 12 Aralık’ta parlamentodan güvenoyu aldı ve yeni başbakan oldu.

Arjantin: Yılın en ilgi çeken seçimlerden biri ‘testereli, anarko-kapitalist’ Milei’nin seçilmesi oldu

Arjantin‘de devlet başkanlığı yarışında 22 Ekim‘de yapılan 1. tur seçimlerinde en yüksek oyu ‘Peronist’ ittifakı adayı ve mevcut Ekonomi Bakanı Sergio Massa alsa da 19 Kasım‘daki 2. cinste Javier Milei oyunu 25 puan artırarak yüzde 55.82 ile rakibine fark attı ve devlet başkanı seçildi.

Milei, seçim kampanyası boyunca ülkedeki ekonomik krize ‘sebep’ olarak gösterdiği Arjantin Merkez Bankası’nı kapatacağını, ulusal para ünitesi peso yerine dolara geçeceğini ve kimi kamu şirketlerinin özelleştirileceğini belirtti.

Uluslararası ve yerel medyada siyaseten ‘aşırı sağcı’ görüşleriyle isimlendirilse da kendisini ‘liberteryen’ ve ‘anarko-kapitalist’ olarak tanımlayan Milei’nin zaferinin akabinde, seçim günü kimi Milei destekçilerinin ‘sistemi ve hükümeti budama’ vaadini sembolize eden elektrikli testereyle oy kullanmaya gitmesi ve seçim zaferinden sonra da elektrikli testerenin kutlamaya alet edilmesi toplumda tartışmalara yol açtı.

Slovakya: ‘Zelenskiy’e yardımı keseceğiz’ diyen Robert Fico seçimlerden galip çıktı

Slovakya‘da seçimler, Ukrayna’ya yardımları sorgulayan ve barış müzakerelerini destekleyen eski Başbakan Robert Fico‘nun partisi Sosyal Demokrat Partisi’nin (SMER) liderliğiyle tamamlandı.

Parlamento seçimlerinde önde gelen SMER partisinin genel başkanı Robert Fico, destekçilerinin oluşturduğu hükümetin Ukrayna ile ilgili müzakerelerin bir an önce başlatılması için çalışacağı söylediği söz vermişti.

Hollanda: Wilders, Dilan Yeşilgöz’e karşı seçimin galibi oldu

Göçmen sayılarının krize sebep olmasının akabinde 13 yıllık hükümetin düşmesi üzerine, 22 Kasım’da Hollanda‘da erken genel seçimlere gidildi. Seçimlerde İslam tersi açıklamalarıyla bilinen Özgürlük Partisi yüzde 23.49 oyla yarışı önde tamamladı. İşçi Partisi ve Yeşil Sol ittifakı oyların yüzde 15,75’ini alırken, Dilan Yeşilgöz liderliğindei Özgürlük ve Demokrasi için Halk Partisi ise 15.24’ünü aldı. Özgürlük Partisi Geert Wilders, hükümeti kurmak için müzakerelere devam ediyor.

Aşırı sağcı Wilders, Türkiye ve İslam zıddı ırkçı ve ayrımcı telaffuzlarıyla biliniyor. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı destekleyen Türklerin ülkeden gönderilmesini bile öneren Wilders, 2019’da da Hz. Muhammed bahisli bir karikatür müsabakası düzenlemişti.

Kuzey Kore: Yerel seçimlerde ilk defa hayır oyu çıktı

Kuzey Kore halkı, 26 Kasım‘da yerel seçimlerde belirlenmiş adaylara evet ya da hayır şeklinde oy kullandı.

Seçimlere yüzde 99.63 katılım gösteren Kuzey Korelilerin yüzde 99,91’i kent halk meclisi adayları için ‘