Kiev’e yardımlara odaklanan AB’yi çiftçi kabusu sardı

Avrupa’daki birçok ülkenin çiftçileri, Karadeniz Tahıl Koridoru’nu kendi çıkarları doğrultusunda ticarete dönüştüren AB’nin Ukrayna’dan ucuz tahıl alarak uyguladığı tarım siyasetlerini protesto etmek için sokaklara çıkarken, Sputnik’in Birleşmiş Milletler (BM) verilerine dayanarak yaptığı hesaplama, bu tansiyonun sonuçlarının çok daha derin olabileceğini kanıtlıyor.

Avrupa’nın et üretiminin yüzde 50’sini, tahılının yüzde 40’ını ve dünyadaki toplam üzüm, zeytin ve şeker pancarının yaklaşık üçte birini üreten 12 Avrupa Birliği ülkesinde çiftçilerin her gün protesto şovları düzenlediği dikkate alındığında, Avrupa Kurulu (AK) Başkanı Ursula von der Leyen’in ‘çiftçilere adil ödeme yapılması gerekiyor’ açıklamaları, durumun yalnızca adaletle bağlı olmadığını gösteriyor.

Protestolar nerede ve neden yapılıyor?

Avrupa’da çiftçi protestoları birkaç yıldır devam ederken, birincisi 2019 yılında Hollanda’da gerçekleşti.

Yerel çiftçilerin şiddetli hoşnutsuzluğu, hükümetin öncelikle tarım sektöründe azot emisyonlarını azaltma planlarını açıklamasından kaynaklandı.

Ülkede bu yıl da dahil olmak üzere son yıllarda periyodik olarak protestolar patlak verdi.

Ardından 2023 baharında Polonyalı çiftçiler Ukrayna’dan yapılan büyük ölçüdeki ucuz tahıl ürünleri ithalatından şad olmayarak sokaklara dökülürken, ucuz ithalat konusu Romanya ve Litvanya da dahil olmak üzere birçok Doğu Avrupa ülkesinde gündem hususu halini aldı.

Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) tarafından paylaşılan son verilerine göre, Ukrayna’dan yapılan aylık tarım ürünleri ithalatı temmuz ayından bu yana istikrarlı bir şekilde artarak kasım ayında 3 milyon tona ulaştı.

Aynı vakitte geçen yılın ilk 11 ayında sevkiyat hacmi yüzde 20 artarak 27 milyon tona yükselirken, nakdî bedeli ise yüzde 6 azalarak 10.7 milyar Euro’ya geriledi.

Hacimlerdeki artışa karşın ithalat masraflarındaki düşüş, Ukrayna’dan ucuza alınan tahıl eserleriyle ilişkilendirilirken, ucuz tahıl ithalatının cazibesi nedeniyle birçok Avrupalı çiftçi para kazanamaz hale geldi.

Çiftçilerin protestoları geçen yılın sonlarına doğru yaygınlaşmaya başlarken, Rusya’ya yaptırımlar sonrası artan yakıt ve gübre maliyetlerinin yanı sıra karlılıklardaki çöküş Fransa’da ve akabinde Almanya, Yunanistan ve İtalya’da protestolara yol açtı.

Nitekim AB’de tarım ürünlerinin gerçek kıymeti iki çeyrek boyunca üst üste düşerken, 2023’ün üçüncü çeyreğinde yüzde 13.3 olan gerçek gelirler bir evvelki çeyrekte yüzde 4.2’ye kadar geriledi.

Ancak protestoların en yaygın sebebi tarım dalının aşırı düzene tabi tutulması olarak bilinirken, AB idaresinin yeşil iktisada geçiş hevesleri, bütçe fonlarının yetersizliği ve yakıt sübvansiyonlarının kesilmesi planları sonrası çiftçi kabusuna dönüştü.

Ukrayna planlarına odaklanan AB’nin tarım siyaseti, Almanya, Fransa, İspanya, Hollanda, Belçika, Polonya, İtalya ve Macaristan’ın yanı sıra Portekiz, Belçika, Bulgaristan ve İspanya’dan çiftçileri de bir araya getirdi.

Kısacası çiftçilerin eleştirdiği hususlar arasında AB’nin tarım siyasetleri, tabiat onarım gayeleri, destek ödemelerindeki kesintiler, Rusya’ya yaptırımlar sonucunda ortaya çıkan yüksek enerji, yakıt ve gübre maliyetleri, Ukrayna’dan gelen ucuz tahıl ürünleri ve su tasarruf önlemleri yer alıyor.

Avrupalı çiftçiler, AB’nin, ‘Yeşil Mutabakat kapsamında karbon gübre ve pestisit kullanımına ilişkin katı kurallar getirerek ziraî üretimi zorlaştırdığı’ tenkidinde bulunuyor.

Polonya ve Romanya’da ucuz Ukrayna tahılının ithalatının yasaklanması talebi öne çıkarken, Fransa’da artan yakıt fiyatları, İtalya’da ise AB’nin ‘Yeşil Mutabakat’ programı ve artan maliyetler yansıların odak noktasını oluşturuyor.

Bu ülkeler ne üretiyor?

Çiftçi protestolarının patlak verdiği ülkeler 2022 yılı sonu itibariyle Avrupa’daki tüm besinin neredeyse yarısını üretiyor.

Bu ülkeler arasında Avrupa’nın en büyük besin üreticisi ise yüzde 11’lik payla Fransa yer alırken, lideri yüzde 9.8 ile Almanya, yüzde 6.6 ile Polonya, yüzde 5.4 ile İspanya ve yüzde 4.9 ile İtalya takip ediyor.

Tahıl ise bölgedeki tarımın bel kemiği olarak nitelendirilirken, protestocu çiftçilerin bulunduğu ülkelerde 205 milyon ton tahıl hasadı yapıldığı dikkate alındığında, sokaklara dökülen çiftçilerin bölgedeki tüm tahılın yüzde 40’ının ve dünyadaki tahılın ise yüzde 7’sinin çabasını verdiği görülebiliyor.

Protestolara dünyadaki çavdarın yüzde 46’sını üreten çiftçilerle birlikte arpanın dörtte biri, buğdayın yüzde 13’ü ve mısırın yüzde 4’ünü üreterek geçimini sağlayan çiftçiler de katıldığında, AB’nin yanılgılı tarım siyasetinin yarattığı riskin global besin güvenliğine dahi tesir edebileceği anlaşılıyor.

Protestoların en fazla şiddetlendiği Fransa, Almanya ve Polonya’nın AB’nin esas tahıl üreticileri olduğu bilinirken, bu ülkeler hep birlikte Avrupa’nın 2022 tahıl hasadının dörtte birini gerçekleştiriyor.

Et üretimi de tehlikede

AB’nin siyasetlerine tepki gösteren protestocu ülkeler aynı vakitte toplamda 35 milyon ton et üreterek Avrupa üretiminin yaklaşık yüzde 56’sını ve global üretimin ise yüzde 10’unu gerçekleştirirken, üretim, bu göstergede birliği üçte birinden biraz daha azını kaplayan İspanya ve Almanya’da ağırlaşıyor.

Yukarıda ismi geçen ülkelerdeki çiftçiler bölgedeki üzümlerin yüzde 87’sini ve zeytinlerin yüzde 68’ini yetiştirirken, bu da global üretiminin üçte birine tekabül ediyor.

İtalya, İspanya ve Fransa en çok üzüm yetiştiren ülkeler olurken, İspanya ve Yunanistan en çok zeytin yetiştiren ülkeler olarak biliniyor.

Ayrıca çiftçilerin sokak protestolarına ev sahipliği yapan 12 AB ülkesi, şeker üretimi için dünya şeker pancarının üçte birini, kivinin yüzde 21’ini, kirazın yüzde 15’ini, şeftalinin yüzde 12’sini ve portakalın yüzde 8’ini üretiyor.

AB, pestisit kullanımını azaltma planından vazgeçti

Çiftçilerin yansılarını daha fazla bastıramayan Avrupa Birliği (AB) Komitesi Başkanı Ursula von der Leyen, çiftçi protestolarının akabinde tarım ilacı (pestisit) kullanımını yüzde 50 azaltma planından vazgeçildiğini bildirdi.

Komisyon’un 2 yıl önce kimyasal bitki muhafaza ürünlerinin risklerini azaltmak gayesiyle bir teklif hazırladığını anımsatan von der Leyen, bu teklifin kutuplaşmaya neden olduğunu itiraf etti.

Von der Leyen, 2030 yılına kadar yasal olarak bağlayıcı biçimde pestisit kullanımını yüzde 50 oranında azaltma planının AP tarafından reddedildiğini ve üye ülkelerin temsil edildiği Konsey’de de artık bir ilerleme sağlanamadığını hatırlatarak Komite’nin söylediği söz edilen düzenleme teklifini geri çekeceğini ifade etti.

Söz konusu plan, Avrupa’nın besin sistemini daha sağlıklı ve çevre dostu bir hale getirmek için üye ülkelerde tarım ilacı kullanımının azaltılmasını içeriyordu.

Bu çerçevede, AB ülkeleri, 2030 yılına kadar yasal olarak bağlayıcı biçimde kimyasal pestisit kullanımını yüzde 50 azaltacaktı.

Plan, çiftçiler tarafından sert biçimde eleştiriliyordu.