700 gündür cezaevinde: Mine Özerden, bulunamayan bir ihbarcının, kanıtlanmayan iddiasıyla 18 yıla nasıl mahkûm edildi?

Mine Özerden açısından Gezi Davası bir ihbarla başladı. Fakat, ihbarcı bulunamadı. İddiaları vergi başmüfettişlerince araştırıldı ve hazırlanan raporda, “bu argümanlarla ilgili bir tespit yapılamadığı” belirtildi. Gezi Davası’na bakan mahkeme, suçlamalara delil gösterilen telefon dinlemelerinin yasal olmadığına karar verdi. Fakat, Özerden de 18 yıla mahkûm edildi, iki yıla yakın müddettir cezaevinde…

Semra Pelek*

“Bunu tekraren söyledim, tekrar söyleyeceğim: Neden burada olduğumu hâlâ anlayamıyorum, bunu bana mantıklı anlatabilecek bir Allah’ın kulu da çıkmadı hâlâ.”

Mine Özerden,

Sonunda Mine Özerden’in avukatı bu bahiste mahkeme kanalıyla savcılıktan açıklama talep etti. Fakat, mahkeme talebi reddetti: “Sanık Mine Özerden müdafinin, müvekkili istikametinden hangi fiillerin, hangi suçun isnat edildiğine ilişkin Cumhuriyet Savcısı tarafından açıklama yapılması talebinin reddine…”

Kısacık ret cümlesinde mahkeme münasebetini açıklamadı. Halbuki Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre her sanığın savunmasını aktif şekilde yapabilmesi için “meramını anlatabilme hakkı” var. Bu hakkın kesinlikle vazgeçilemez olan üç temel ögesinden birincisi ise sanığın “bilgilendirilme hakkı.” Yani savcılar ve mahkemeler, adil bir yargılama yapabilmek için sanığa hangi suçlamaların yöneltildiğini açıklamak zorunda. Yasalar çok açıkfakat bu hak Mine Özerden’e tüm yargılama boyunca verilmedi, yargı mantıklı tek bir açıklama yapmadı.

“Birisi Mine Özerden’e iftira atmış olmalıydı, zira bir sabah tutukladılar onu”

Elbette şu soru sorulabilir burada: Savcının, üstelik “Cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti’ni ortadan kaldırmaya teşebbüs” ve “bu teşebbüse yardım”i önemli suçlamalarla hazırladığı, sonunda öne sürülen savlarla Osman Kavala’nın müebbet; Mine Özerden, Çiğdem Mater, Tayfun Kahraman ve Can Atalay’ın 18 yıl benzeri çok ağır cezalara mahkûm edilmesine neden olan 657 sayfalık Gezi Davası iddianamesinde, yıllarca süren yargılamanın binlerce sayfayı bulan klasörlerinde ya da üst mahkeme olan Yargıtay’ın kararlarında bu sorunun karşılığı yok mu?

Hayır, yok!

Günlerinizi Gezi Davası belgesini inceleyerek geçirdiğinizde elinizde yalnızca tek bir soruyla kalıyorsunuz: Mine Özerden neden cezaevinde?

Ve bu sorunun karşılığını bulamıyorsunuz.

Dosyayı satır satır inceledikten sonra insanın aklına yalnızca Kafka’nın Dava isimli romanı geliyor. O kadar ki kitabın ilk cümlesinde romanın kahramanı Josef K. yerine Mine Özerden’in ismini bile yazabilirsiniz: “Birisi Mine Özerden’e iftira atmış olmalıydı, zira üzücü bir şey yapmamış olmasına karşın bir sabah tutukladılar onu.”

İşte, bugün yalnızca sanıkların değil, tüm toplumun ifade ve toplanma özgürlüğü karşısında bir heyula aynıi duran dava, Mine Özerden açısından tam olarak bu türlü başladı.

Özerden hakkında tek savın kaynağı soyut bir “ihbar”

En başa dönelim: İstanbul Muhabere Elektronik Şube Müdürlüğü’ne, 26 Eylül 2013 tarihinde, elektronik postayla bir “ihbar” yapıldı. İddianameye göre, “11167 numaralı ihbarda” ismini vermeyen kişi, “Gezi aksiyonlarıyla ilgili çok önemli bir bilgi paylaşmak istediğini” söyledi ve “Taksim’de eylemler başlamadan önce Mine Özerden’in, Açık Toplum Vakfı’ndan Osman Kavala’nın yönlendirmesiyle birkaç kişi üzerine banka hesabı açtırdığını“ öne sürdü. İhbarcının argümanına göre bu hesaplarda toplanan parayla “gaz maskesi, sargı bezi, deniz gözlüğü alınacak” ve “eylemcilere dağıtılacaktı.”

Binlerce sayfalık Gezi Davası evrakında Mine Özerden’le ilgili tek iddia bu.

Bu tezin peşine düşmek, bundan sonrasında yalnızca gerçeği aramak gerekiyor. Zira Kafka’nın romanın bilakis Özerden’ın yaşadıkları bir alegori değil, gerçek; Özerden, iki yıla yakın müddettir bu soyut iddia nedeniyle Bakırköy Bayan Cezaevi’nde tutuluyor.

Gerçek bir: İhbarcı bulunamadı, iddiası kanıtlanamadı

Tekrar iddianameye dönelim. Savcı, ihbarcının argümanını tırnak içerisinde ve kalın siyah harflerle yazdıktansonraki cümlede, “ihbarcıyı bulamadıklarını” itiraf etti: “İhbarcı şahsın bahse ilişkin detaylı tabirinin alınabilmesi için Cumhuriyet Başsavcılığımızın talimatı ile IP adresi araştırılmış, lakin herhangi bir tespit yapılamamıştır.”

Yani, ihbarcı bulunamamıştı. Pekala, ihbarcının ileri sürdüğü banka hesapları açılmış mıydı?

Hayır!

Bunu da tekrar iddianameden, ihbarcının bulunamadığı itirafı sonrasında gelen cümleden öğreniyoruz. İddianamede, İstanbul Vakıflar 1. Bölge Müdürlüğü’nün Açık Toplum Vakfı’nın hesaplarını araştırdığı, sonunda bu incelmeye ilişkin bir rapor hazırlandığı, lakin raporda “bu savlarla ilgili bir tespit yapılamadığının belirtildiği” apaçık yazılı.

Yani, bulunamayan bir ihbarcının, iddiası da kanıtlanamadı.

Mine Özerden’in avukatı, Anadolu Kültür’de yapılan kontrol sonucunda ihbarcının savının doğru olmadığını kanıtlayan Vergi Başmüfettişliği’nin raporunu, 22 Nisan 2022 tarihinde tekrar evraka sundu.

Oysa en başından beri bu rapor belgede vardı. fakat mahkeme, bunu tekrar dikkate almadı.

Gerçek iki: Banka hesabı açılmadı; gaz maskesi, sargı bezi, deniz gözlüğü hiç alınmadı

Normalde (yani her hukuk devletinde) bulunamayan bir ihbarcının, tespit edilemeyen bir iddiası söylediği söz edilen olduğunda dosya takipsizlik kararıyla kapatılır.

Ayrıca Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre soyut bir ihbarın tek başına kıymetlendirilmesi de hukuka aykırı. Yani, bu içtihat da evrakın bu evrede kapatılmasını gerektiriyordu. Zira hukuk açık: Olmayan bir kabahatle, kanıtlanamayan soyut bir savla kimseyi yargılayamazsınız.

Ama belgeyi burada kapatmak yerine savcı, Gezi soruşturmasıyla hiç ilgisi olmayan diğer bir soruşturma evrakını açtı. Bu soruşturma kapsamında Mine Özerden tamamen tesadüfen dinlenmişti. Özerden’in bu soruşturmada tesadüfen dinlendiği, çok sonra, Gezi Davası iddianamesi hazırlandığında ortaya çıktı. Avukatı resmi kanallardan sorgulatınca Özerden’in tesadüfen dinlendiği bu soruşturmanın hiçbir zaman şüphelisi olmadığı ortaya çıktı. Üstelik şüphelisi olmadığı bu soruşturmada hakkında alınmış bir dinleme kararı da yoktu. Zira avukatı, dinleme kararlarını mahkemeden talep etti, fakat bu kararlar ne polis ne iddia makamınca belgeye sunuldu.

İşte Gezi soruşturmasıyla ilgisi olmadığı halde Gezi Davası iddianamesine alınan bu rastlantısal dinlemelerden birinde, 30 Mayıs 2013’te, Osman Kavala ile Mine Özerden konuşmuştu. Bu konuşmada Mine Özerden, Osman Kavala’ya “kendisine birtakım teklifler geldiğini” söylüyor. Birileri “gaz maskesi alalım, gençlere dağıtalım” demiş. Konuşmanın devamı bunun nasıl yapılacağı, “acaba bir banka hesabının mı açılması gerektiği” şeklinde. Sohbet, “gönüllülerden biri açabilir her halde” diyerek devam eden bir fikir alışverişinden öteye gitmiyor.

Bulunamayan ihbarcının da iddiası işte bu konuşmaya dayanıyordu. Yani Özerden, şüphelisi olmadığı bir soruşturmada tesadüfen dinlenmiş, bu dinleme de bir ihbara dönüşmüştü. Özerden’in avukatı, Gezi Davası soruşturmasıyla ilgisi olmayan ve yasal bir karar alınmadan yapılan bu rastlantısal dinlemenin tam tahlilinin belgeye sunulmasını istedi. Fakat, dinleme kararı gibi dinleme kayıtlarının tam tahlilleri de savcılık tarafından bulunamadı ve hiçbir zaman belgeye sunulamadı.

Diğer taraftan söylediği söz edilen konuşmanın içeriğinin gerçekleştiği soruşturma aşamasında ve yargılama sürecinde kanıtlanmadı.

Açılmış bir banka hesabı bulunmadı. Olmayan bir şey esasen bulunamazdı.

Dosyada gaz maskesi, sargı bezi, deniz gözlüğü alındığına dair tek bir bulgu elde edilemedi. Evrakta buna dair tek bir fatura yok. Herhangi bir yerde gaz maskesi, sargı bezi ya da deniz gözlüğü bulunduğuna dair bir tespit de yok.

Peki, diyelim örneğin bir banka hesabı açılsaydı, bir deniz gözlüğü faturası ya da herhangi bir yerde bir sargı bezi bulunsaydı ne olurdu?

Hiçbir şey!

Çünkü banka hesabı açmak, gaz maskesi, sargı bezi ya da deniz gözlüğü almak hiçbir maddede suç değil. Bu nedenle Özerden’in avukatı duruşmaya deniz gözlüğü, gaz maskesi ve sargı bezi götürerek, heyete “Bunlar mı suç?” diye sordu.

Gerçek üç: Suç ya da suça teşvik sayılacak basın açıklaması ve toplantı tespit edilmedi

Hakkında hiçbir somut kanıt olmamasına karşın iddianamede Mine Özerden’e, “Cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti’ni ortadan kaldırma teşebbüsüne yardım etmek” suçlaması yöneltildi.

Savcı, bu kadar ağır bir ithamı güçlendirmek için bu defa Özerden’in istekli olarak Taksim Platformu’nun uyumunu yapmasını ve yıllar önce çalıştığı Anadolu Kültür’de yönetim kurulu üyeliğinin devam etmesini gösterdi.

Taksim Platformu, barışçıl bir diyalog platformu olarak kuruldu, haftalık fikir alışverişi toplantıları yaptı ve sanat aktiflikleri düzenledi. Faaliyetleri toplanma ve ifade özgürlüğü kapsamında olan Taksim Platformu, iddianamede kriminalize edilse de, platformla bağlantılı bir suç bulunamadı.

Platform tarafından yapılan tek bir basın açıklamasına iddianamede yer verilmedi. Platformun hangi tarihte, hangi basın açıklamasının ya da toplantısının, hangi yasaya göre suç teşkil ettiğine dair bir tane bile kanıt sunulmadı. Taksim Platformu’nun suç teşkil edebilecek, şiddet ya da şiddete davet niteliğinde olabilecek bir tane paylaşımı da iddianameye ya da belgeye girmedi. Taksim Platformu’nun neden kurulduğuna dair bir metin ve düzenli basın açıklamaları, halen taksimplatformu.com sitesinde duruyor. Yani, hatayla alakalı en ufak bir bulgu olsaydı, iddianameye de girmiş olurdu.

Anadolu Kültür yönetim kurulu olması üzerinden Özerden’e yöneltilen savları da zati şahsen Vergi Başmüfettişliği raporu açıkça yalanlamıştı.

Gerçek dört: Özerden, Gezi eylemleri sırasında İstanbul’da değildi

Bundan sonrası daha da tuhaflaşıyor. Zira iddianamede Özerden, Gezi eylemleri sırasında İstanbul’da Taksim Platformu’nun toplantılarını organize etmek, platformun toplantılarına katılmak ve Gezi Parkı’nda üstelik şiddet içeren aksiyonlarda bulunmakla suçlanıyor.

Yalnız burada da sorun şu: Mine Özerden, Gezi aksiyonlarının sürdüğü devirde İstanbul’da değildi.

Gezi eylemleri 31 Mayıs 2013 günü başladı. Özerden ise 2013 yılının 1 Haziran’ından 31 Temmuz tarihine kadar Fethiye’de bir dil okulunda çalışıyordu.

Dahası Özerden’in o periyotta İstanbul’da olduğunu kanıtlayan, emniyet tarafından kaydedilmiş tek bir video, fotoğraf ya da teknik takip de belgeye girmedi.

Ama Özerden’in o devirde Fethiye’de olduğuna dair resmi SGK kayıtları belgeye sunuldu. ne soruşturma sürecinde savcı ne yargılama aşamasında İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi ne de 18 yıl ağır hapis cezasını onayan Yargıtay 3’üncü Ceza Dairesi bunu dikkate aldı.

Tersi olsaydı, diyelim ki Mine Özerden o periyotta İstanbul’da bulunsaydı bu yeniden hiçbir şeyi kanıtlamazdı. Zira, Gezi eylemleri sırasında İstanbul’da olmak, toplantı düzenlemek ya da bir toplantıya katılmak suç değil. Tersine toplanma ve ifade özgürlüğü Anayasa’da korunuyor.

Gerçek beş: Telefon dinlemeleri hukuka aykırı

Peki, tek bir suç kanıtının olmadığı tüm evrakta Mine Özerden’le ilgili sayfalarca ne yazıldı?

Cevap: İddianamede sayfalarca yalnızca Özerden’in arkadaşlarıyla telefon konuşmalarına yer verildi!

Bu konuşmalar özel hayatla ilgili, örneğin hayatın ne kadar yorucu olduğunu konuşuyorlar; hiçbir şey düşünmeden herkesten uzaklaşmanın ne kadar hoş olabileceği de bir sohbet konusu. Sohbetlerden birinde Mine Özerden bir arkadaşına dünyaca ünlü filozoflar Slavoj Žižek ve Alain Badiou’nun konuşmacı olduğu, İstanbul’daki bir konferansa gitmesini tavsiye ediyor örneğin. Konferans Bakırköy Belediyesi ve MonoKL yayınları tarafından düzenlenmiş, başlığı ‘Küreselleşme ve Yeni Sol.’ Bu tavsiye, iddianameye güya bu bir hataymış aynıi dahil edilmiş.

Veya “iki, üç gün de daha çok iyiymiş hava, bugünkü gibiymiş” diyen arkadaşına Mine Özerden’nin “güzel tadını çıkar, ne güzel” cevabı vermesi, tüm bu havadan sudan konuşmalar da iddianamede.

Telefon tapelerinin hiçbirinin içeriğinde Gezi’ye dair tek bir satır yok, yalnızca belgeyi kalabalık gösteriyorlar.daha değerlisi bu dinlemeler hukuka aykırı!

Dinlemelerin hukuk dışı olduğu tespitini, şahsen davayı yürüten İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi yaptı. Mahkeme Gezi davasının 16 sanığından Osman Kavala, Mücella Yapan, Can Atalay, Yiğit Aksakoğlu, Tayfun Kahraman, Çiğdem Mater, Mine Özerden, Yiğit Ekmekçi, Ali Hakan Altınay hakkında beraat verdiği, 18 Şubat 2020 tarihli kararında, şu türel değerlendirmeyi yaptı:

“Dosyamızda 53 adet dinleme kararının bulunuyor. İlk dinleme kararının ‘suç örgütü kurma ve yönetme’ cürmüne ilişkin olarak verildiği, ‘Hükûmete karşı suç’ suçundan verilmediği, daha sonra dinlemenin uzatılması talep ve kararlarında ayrıyeten TCK’nin 312. hususunun (hükümete karşı suç) eklendiği, fakat 312. unsurun o tarihlerde CMK’nin 135/8 hususunda sayılan ve yasal dinlemeye mevzu kabahatlerden olmadığı, bu tarihten sonra verilmiş bir dinleme kararının da bulunmadığı, bu haliyle dinleme kayıtlarının kanuna ve hukuk dışı kanıt niteliğinde bulundukları, bahisteki yerleşik Yargıtay içtihatları ve ‘zehirli ağacın meyvesi de zehirlidir’ prensibi de göz önüne alındığında iddianameye bahis tapelerin yasak kanıt mahiyetinde bulundukları kabul edilmiştir.”

Yani diğer sanıklarla birlikte Mine Özerden’in suçlanmasına ispat olarak gösterilen tüm telefon konuşmaları zehirli ağacın zehirli meyvesiydi.

Özetle asıl suç, telefonların dinlenmesiydi.

Ama yetmiyormuş aynıi telefon dinlemelerinin iddianameye girmesi için ‘yeniden kıymetlendirme’ diye bir tarif icat edildi. İddianamede, “soruşturmaya mevzu tüm kanıtların ve bilhassa de tapelerin tamamının yeniden kıymetlendirilmesinin yaptırıldığı” ifadesi yer aldı. Halbuki Ceza Muhakemesi Kanunu’nda ‘yeniden kıymetlendirme’ diye bir yol yok.

Mine Özerden haklı olarak soruyor: “Alenen ’kıymet’ sözüne hakaret değil mi bu?”

Zehirli ağacın zehirli meyvesiyle mahkûm edildiler

Sonuçta beraat kararları bozuldu. Bu karardan sonra belgeye iddiaları kanıtlayabilecek tek bir ek kanıt sunulmamış olmasına karşın İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi’nin, 25 Nisan 2022’de verdiği mahkûmiyet kararları Osman Kavala, Can Atalay, Çiğdem Mater, Mine Özerden, Tayfun Kahraman tarafından Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nce onandı.

“Türkiye Cumhuriyeti hükümetini ortadan kaldırmaya teşebbüs” savıyla hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilen Osman Kavala altı yıldan fazladır cezaevinde. “Bu teşebbüse yardım etmek” savıyla haklarında 18’er yıl ağır hapis cezası verilen Can Atalay, Çiğdem Mater, Mine Özerden, Tayfun Kahraman ise 700 gündür özgürlüklerinden yoksun.

Cezaevinden sorularımızı yanıtlayan Mine Özerden tüm bu dava süreciyle ilgili şu yorumu yaptı:

“Nüfusuna kayıtlı olduğum ülkenin kurumları ve karar alıcıları haklarımızı korumak şöyle dursun, temel taklarımızı, Anayasal haklarımızı, türel haklarımızı her geçen gün daha fazla çiğniyorlar. İki yıla yakın bir müddettir nedensiz, delilsiz, palavralarla fizikî özgürlüğümüzden yoksun bırakılıyoruz…

Akıl ve mantıktan mahrum bir kayıkçı arbedesinin istem dışı öznesi halindeyim. Farklı farklı aidiyetleri olan kesitler tarafından daima araçsallaştırıyoruz. Dileğim her bölümden insanın bu haksızlıklara dur diyeceği, temel insanlık haklarını talep eden kolektif iradenin oluşabilmesi.”

Mine Özerden hâlâ neden yargılandığına, neden cezalandırıldığına ve neden yıllardır Bakırköy Bayan Cezaevi’nde tutulduğuna dair mantıklı bir açıklama bekliyor.

Yargı bir açıklama yapmak yerine ona yalnızca zehirli bir ağacın, zehirli bir meyvesini uzatıyor.

*Semra Pelek’in haberi MLSA’dan alınmıştır.