Gürcistan: ‘Yabancı Nüfuzun Şeffaflığı’ yasa tasarısı STK’ların faaliyetlerini sınırlandırmıyor

Bakan, tasarının ayrıca bir kuruluşun acente olarak etiketlenmesini öngörmediğini, lakin bunu anlamak için tasarının içeriğine aşina olunması gerektiğini belirtti

Gürcistan Ekonomi Bakanı Lasha Khutsishvili yaptığı açıklamada, “Yabancı Nüfuzun Şeffaflığı” yasa tasarısının yalnızca kuruluşların mali tablolarının yayımlanmasını öngördüğünü ve faaliyetlerinde herhangi bir kısıtlama getirmediğini belirtti.

Parlamento çoğunluğu, Mart 2023’te kitlesel protestolar sebebiyle geri çekilen yasa tasarısını başlatmıştı. Mevzunun yeniden gündeme gelmesi, yabancı bağışçıların şeffaflık vaatlerine karşın Gürcistan’daki radikal grup ve partilere yönelik bâtın finansmanı arttırdığı gerekçesiyle tartışılıyordu. Gürcü yetkililer halihazırda muhaliflerin yanı sıra Avrupa Birliği, ABD, BM ve Avrupa Kurulu tarafından da eleştiriliyor.

Khutsishvili açıklamasında şu tabirlere yer verdi:

Khutsishvili tasarının aynı vakitte bir kuruluşun etiketlenmesini de öngörmediğini fakat bunu anlamak için kişinin tasarının içeriğine aşina olması gerektiğini belirtti.

Khutsishvili, “Şeffaflık Yasa Tasarısı bir kuruluşu karalamakla ilgili değil. Başlığın ötesine geçelim ve içerik hakkında konuşmaya başlayalım. Tasarının içeriğine bakalım ve sivil toplum dalının ya da medyanın faaliyetlerini engelleyebilecek bu türlü bir madde var mı, doğal olarak bir tartışma olmalı” dedi.

‘Devlet kurumları STK’ların finansman kaynaklarına erişemiyor’

Başbakan Irakli Kobakhidze, Parlamento’da kabul edilen “Yabancı NüfuzunŞeffaflığı” yasa tasarısının çok önemli olduğunu, çünkü halkın sivil toplum kuruluşlarının finansman kaynakları hakkında neredeyse hiçbir bilgiye sahip olmadığını, devlet kurumlarının ise en fazla yüzde 18 oranında bilgiye erişebildiğini dile getirdi.

Kobakhidze, “Toplumun, hangi STK’ların, ilgili medyanın hangi kaynaklardan ve ne için finanse edildiği de dahil olmak üzere tüm bu mevzular hakkında tam olarak bilgilendirilmesi kıymetlidir ve bu hedefle yakın vakitte başlatılan yasa tasarısının kabul edilmesi çok önemlidir” dedi.

Başbakan Kobakhidze açıklamasında, hükümet ve devlet kurumlarının STK’ların finansmanına ilişkin bilgilere erişebildiğine dair ‘yanlış bilgiler‘ yayıldığını ifade ederek, “Yedi STK hakkında bilgi ele geçirdik. Bunlar kaynakları bakımından en güçlü olanlar, bu durumda güçlü olduklarını söylemeyeceğim ayrıyeten aşırıcılıkla karakterize edilen STK’lar, ortaya çıktığı üzere 2012’den bu yana harcadıkları fonların en fazla yüzde 18’ini beyan etmişler” açıklamasında bulundu.

Kobakhidze konuşmasında şu sözlere yer verdi:

Kobakhidze açıklamasında STK’ların 35 ila 26 milyon dolar arasında bir miktarı hiçbir ayrıntılı bilgi vermeden, tamamen ‘şeffaf olmayan bir şekilde’ harcadıklarını söylemenin mümkün olduğunun altını çizerek, “Yani hükümetin bile bu hususta hiçbir bilgisi yok. Bu bilginin kendisinin bir vergi sırrı olduğu gerçeği hakkında hiçbir şey söylemiyorum, yani STK’ları denetim bile edemiyorum” dedi.

Kobakhidze açıklamasında genel olarak hiçbir bilginin kamuya açık olmadığını sadece devlet kurumlarına açık olan bilginin ise yüzde 18 olduğunu dile getirdi.

Kobakhidze harcamaların çok önemli bir kısmının Ekonom Bakanlığı’na hiç gösterilmediğini de belirtmek gerektiğini belirterek Örneğin seyahat masrafları, ofis kiralarının büyük bir kısmı, elektronik fatura olmadan yapılan alımlar benzeri kalemlerin buna dahil edilmediğini vurguladı.

Gürcistan Başbakanı STK’ların yüzde 90’ından fazlasının tamamen şeffaf olmadığını rahatlıkla söyleyebileceğinin altını çizerek halk içinse neredeyse bu oranın yüzde 100 olduğunu belirtti.

Yasa aksisi şovlar başladı

Kanun tasarısının Meclis’in bahar dönemi bitiminden önce kabul edilmesi planlanırken aktivistler ve gençlik örgütleri, ‘Yabancı Nüfuzun Şeffaflığı‘ yasasının görüşülmesi ile kontaklı olarak Gürcistan Parlamento binası önünde protesto gösterisi düzenliyor.

Yüzlerce kişinin toplanarak “Sansüre hayır” sloganları attığını ifade edildi.

Gürcistan Lelo Partisi’nin milletvekillerinden Ana Natsvlishvili, yasa tasarısında bir palavra yazıldığını belirterek “Bu yasa taslağının Avrupa Birliği mevzuatına ve uluslararası örgütlere üyelikle ilgili yükümlülüklere aykırı görünmediği söyleniyor” açıklamasında bulundu. Natsvlishvili, yasa tasarısının Gürcistan’ın çıkarlarına aykırı olduğunu ve bu yasa tasarısının Parlamento Ofisi oturumunda kayıt altına bile alınmasının anayasaya ve ‘Gürcistan’ın Avrupa’daki geleceğine‘ ihanet olduğunu öne sürdü.

Batı bu yasaya neden karşı çıkıyor?

Gruzinform Genel Yayın Uönetmeni ve Güvenlik, Stratejik Tahlil ve Bilgi Siyaseti Merkezi Yöneticisi Arno Khidirbegishvili, Batı’nın Gürcistan’ın ‘Yabancı Ajanlar’ maddesine neden karşı çıktığını değerlendirerek şu cümleleri dile getirdi:

“Neden Amerika ve Avrupa ülkelerinde ajanlar kanunu var da Gürcistan’da yok?” sorusunu soran Khidirbegishvili, “Mağazalardan alışveriş yaparken neden makbuz kesiliyor, devlet memurları neden mal beyanında bulunmak zorunda, girişimcilik ve maaşlar neden vergilendiriliyor ve sivil toplum kuruluşları neden yılda bir defa finansman hakkında bilgi vermeyi reddediyor?” diyerek konuşmasını şu cümlelerle sürdürdü:

“Gürcistan’ı almayacaklar ama terk de etmeyecekler. Gürcistan’ın yakında Gürcülerden daha fazla yabancı askeri, eğitmeni, gözlemcisi, kurumu, vakfı, uzmanı, misyonu, diplomatı, istihbarat casusu ve casusu olacak. Gürcistan projesi, Ukrayna projesinin tersine karlı bir projedir. Üç kuruşluk yatırımla Güney Kafkasya ve Karadeniz’de bir köprübaşı, bölgesel ve kıtalararası bir ulaşım, lojistik ve enerji merkezi ve koridoru ile neredeyse bedavaya devasa kaliteli tatlı su rezervleri elde edersiniz” diyen Khidirbegishvili gelecek günlerde STK’ların ‘Meclis’i yeniden molotof kokteyleriyle basacaklarından ve hükümeti 9 Mart 2023’te olduğu benzeri ilgili tasarıyı tekrar geri çekmeye zorlayacaklarından emin olduğunu’ dile getirdi.

Yasanın ayrıntıları

Tasarı sırf yabancı gücün çıkarlarını destekleyen kuruluşların kayıt altına alınmasını ve bunların finansmanının şeffaflığını öngörüyor. Yasa ile söylediği söz edilen kuruluşların faaliyetlerine herhangi bir kısıtlama getirilmiyor.

Yalnızca yıllık gelirlerinin yüzde 20’sini dış bir güçten sağlayan hukukî bireyler, ‘yabancı bir gücün menfaatlerini gözeten kuruluş‘ olarak kabul edebileceğini belirtiliyor.

Kuruluşun ilgili kriterleri karşılaması durumunda, tescil için Ulusal Kamu Sicili Ajansı’na kendisinin başvurması gerekirken söylediği söz edilen bu sürecin ücretsiz olduğu ifade ediliyor.

Yine söylediği söz edilen tasarıya göre, ‘yabancı gücün menfaatlerini gözeten kuruluşların‘ siciline kayıtlı kuruluşların, her Ocak ayında bir evvelki yılın mali beyanını elektronik olarak doldurması gerekiyor.

‘Yabancı menfaat kuruluşu’ ve ‘Yabancı güç’ nasıl tanımlanıyor?

Söz konusu maddede ‘yabancı menfaat kuruluşu‘ şu şekilde tanımlanıyor:

Söz konusu maddede ‘yabancı güç‘ şu şekilde tanımlanıyor:

Yasaya ilişkin ABD ve AB’den yansılar geliyor

Söz konusu yasaya ilişkin ABD ve Avrupa’dan reaksiyonlar gelmeye devam ediyor.

Almanya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Sebastian Fischer Gürcistan’ın yabancı casuslarla ilgili parlamentoya sunmayı planladığı yasanın kabul edilmesi halinde Avrupa Birliği’ne (AB) katılım adayı statüsünü kaybedebileceğini dile getirdi.

Söz konusu yasa tasarısına ilişkin bir diğer ihtar da ABD’den gelmişti. ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Matthew Miller, yabancı casusların durumuna ilişkin yasa tasarısının Gürcistan parlamentosuna yeniden sunulmasından duyduğu kaygıyı dile getirerek bu atılımın ülkeyi Avrupa yolundan çıkaracağına inandığını söylemişti.

Girişimin başarısızlık öyküsü

Yabancı Nüfuzun Şeffaflığı Yasası‘nı geçirmek için ilk teşebbüs 2023 baharında yapılmıştı. Teşebbüs, parlamento çoğunluğunun bir kesimi olan ‘Halkın Gücü’ partisi milletvekillerinin geçen yıl Şubat ayı ortasında tasarıyı gündeme getirmelerinin çabucak akabinde başlamıştı.

Yetkililer, projenin tek emelinin medya ve sivil toplum kuruluşlarının finansmanında şeffaflığı sağlamak olduğunu açıklayarak bu fikri desteklemişti.

İktidardaki Gürcü Rüyası ve Halkın Gücü başkanları, bu tasarının ABD’deki Yabancı Casuslar Kayıt Maddesi’nden (FARA) çok daha liberal olduğunu çünkü ilk etapta ihlali halinde herhangi bir cezai yaptırım öngörmediğini vurgulamıştı.

Muhalefet ve yasa taslağına göre gelen finansmanla ilgili dataları açıklaması gereken sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri, taslağı derhal bir ‘Rus yasası’ olarak nitelendirmişti.

Daha sonra ABD’nin Gürcistan Büyükelçisi Kelly Degnan bunun bir ‘Rus yasası’ olduğunu dile getirmişti ve Gürcü yetkililer ABD Dışişleri Bakanlığı, Avrupa Birliği Dış Siyaset Servisi, Avrupa Kurulu İnsan Hakları Komiseri ve Gürcistan’daki BM Ofisi tarafından eleştirilmişti.

ABD Dışişleri Bakanlığı o dönemde Gürcistan’daki kanunla ilgili telaşlarını dile getirmişti. Ve yeniden ABD’nin Gürcistan Büyükelçisi Kelly Degnan, Gürcistan parlamentosundan yasa tasarısını geri çekmesini ve revize etmesini isteyerek bu teşebbüs Gürcistan’ın çıkarlarına uygun olmadığını vurgulamıştı.

Söz konusu tasarı ayrıyeten AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Siyaseti Yüksek Temsilcisi Josep Borrell tarafından da kınanmıştı.

Akabinde Gürcistan’da protestolar başlamış ve Tiflis’in merkezindeki parlamentonun önünde bu protestolar ayaklanmaya dönüşmüştü. Protestoculardan kimileri saldırgan bir tavır sergileyerek polise taş ve molotof kokteyli ile saldırmış, bunun sonucunda 58 kolluk kuvveti yaralanmıştı. Polis ise göstericilere karşı tazyikli su, göz yaşartıcı gaz ve biber gazı kullanmıştı.

7-9 Mart Protestoları sırasında onlarca gösterici gözaltına alınmış ve neredeyse hepsi para cezasına çarptırılmıştı. Yalnızca Lazare Grigoriadis isimli bir protestocu tutuklanmıştı. Grigoriadis, polis memurlarına molotof kokteyli atarak ikisinin yanmasına sebep olmakla suçlanıyor.

Sonuç olarak yetkililer, bu teşebbüsün saklayacak bir şeyleri olanları ortaya çıkarma fonksiyonunu büyük ölçüde yerine getirdiğini ifade ederek ‘Yabancı Nüfuzun Şeffaflığı‘ yasasını kabul etme fikrinden vazgeçmeye karar vermişti.

Rusya tezlere ne cevap vermişti?

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, söylediği söz edilen yasaya ilişkin iddalara geçen yıl karşılık vererek, Gürcistan’daki yabancı casuslar yasasının ne özde ne de biçimde Rusya ile bir ilgisi olmadığını, Gürcü yetkililerin kendilerinin de Amerikan kurallarına benzer kurallar getirdiklerini söylemişti.

Gürcü yetkililerin ve birtakım parlamenterlerin Amerika’dakine benzer bir yabancı casuslar yasası çıkardığını ifade eden Peskov, “Rusya’nın bununla ne özde ne de biçimde hiçbir ilgisi yoktur. Gürcistan’ın içişlerine karışmıyoruz” cümlesinin altını çizmişti.

Yine Peskov, Gürcistan’da parlamento gündemine alınan yabancı casus yasası ve söylediği söz edilen yasanın ülkede neden olduğu protestoların Rusya ile bir ilgisinin olmadığını belirmiş ve Gürcistan’da yaşananların arkasında ABD’nin olduğunu kaydetmişti.

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova da geçen yıl Gürcistan’da yabancı casuslar yasasının kabul edilmesine ilişkin yasa tasarısında ABD’nin tavrına tepki göstermiş ve ABD Büyükelçisi Kelly Degnan‘ın, ABD’deki Yabancı Casuslar Kayıt Maddesi’nin maddeden sözü sözüne çeviri edilmiş olsa bile Washington’un Gürcistan’daki yabancı casuslar maddesine karşı olduğunu söyleyen açıklamasını hatırlatmıştı.

Zaharova açıklamasında, “Zira Washington’a göre ABD, herkesin yapamadığını yapabilen istisnai bir ülke” cümlesine yer vermişti.

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Zaharova yine AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Siyaseti Yüksek Temsilcisi Josep Borrell‘in ‘Tiflis’te protestolara neden olan yabancı casuslarla ilgili yasanın AB bedelleriyle bağdaşmadığı’ tarafındaki açıklamalarının akabinde ABD’nin AB’de bulunmaması konusuna esprili bir şekilde yaklaşarak, “ABD’nin neden şimdi Avrupa Birliği’nde olmadığı şu anda anlaşılıyor” diye yazmıştı.