İmamoğlu’nun diploması iptal edildi, şu anda ne olacak?

İstanbul Üniversitesi, iktidara yakın gazetecilerin uzun müddettir dillendirdiği gibi, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun diplomasının iptaline karar verdi. Bu kararla birlikte artık gözler yargıya çevrildi. Yargı, bu kararı iptal etmez yahut yürütmesini süratlice durdurmazsa, örneğin yarın bir erken seçim kararı alınması durumunda İmamoğlu’nun adaylığı Yüksek Seçim Kurulu tarafından uygun bulunmayacak. İmamoğlu’nun uzun dönem askerlik yapacağı iddiaları ise çok gerçekçi değil. Hukukçular, o dönemki şartlara ve diplomaya göre işlem yapıldığını, sahtecilik yoksa, aksi bir karar alınamayacağını söylüyor. Lakin tüm bu tartışmalardan önce yargının vereceği karar ehemmiyet taşıyor.

Yargının tavrı iki açıdan kritik.

Birincisi zamanlama açısından kıymet taşıyor.

İmamoğlu’nun avukatları, “diplomanın iptali” kararına karşı öncelikle yönetim mahkemesinde dava açacak ve kararın iptalini isteyecek. Kararla birlikte bir düzenlemenin de iptali talep edilirse, zaman kazanmak için yönetim mahkemesi atlanarak direkt Danıştay’a müracaat yapılması da mümkün.

Avukatlar, bu başvuruyu yaparken, öncelikle “diploma iptali” kararının yürütmesinin durdurulması talebinde bulunacak. Bu talep, kritik kıymette. Çünkü Türkiye’deki yargılama müddetleri düşünüldüğünde, İmamoğlu’nun özel pozisyonu da göz önüne alındığında, yürütmenin durdurulması kararı verilmemesi durumunda hukuksal sürecin ne zaman biteceği meçhullüğü başlayacak.

Usul ve esas

İmamoğlu’nun avukatları ilk başvuruyu yönetim mahkemesine yahut Danıştay’a yapacaklar. Müracaatta “usul” başlığı çok önemli bir yer tutacak. Avukatlar, kararın “yok hükmünde” olduğunu savunacaklar.

Bunun iki münasebeti var.

Öncelikle İmamoğlu’nun yatay geçişle İstanbul Üniversitesi’ne geçtiği kademede, uygunluk kararını veren makam, İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi… Fakülte bünyesinde oluşturulan komitenin “uygun” görüşünü vermesinin akabinde yatay geçişe kesin kararı da İşletme Fakültesi Yönetim Kurulu vermiş.

Diplomadaki imza, İşletme Fakültesi Dekanı’na ve devrin rektörüne ait.

İdare hukukçuları, idari süreçlerde kararı verenlerin geri alma kararı verebileceğine işaret ediyor. Buna göre İstanbul Üniversitesi Yönetim Kurulu’nun bu türlü bir karar veremeyeceği, kararın bu nedenle “yok hükmünde” olduğu savunuluyor.

İkinci olarak, avukatlar, YÖK Kanunu’nun 15. Unsuruna göre, üniversite yönetim şurasının idari faaliyetlerde rektöre yardımcı olmak için kurulan bir organ olduğunun yer alması itiraz noktası. Bu nedenle yönetim şurasının “diploma iptali” bir idari karar veremeyeceği savunuluyor. Kararın, “yok hükmünde” olduğuna yönelik ikinci itiraz da bu münasebete dayandırılacak.

Savcılık ve yönetim hukuku

Avukatların yapacağı müracaatta çok önemli bir noktayı da İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın üniversiteye gönderdiği yazı oluşturacak.

Savcılık, İmamoğlu’nun diploması ile ilgili olarak, “evrakta sahtecilik” suçundan soruşturma başlatmış, bu kapsamda YÖK’ten yazı istemişti. Akabinde üniversiteye, “İleride telafisi imkansız ziyanlara sebebiyet vermemesi” ismine diplomanın iptali kararının verilmesi yönünde yazı göndermişti.

Avukatlar, savcılığın üniversite yönetimi üzerinde baskı kurduğunu, idari bir bahiste, bu yönde karar alınması için talepte bulunma yetkisinin olmadığını, bu kararı lakin mahkemelerin verebileceğini savunuyor. Bu nokta da müracaatta çok önemli bir yer tutacak.

Yargı ne yapacak?

Yargının, diploma iptalleri ile ilgili verdiği çeşitli kararlar var fakat İmamoğlu ile ilgili süreç, pek çok açıdan ilk olma özelliği taşıyor. Bugüne kadar, aradan 35 yıl geçmesine karşın, 1990’lı yıllarda verilen diplomalarla ilgili bu türlü bir karar verilmiş değil. Yatay geçişlerin yöntemsiz olduğu belirtilerek verilen bu karar, “zamanaşımı”, “idarenin kusurunun şahıslara yüklenmesi” açılardan tartışma konusu.

Anayasa Mahkemesi’nin bu mevzuda 2023’te verdiği, 2024’te Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren, emsal niteliğinde bir kararı var.

İmamoğlu’nun başvurusunu önce yönetim mahkemesi karara bağlayacak. Akabinde istinaf mahkemesi ve Danıştay süreçleri var. Bu süreçlerden sonuç alınamazsa avukatlar Anayasa Mahkemesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne müracaat yapacaklar.

Bu nedenle AYM’nin görüşü de kritik kıymette.

AYM, söylediği söz edilen emsal kararında, doktorasını bitirip mezun olduktan bir yıl sonra diploması iptal edilen bir kişinin ferdî başvurusu üzerine, “eğitim hakkının ihlal edildiği” yorumunu yaptı. Kararda, “Gerek müracaatçının gerekse yönetimin kusurlu hareket ettiği bu uyuşmazlıkta yanılgılı süreçten kaynaklanan tüm sorumluluğun müracaatçıya yüklenerek -işlemin tesisinin üzerinden bir yıldan fazla zaman geçtikten sonra- diploma iptaline karar verilmesi iyi yönetişim prensibinin ögelerinden olan yönetimin tutarlılığı prensibiyle de çelişmekte ve kamu menfaatleri ile kişisel fayda arasında kurulması gereken istikrarın bozulmasına yol açmaktadır. Diğer bir sözle somut olayda yönetimin de yükümlülüklerini ihmal etmesinden doğan külfetin yalnızca müracaatçıya yüklenmesi sonucu ortaya çıkmış ve bu durum müracaatçının eğitim hakkına yapılan müdahaleyi ölçüsüz kılmıştır” denildi.

Yarın seçim olursa

İmamoğlu’nun diplomasının iptal edilmesi, bir dizi hakkı kaybetmesi sonucunu doğurması açısından ehemmiyet taşıyor.

Anayasaya göre cumhurbaşkanı adayının dört yıllık bir lisans kısmından mezun olması zaruriliği var. Karar, İmamoğlu’nun adaylığının önünde mani.

Prof. Dr. Ali Ulusoy, bu nedenle, bahsin ileride AİHM’ye taşınabileceğine dikkat çekiyor. Cumhurbaşkanlığı seçiminin AİHM tarafından da gündeme alabileceğini söylüyor.

23 Mart’ta CHP, cumhurbaşkanı adayını belirlemek için ön seçim yapacak. CHP, ön seçimde Cumhurbaşkanı olma kriterlerini karşılayan bireylerin aday olabileceğini açıkladı. Bu nedenle, İmamoğlu’nun ön seçime girip giremeyeceği tartışıldı. Fakat karar CHP idaresine ait. Üniversitenin kararına rağmen, CHP ön seçimi İmamoğlu’nun iştirakiyle yapabilir ve cumhurbaşkanı adayı olarak İmamoğlu’nu gösterebilir. Fakat örneğin yarın erken seçim kararı alınması durumunda, yargıdan bir yürütmeyi durdurma kararı verilmemişse Yüksek Seçim Kurulu, İmamoğlu’nun adaylığını geçerli saymayacak.

Askerlik tartışması

Bir diğer tartışma İmamoğlu’nun askerliği. Diploması iptal olduğu için İmamoğlu’nun uzun dönem askerlik yapması gerektiği de iddia ediliyor. Buna örnek olarak da eski devlet bakanı Bahattin Şeker’in, sahtecilik yaptığı iddiası sonrası askere alınması gösteriliyor.

Ancak Prof. Dr. Ali Ulusoy, yönetim hukukuna göre bunun mümkün olmadığını, sahtecilik bir saptama yoksa, o dönemki duruma göre yapılan askerliğin geçerli olacağını söyledi.

Yetki gaspı

Prof. Dr. Ulusoy’un son yorumu da önemli:

“Üniversite idaresinin kararında açık bir yetki gaspı söz konusu. Yönetim hukukuna göre bu kararı, daha önce yatay geçişe onay veren, diplomayı veren İşletme Fakültesi verebilirdi. Üniversite idaresinin bu türlü bir yetkisi yok. İdari yargı da ekseriyetle buna durumlarda sahtecilik olup olmadığına bakar. Sahtecilik durumunda bile diplomanın iptalinin haksız sayıldığı kararlar var. Lakin o dönemki şartlara ve mevzuata göre verilmiş karar nedeniyle diplomanın iptaline karar verilmesi, bunun yargı tarafından uygun bulunmasıi bir örnek yok… Ortada kazanılmış bir hak var. Buradan geri dönülmez.”