Cezaevindeki TİP milletvekili Can Atalay neden tahliye edilmiyor; yerel mahkeme, AYM ve Yargıtay’ın kararları süreci nasıl etkiledi?

10.11.2023 01:00

A⁺

A^-

Gezi Parkı Davası’nın tutuklu sanıklarından Can Atalay, 14 Mayıs seçimlerinde Türkiye Personel Partisi’nden (TİP) Hatay’da milletvekili seçildi lakin şimdi mahpustan çıkmadı.

Muhalefet partileri ve Atalay’ın avukatları, seçimlerden bu yana Atalay’ın serbest bırakılması gerektiğini savunuyor.

Yerel mahkeme, Anayasa Mahkemesi (AYM) ve Yargıtay’ın kararları üzerinden bu mevzu ile ilgili tüzel süreç ve tartışmalar devam ediyor.

Atalay’ın tahliyesiyle ilgili süreçte en başından bu yana neler yaşandığını inceledik.

Atalay’la ilgili tahliye tartışmaları nasıl başladı?

Avukat Can Atalay, Gezi Parkı hareketleriyle ilgili dava kapsamında, 2019’da İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi’nde yargılanmaya başladı.

Dava kapsamında Atalay, 25 Nisan 2022’de “Türkiye Cumhuriyeti’ni ortadan kaldırmaya teşebbüs hatasına yardım” suçundan 18 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Karar akabinde tutuklanarak Marmara Cezaevi’ne (eski ismiyle Silivri) gönderildi.

Atalay, 14 Mayıs 2023 seçimlerinde TİP’ten Hatay milletvekili seçildi.

Avukatları, Atalay’ın mazbatasını Hatay Adliyesi’nden aldıktan sonra tahliyesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na başvurdu.

Avukatlar, Anayasa’nın yasama dokunulmazlığıyla ilgili 83. unsuruna dayanarak Atalay’ın, yargılanmasının durması ve tahliye edilmesi gerektiğini savundu.

O dönem bu husus ile ilgili bir açıklama yapan Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, bahsin “Adalet Bakanlığı’nın uhdesinde olmadığını” söyledi ve yargı sürecinin sürdüğünü belirtti.

Tunç, Gezi Parkı Davası’nın anayasal düzen ile ilgili olduğunu da ekledi:

“Yargıtay’da görülen bir dava. Yargıtay’da şimdi hükümlü olarak dosyası devam ediyor, karar verilmiş. Biliyorsunuz Gezi davası anayasal düzenle alakalı bir husus. Anayasa’nın 14. unsurundaki dokunulmazlık kapsamı dışında olan belgelerden.”

Anayasa’nın 83. unsurunda “Seçimden önce ya da sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili, Meclisin kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz” ifadesi yer alıyor.

Aynı hususta, “Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ve seçimden önce soruşturmasına başlanılmış olmak kaydıyla Anayasanın 14. unsurundaki durumlar bu kararın dışındadır” cümlesi de bulunuyor.

14. unsurda ise “Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, devletin ülkesi ve milletiyle parçalanamaz bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamaz” diye yazıyor.

Atalay’ın avukatı Deniz İtina ise AYM’nin bu hususta içtihatları olduğunu savundu:

“AYM, Enis Berberoğlu ve Ömer Faruk Gergerlioğlu kararlarında Anayasa’nın 14. hususunu tartıştı ve dedi ki ‘Bu unsurda muğlak bir ifade var, devletin bütünlüğüne karşı durmaları bir ibare geçiyor, hangi suç tipinin bu madde kapsamına girdiği hangisinin dışında olduğuna dair hiçbir yasal düzenleme yok’. Ve ihlal kararı verdi. AYM’nin yerleşik içtihatı bu.”

Yargıtay kararı ve AYM’ye başvuru

13 Temmuz’da Yargıtay 3. Ceza Dairesi, Atalay’ın tahliyesi ve hakkındaki yargılamanın durması istemini reddetti.

20 Temmuz’da Atalay’ın avukatları, yargılamaya devam edilmesi nedeniyle “seçilme ve siyasi faaliyette bulunma” hakkının, tahliye talebinin reddedilmesi nedeniyle de “kişi hürriyeti ve güvenliği” hakkının ihlal edildiğini öne sürerek Anayasa Mahkemesi’ne Atalay ismine ferdi müracaatta bulundu.

Başvuru devam ederken 28 Eylül’de Yargıtay 3. Dairesi, İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 25 Nisan 2022’de verdiği karara ilişkin temyiz incelemesini tamamladı.

Bu incelemeyle Gezi Parkı Davası’nda aralarında Atalay’ın da bulunduğu beş sanığın mahkumiyetini onandı.

TİP, 1 Ekim’de Hatay’dan yaklaşık bir ay sürecek bir yürüyüş başlattı.

“Özgürlük Yürüyüşü” isimli hareketin en çok önemli taleplerinden biri Can Atalay’ın serbest bırakılmasıydı.

AYM ihlal kararı verdi

AYM, Atalay’ın kişisel başvurusunu 5 Ekim’de görüştü ve başvuruyu Genel Kurul’a sevk etti.

25 Ekim’de toplanan Genel Şura, Atalay’ın “seçilme hakkı” ile “kişi hürriyeti ve güvenliği” haklarının ihlal edildiğine hükmetti. Karar dörde karşı dokuz oyla alındı.

Atalay’ın avukatları, “Bu kararla Can Atalay’ıntahliye edilmesi eksik kalan yeminini ederek Hatay halkının vekilliğine başlaması gerekiyor” dedi.

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş da “AYM kararı ortadadır, Meclis gereğini yerine getirecektir” diye konuştu.

Yargıtay’dan AYM’ye tepki

AYM, yeniden yargılama ve tahliye için kararını İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderdi.

Avukatları, İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi’nin AYM kararını uygulayarak Atalay’ı serbest bırakmasını beklerken mahkeme, 30 Ekim’de belgede karar verme yetkisinin Yargıtay’da olduğunu ifade ederek belgeyi Yargıtay 3. Ceza Dairesi’ne gönderdi.

TİP, Atalay AYM kararına karşın tahliye edilmediği için Hakimler Savcılar Kurulu’na (HSK) soruşturma daveti yaptı.

31 Ekim’de Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, Atalay’ın tahliye edilmemesini değerlendirdi.

“Yargıtay’ın vereceği kararı hep birlikte göreceklerini” söyleyen Tunç, “Yargı bağımsız, tarafsız, en doğru kararı verecektir” dedi.

Tunç, “Yargıtay, adliye mahkemelerinden verilen kararların son inceleme mercidir. Kararları kesindir” diye konuştu.

Yargıtay 3. Ceza Dairesi ise 8 Kasım’da yaptığı açıklamayla Can Atalay’ın mahkumiyet kararını onayan bir evvelki kararın doğru olduğunu ifade ederek, AYM’nin ihlal kararını reddetti.

Daire, Can Atalay hakkındaki AYM’nin verdiği ihlal kararına uyulmamasına, Atalay’ın milletvekilliğinin düşürülmesine yönelik süreçlere başlanması için karar örneğinin TBMM’ye gönderilmesine ve ihlal kararı veren Anayasa Mahkemesi üyeleri hakkında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunmasına karar verdi.

Atalay’ın avukatları ve muhalefet partileri karara tepki gösterdi.

Hukuki süreç ve tartışmalar devam ediyor.