Uzay çöpleri Dünya’ya nasıl düşüyor?

Zulfikar Abbany | Julia Vergin

Merkezi Bonn kentinde bulunan Almanya Sivil Savunma ve Afet Yardımı Dairesi (BBK) 7 Mart’ta kamuoyuna yönelik bir açıklama yaptı ve 8 Mart gibi uzaydan eski bir bataryanın atmosfere giriş yapacağını, lakin bunun Almanya’ya düşme ihtimalinin düşük olduğunu belirtti. Risk olmadığı belirtilse de bu açıklama ülkede telaşa neden oldu.

BBK ayrıyeten Almanya Havacılık ve Uzay Operasyon Merkezi’nin (ASOC) ilk tahlillerine göre bataryanın birtakım kesimlerinin Almanya üzerinde uçarken görülebileceğini, fakat öbür noktalara ulaşmasının öngörüldüğünü kaydetti. ASOC’un yeryüzüne yaklaşan nesnelerin hareketliliğini dikkatle takip ettiği vurgulanan ikazda, takibin sivil ve askeri işbirliği içinde yapıldığı belirtildi. Almanya’ya düşeceğine dair ipuçları tespit edilmesi halinde de mevcut kriz sistemlerinin devreye gireceği ve mümkün tehlikeye tepki verileceğinin altı çizildi.,

BBK da Avrupa Uzay Ajansı (ESA) da risk durumlarında yer ya da vakte ilişkin ekseriyetle temkinli bir tavır izler ve kesin bir açıklama yapmaktan kaçınır.

Bu sefer de bilinen ve net olan tek data, Uluslararası Uzay İstasyonu’na (ISS) ait, 21 Mart 2021 yılında misyonunu tamamladığı için boşluğa bırakılan ve dokuz aküden oluşan bir paletin denetimsiz bir yörüngede uzun süre seyrettikten sonra tahminen 8 Mart’ta asmosfere giriş yapacağından ibaretti. Ayrıyeten söylediği söz edilen akü paletinin toplam yükünün 2 ton 600 kilogram civarında olduğu, bunun da bir arabanın yüküne tekabül eden bir kütle olduğu biliniyordu.

Araştırmalar, boşlukta dolaştıktan sonra Dünya istikametine doğru harekete geçen nesnelerin büyük kısmının atmosfere girmesiyle alev aldığını ortaya koyuyor. Bu sefer de beklenen buydu. ISS’ten ayrılan bataryanın büyük bir modülü da tahmin edildiği gibi Almanya üzerinde uçtu, kimi yerlerde de beyaz bir ışıki görüldü. Akabinde uçmaya devam ederek Atlantik Okyanusu’na ulaştı ve orada denize düştü.

Uzay çöpü düşme riski ne kadar yüksek?

ISS’e ait söylediği söz edilen batarya düzeneğinin “doğal yörüngesi” eksi 51,6 derece güney, 51,6 kuzeydi. “Doğal yörünge” kavramıyla kastedilen ise nesnenin denetimsiz şekilde hareket etmesi, yani bir bilgisayar yahut insan tarafından yönlendirilmemesi. Uydu ya da uzay araçlarından farklı olarak ISS’ten ayrılan eski akülerin uzaktan hareket ettirilmesi, yönlendirilmesi mümkün değil. Bu nedenle söylediği söz edilen nesnelerin havada mı parçalanacakları yoksa yere mi çarpacağı konusunda kesin bir öngörüde bulunmak zor.

Peki bu nesneler insanlar için bir tehlike oluşturuyor mu? Uzay çöplerinin düşme ihtimaline karşı tedbir alınabilir mi?

DW de bu soruyu Almanya Sivil Savunma ve Afet Yardımı Dairesi’ne sordu. Uzay çöpüne karşı tedbir almasının zor olduğunu belirten Kurum, insan hayatı için tehlikenin minimal olduğunu, atmosfere girmesi beklenen cisimlerin yakından izlendiğini kaydetti.

Uzaydaki çöp genelde çok katlı yapılan füzelerin üzerindeki kapsüllerden, fırlatma sırasındaki ateşlemeyle oluşan patlamada ayrılan kısımlardan ya da akü yakıt kısımlarındaki modüllerden oluşuyor. Uzaya gönderilen uydular ile uydu denemelerinden geriye kalan materyaller de artan şekilde uzayda atık varlığına yol açıyor.

En çok atık kalıntısına yahut hurdaya yol açanlar ise uydular. Uydular en düşük yörünge aralığından en yükseği olan 2 bin kilometreye kadar bir yörüngede dolanımda oluyor. Bu cisimler genelde yerkürenin müşahedesi emelli kullanılıyorlar.

Uzay çöpü zehirli mi?

Uzay çöpü çarpması riski ne kadar?
Uzmanların hesaplamalarına göre yıldırım çarpması ihtimali, uzaydan gelen bir cismin başımıza çarpası ihtimalinden 65 bin defa daha yüksek. Meskenlerinde bir kaza geçirme ihtimali ise ondan 1,5 milyon defa daha yüksek. Bir meteorun çarpmasıyla ölme ihtimali de uzaydan düşen bir kesimle yaralanmadan yeniden kat kat daha fazla.

Eski bataryaların yeryüzüne ulaşması öncesinde mevzuyu Almanya haber ajansı dpa’ya değerlendiren ESA’nın eski Başkanı Jan Wörner de “Evet aküler yanmaya meyilli ve dünyaya ulaşırken atmosferde tamamen kor haline geleceğinden yola çıkıyorum.fakat parçalanmasını da insanlar yıldız kayması gibi görecektir” şeklinde optimist konuşmuştu.