‘ABD’de Trump’a yapılan Türkiye’de yaşansaydı, topa tutarlardı’

Dr. Barış Adıbelli’ye göre, ‘seçimler yılı’ 2024 dünyada pek çok gelişmenin gidişatını etkileyecek. 2024’de Çin-ABD arasında ‘yumuşama’ olacağını öngören Adıbelli, Tayvan seçimleriyle birlikte ‘geçiş yılı’ bekliyor. ABD başkanlık seçiminin kıymetine dikkat çeken Adıbelli, Netanyahu’nun da Gazze savaşını daha uzun sürdüremeyeceği görüşünde.

Dünya

05.01.2024 03:20

A⁺

A^-

Dünyada 2023 yılına Ukrayna çatışmasının yanı sıra sonbahar patlak veren Ortadoğu’da İsrail-Filistin çatışması damgasını vururken, yıl boyunca ABD’nin ‘büyük güç mücadelesi’ gündeminin tezahürleri eksik olmadı. Bu bağlamda ABD-Çin Halk Cumhuriyeti rekabeti öne çıktı. Yıl uzunluğu ‘casus balon krizinin’ tesiri altındaki iki ülke ilişkileri Tavyan ve Pekin idaresinin gelişmiş çip teknolojisinden men edilmesi gündemi odaklı devam etti. ABD ve Çin önderleri fakat yıl sonuna doğru San Francisco’daki APEC zirvesi marjında buluşurken, tek somut gelişme iki ülke orduları arasında askeri diyalogun yeniden kurulması oldu.

Ortadoğu’dan Asya’ya 2024’ün jeopolitik gündemini, yeni yılda Asya’nın artan ehemmiyetini Uluslararası ilişkiler uzmanı Dr. Barış Adıbelli ile konuştuk.

‘2024 aynı vakitte seçimler yılı’

Dr. Barış Adıbelli’e göre, 2024’ün önde gelen pek çok ülkede ‘seçim yılı’ olduğu için jeopolitik görünüm bu seçimlerin sonucunda daha anlaşılır olacak:

“Biliyorsunuz 2024 aynı vakitte seçimler yılı. ABD, Rusya ve Tayvan dahil birçok ülkede seçimler olacak. Bundan Ötürü seçimlerle geçecek benzeri bu sene. Bilhassa mart ayında ABD’de aday adayları yarışacak ve bu iki adaya düşecek. Ondan sonra Demokratlar ve Cumhuriyetçiler arasındaki yarış çok hızlanacak. Ben esas o zaman bir takım şeyler göreceğimizi düşünüyorum.”

‘Şi Çinping’in ABD mesajı iyi niyetliydi. Diktatör gaffı affedilmiş benzeri gözüküyor’

Çin lideri Şi’nin yeni yıl iletisine atıf yapan Adıbelli, içerdiği olumlu bildirilerden Pekin’in Amerika ile bağlarda olumlu bir yönde seyretmeyi arzuladığının anlaşıldığını dile getirdi. ABD’nin Doğu Akdeniz’den Gerald Ford uçak gemisi kümesini geri çekme kararını da anımsatan Adıbelli, bunun Asya-Pasifik’te yeni bir güç projeksiyonu olup olmadığının sonra görüleceğini vurguladı:

“Biden, Asya-Pasifik’te ya da Ortadoğu’da yeni bir savaş başlatır mı? Bu noktada soru işaretlerim var. ABD biliyorsunuz Gerald Ford uçak gemisi kümesini Kızıldeniz’den geriye çekti. Bu önemli. Münasebet şu: ‘Büyük bir saldırı olabilir, hedef olmayalım’ dediler. Bu uçak gemisini geriye çekmesi yalnızca bir saldırı tehdidi nedeniyle mi? Yoksa Asya-Pasifik’te yeni bir güç projeksiyonu teşebbüsü içerisinde mi olacaklar? Onu bilemiyoruz tabii. Tahminen önümüzdeki günlerdeki gelişmeler neticeyi belirleyecek.

Yeni yıl itibariyle Şi Jinping’in Çin-ABD diplomatik bağlarının kuruluşunun 45’inci yılı münasebetiyle gönderdiği mesaj iyi niyetliydi. Optimist bir bildiriydi. İki ülkenin büyük devletler olarak karşılıklı hürmet ve işbirliği ile ilişkileri devam ettirmesi gerektiği vurgulandı. San Francisco görüşmelerinde ortaya konulan vizyonun takip edilmesinin gerekliliği vurgulandı. Fakat, San Francisco görüşmeleri hoş başlasa da Biden sonunu iyi bitirmedi. Gazetecilerin sorduğu soruya ‘Evet, Şi Çinping bir diktatördür’ diyerek karşılık verdi. Tabii anladığım kadarıyla Çinliler bunu gaf; hatta yaşlılığa bağlı bir problemmiş benzeri görmezden geldiler. Çinlilerin zaman zaman bu davranışı meşhurdur. 2000’lerin başında EP-3E casus uçağı olayında da sözün Çince versiyonunda ‘üzüntü duymak’ ile ‘özür dilemek’ aynı manaya gelir şeklinde açıklama yapıp olayı kapatmışlardı. Çin’de bu diplomasi bağlamında çok geniş uygulamalar var. Burada da muhtemelen o denli oldu. Yani 2024 buradan anladığımız kadarıyla Çin-Amerikan ilişkileri bakımından biraz optimist.”

‘Tayvan’da bu yıl bu kadar provokasyona açık bir şekilde hareket edilebileceğini düşünmüyorum’

Geçen yıl Şi Jinping’in Vietnam’ı ziyareti sonrası Güney Çin Denizi’nde suların durulduğunu anımsatan bu yıl ise 13 Ocak’ta Tayvan’daki seçimlerin kıymetine atıfta bulundu. Şi’nin yeni yıl konuşmasında Tayvan’ın anakara ile birleşmenin kaçınılmazlığını vurguladığını belirten Adıbelli, bu bahsin Çinliler tarafından ‘iç mesele’ olarak görüldüğünü anımsattı:

“Ancak Tayvan problemi önemli. Şi Jinping yeniyıl konuşmasında tamamen iç gelişmeleri anlattı. Ortadoğu’dan veyahut dünya gelişmelerinden bahsetmedi. Ama Tayvan’dan bahsetti. Çin için Tayvan, bir numaralı iç sorundur. Yani Çin Dışişleri’nin değil, iç bürokrasisinin bir konusudur. Şi Jinping’in benzer kararlılığı sürüyor. Tayvan Cumhurbaşkanı Zai Vang’ın da görevi sona eriyor. Tayvan’da birkaç hafta içinde seçimler olacak. O da sekiz yılını özetleyen bir konuşma yaptı ve kararlılıkla bağımsızlık yolunda devam edeceklerinin işaretini verdi. Pasifik’te Çin-ABD ilgilerinde en çok önemli husus Tayvan. İkincisi Güney ve Doğu Çin Denizleri. Şi Jinping, kasım ayında Vietnam’a çok çok önemli bir ziyaret yaptı. Hem devlet başkanı ile hem Vietnam Komünist Partisi ile bir araya geldi. İşbirliklerini teyit ettiler. Şu anda sular dingin. Bakın Tayvan sıkıntısı ve Tayvan sorunu dingin. Filipinler ile yaşanan birkaç hadise var ama şu an için evvelki yıllara kıyasla ortam dingin.

Ortadoğu’daki, Ukrayna’daki gelişmelerin tabii ki bunun üzerinde tesiri var. Bence Ukrayna savaşı artık son viraja girdi. Bu yıl orada çok önemli olaylar olacak. Ben Tayvan’da bu yıl bu kadar provokasyona açık bir şekilde hareket edilebileceğini düşünmüyorum. Zira Tayvan’da lider değişimi olacak. Muhtemelen yeni gelecek lider, anketlere göre mevcut iktidar partisi Demokratik İlerleme Partisi önde gözüküyor. Tabii şayet muhalefet birleşebilseydi Tayvan’da farklı şeyler olurdu. Bunu denediler olmadı ama. Halk Partisi ve Komintang birleşip ortak aday için uğraştı. Birleşselerdi oy oranları daha fazlaydı. Fakat yapamadılar. Bu noktada Tayvan’ın da iç siyasete ve diplomasiye entegre olması, alışması, telaffuz oluşturması vs. sebebiyle 2024 Tayvan’da geçiş yılı olacak benzeri geliyor bana.”

‘ABD’de Trump’a yapılan Türkiye’de yaşansaydı, topa tutarlardı’

Dünyanın ABD’de yapılacak 2024 seçimlerine odaklandığını anımsatan Dr. Barış Adıbelli, herkesin gözünün Trump’ta olduğu görüşünde. ABD’de Trump’u siyaetten yargı yoluyla men etme teşebbüslerine vurgu yapan Adıbelli, benzer bir durumun Türkiye’de olsa Amerikalı yetkililerin ‘diktatör’ ve ‘otokrasi’ yakıştırmaları ifade ederek riyakarlığa dikkat çekti:

“Peki kasım ayında Trump gelirse neler olur? Esas 2024’ün son çeyreği çok çok önemli bizim için. Trump artık çok sihirli bir isim oldu. Ukrayna savaşında Trump bekleniyor. Netanyahu-İsrail Trump’ı bekliyor. Tayvan Trump’ı bekliyor. Kuzey Kore Trump’ı bekliyor. İnanın Kim Jong-Un bile Trump’ı bekliyor. Kim Jong-Un görüşmeleri devam ettirmek istiyor. Tahminen Washington’a gidecekti fakat Trump’ın siyasi ömrü yetmedi. Onun için mart-nisan ayları çok önemli. Amerikan seçimlerinde önümüzü görmek açısından önemli.

Biliyorsunuz eyaletler birer birer Trump’ı oy pusulasından çıkarıyor. Şunun onda biri Türkiye’de yaşansaydı ortalığı birbirine katarlardı. Belediye seçimleri var yakında biliyorsunuz. Kimi adayların mahkeme kararıyla pusuladan çıkarıldığını düşünün. Türkiye’yi topa meblağlar. Türkiye’nin ne diktatörlüğü ne otoriterliği kalır! Ama ABD’de yargıyı nasıl silah olarak kullandıklarını gördük. Pekala Trump gelirse neler olabilir? Ukrayna savaşı biter öncelikle. Rusya tarafıyla bir barış tesis edilir. Ortadoğu’da bizim istemediğimiz şeylere doğru masraf. Netanyahu’ya çok büyük nefes aldırır. Trump, Kudüs’ü başkent olarak tanıdı ve elçiliği taşıdı. Netanyahu’nun dediği gibi, ‘İsrail tarihine ismini altın harflerle yazdırmış oldu’ Trump.”

‘Gazze’de bu işi uzatamaz artık Netanyahu’

İsrail’in Gazze operasyonunun Kızıldeniz krizi ile birlikte çıkmaza girdiğini vurgulayan Adıbelli’ye göre, Netanyahu’nun siyasi hayatını kurtarmak için çatışmayı yaymaktan öteki dermanı yok. Öte yandan Adıbelli, ABD’nin koalisyon kurma gücünü yitirdiğini belirti:

“İran medyası bu işi Lübnan’a yayma planları olduğunu yazıyor. Gazze’de bu işi uzatamaz artık Netanyahu. Ama savaşı etrafa yayarsa, 2024’te kasıma kadar bu işi götürür. Amaçladığı o. Nedeni de şu: Siyasi olarak biraz zaferle çıkıp, ardını da gelecek olan Trump’ın toplaması. Yani Netanyahu’nun amaçladığı birisinin ardını toplaması.

Kızıldeniz’den bahsettik. Bakın ABD koalisyonu kuramadı. Kızıldeniz koalisyonu dağıldı. Şu anda gemileri geri çekiyorlar. İran gemisi Kızıldeniz’e girmiş. Hiçbir ülke ABD buyruğuna gemi vermiyor. Diğer devletler, bu koalisyonu BM Güvenlik Konseyi’nin kurmasını talep ediyor. Onu da yapamıyor zira Çin ve Rusya var. Bundan Ötürü ABD bunu beceremedi. ABD’nin global manada koalisyon kurma gücü bitmiştir. Onu söyleyelim. Tahminen de sonuncusu Ukrayna için kurdular, o da Avrupa olduğu için. Ukrayna şayet Afrika’da, Orta Asya’da olsaydı o koalisyonu da kuramazdı.”

‘2024’te Asya-Pasifiği etkileyecek iki ülke Hindistan ve Japonya’

Asya-Pasifik’te ise telaffuzları giderek sertleşen Hindistan’a ve Japonya’ya dikkat çeken Adıbelli, Asya-Pasifik’e bu sene bu iki ülkenin damgasını vuracağı görüşünde:

“ABD bundan sonra 2024’te ABD Asya-Pasifik’te gerisine kimleri alabilir net konuşamam. Ama iki ülke var: Birincisi Hindistan. Hindi milliyetçisi Modi çok süratli yayılıyor ve üçüncü periyoduna geliyor. Telaffuzları ve jeopolitik konumlanması giderek sertleşiyor. İkincisi de Japonya. Telaffuzları sertleşmeye başladı ve jeopolitik konumlanması da daha sert. Silahlanmaya yönelik adımlar, nükleer silahlanmaya yönelik adımlar atılıyor. Benzer paralel adımları Hindistan’da da görüyoruz. 2024’te Asya-Pasifik’in ya da Hint-Pasifik’in yazgısını ve istikrarını belirleyecek iki ülke Hindistan ve Japonya.”

‘Kuzey Kore artık Güney Kore ile birleşmek istemiyor’

Kim Jong-Un’un yeni yıldaki açıklamalarına dikkat çeken Dr. Adıbelli, iki Kore devletinin birleşmesinin artık pek mümkün gözükmediğini vurguladı:

“Tüm bu olayların arasında Kuzey Kore’de önemli gelişmeler var. Kim Jong-Un 3 yeni casus uydu fırlatılacağını söyledi ve birleşmeyi gündemden kaldırdı. Artık Güney Kore ile birleşmek istemiyorlar. ‘Güney Kore, sıradan komşu bir ülke. Barış yok, kardeşlik yok. Yeniden barışma benzeri bir arayışımız yok’ dedi. Yalnızca Çin-ABD bağlantılarına bakarken göz gerisi etmeyelim. Çin ve ABD barış içinde yaşasa bile, Asya-Pasifik’teki ülkeler çok tehlikeli bir durum arz ediyorlar. Benim 2024’te parmağımla işaret edeceğim tek ülke Hindistan. Takip etmek lazım.”

‘Biden’ın Asya-Pasifik’i elden geçirecek ekibi yok’

ABD’nin Asya-Pasifik ittifak teşebbüsleri AUKUS ve QUAD’ı yorumlayan Adıbelli, Biden ekibinin bu bölgeye dair siyasetleri yönetecek donanıma sahip olmadığı görüşünde. Bilhassa Rusya’nın Vietnam ve Hindistan ile geliştirdiği sıkı bağlantılara dikkat çeken Adıbelli, Kuril Adaları konusunda Putin’in zeytin kolu uzattığını fakat Ukrayna krizi sonrası bu teklifin geri çevrildiğini anımsattı:

“Bu sene AUKUS ve QUAD, yeni bir tabanda buluşturulabilecek mi? Şu anda Amerika’nın gayesinin bu olduğu söyleniyor. Tabii AUKUS çalışıyor; nükleer denizaltılar geldi. Kendi kendine gidiyor. Fakat ben hala iddia ediyorum: Biden’ın Asya-Pasifik’i elden geçirecek ya da burayı yönetecek bir ekibi yok. Blinken’ın durumu ortada. Obama devrindeki görevlerinden biri Pasifik’ti ama Blinken, bu bölgede uzmanlaşmış birisi değil. Hatırlarsanız Trump’ın son Dışişleri Bakanı Pompeo giderayak, ‘QUAD’ı Asya’nın NATO’su yapacağız’ demişti. Biden ne yaptı? Asya’ya NATO’yu taşımaya çalıştı. Birisi yeni NATO kurmak istiyor, başkası NATO’yu oraya götürmek istiyor.

Hindistan-Rusya münasebetlerine gelelim. Hindistan, Sovyletler Birliği ile arası iyi bir ülkeydi. Amerika ile de ortaları iyi. İyi bir cambazlıkları var. Fakat bu orada iyi bir Rus-Hint ya da Amerikan-Hint ittifakı kurmak için değil, büyük Hindistan’ı kurmak için uğraşıyorlar. Esasen Rusya onları çantada keklik görmüyor. Rusya da Ukrayna savaşından önce de sessiz sedasız bir şey yapıyordu. Rusya’nın Çin’in dışında da bir Asya-Pasifik siyaseti var. Vietnam ile, kıyı ülkeleri ile, Hindistan ile, SSCB ile arası iyi olan ülkelerle ilişkileri geliştirme yönünde bir siyaseti var. Savunma endüstrisinde adımlar var. Vietnam’a, Hindistan ile ortak Brahmer füzeleri satıyorlar. Vietnam ile ortak silah üretecekler. Bir de Kuril Adaları konusu tekrar gündeme geldi. Bir barış antlaşması imzalamadılar. 2. Dünya Savaşı’nın hala antlaşması yok. Putin, Ukrayna savaşı öncesinde taviz vermeye hazır olduklarını, birtakım adaları Japonya’ya bırakmaya hazır olduklarını sölyedi. Putin bu noktada adım atmıştı ki Ukrayna krizi patladı. O zaman da söyledim: Sanki Rusya’nın Japonya ile yakınlaşmasını engellemek için mi kriz çıkardılar? Sormak gerekiyor.”

‘Japonya’nın silahlanması, öteki ülkelerin silahlanmasına benzemez’

Japonya’nın balistik füze teknolojisi konusundaki kabiliyetlerine vurgu yapan Dr. Adıbelli, herhangi bir silahlanma durumunda Japon sanayisinin binlerce füzeyi savaşa hazır edebileceğini aktardı:

“Japonya önemli ölçüde Patriot füzesi üretiyor. Çin ile Kuzey Kore şunu söylüyor: Japonya, bu ülkedeki en tehlikeli ülke. Japonya’nın bir gecede iki bin nükleer harp başlığı üretebileceği iddia ediliyor. ABD’nin uzay programı da Japonlara emanet. Mekikler, füze fırlatma sistemleri vs. Japonya’dan gidiyor. Japonya, inanılmaz bir balistik füze uzmanı. Japonya’nın silahlanması, öteki ülkelerin silahlanmasına benzemez. Maça 5-0 önde başlıyorlar. Her şeyleri hazır.”

‘ABD de kendi ismine savaşacak bir taşeron arıyor. Ama Japonya taşeron olmaz, ev sahibi olur’

Barış Adıbelli’ye göre ABD, Çin’e karşı taşeron görevi üstlenmesi için Japonya’yı sahaya sürmeye çalışabilir. Fakat Japonya’nın 1945’e kadar bölgede hegemon bir emperyal güç olduğunu hatırlatan Dr. Adıbelli, bu türlü bir durumda Japonya’nın ABD güdümünden çıkarak kendi güç eksenini kurabileceğini dile getirdi:

“Amerikalılar Asya-Pasifik’i çok iyi okudu. Tarihî düşmanlık ile dostluğu çok iyi kullanma yeteneği var. Emperyal güç olmanın da özelliği bu. Fakat karşınızdaki Japonya, üçüncü sınıf bir ülke değil. 1945’e kadar Asya-Pasifik’i elinde bulunduran, Asya’nın emperyal gücü. Bundan Ötürü Japonlar da ABD’nin huyunu suyunu iyi biliyor. Onun için Japonya Amerika’yı nasıl ikna edebileceğini; ABD de Japonya’yı gaza getirip tabiri caizse Tayvan’ın ve Çin’in üzerine nasıl salabileceğini iyi biliyor. Silahlanma konusunda bundan ötürü karşılıklı bir istek var benzeri görünüyor. Yoksa kimi savaştıracaklar Çin’e karşı? Tarihi hasımlıklar de var. Japonlar kendini üstün görüyor, sarı ırk tezi var. Ama Çin’i değil, kendilerini sarı ırk olarak görüyorlar. 1945 öncesi teori buydu. Yani Japonların da arzuladığı bir hedef var. ABD de kendi ismine savaşacak bir taşeron arıyor. Ama Japonya bir taşeron olmaz. Japonya gelir, ev sahibi olur. O bölgeyi ele geçirir. Japonya’yı silahlandırırsanız bunun önünü alamazsınız. Japonya sizin için hayati bir yer olur ve bir daha geriye dönüş olmaz.”

ETİKETLER: abd, Çin, japonya, Tayvan, Trump

Yorumlar

[ Yoruma cevap yazmaktan vazgeç ]

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.