AKP’den doğurganlığı teşvik hazırlığı: Doğum iznine kademeli artış gündemde

Ayşe Sayın
BBC Türkçe

AKP, Türkiye’de doğurganlık suratının nüfus yenilenme eşik bedeli olan 2,1’in altına düştüğü gerekçesiyle, doğurganlığı teşvik için formül arıyor.

Bunun için öne çıkan seçenek hala dört ay olan fiyatlı doğum müsaadesinin mühletini çocuk sayısına göre kademeli olarak artırmak.

Muhalefet partileri Türkiye’deki zorlu ekonomik şartlar, bayanların iş garantisi problemleri nedeniyle yalnızca doğum müsaadesinin müddetini artırmanın tahlil olmayacağı görüşünde.

Erdoğan’ın üç çocuk daveti karşılık bulmadı

AKP, iktidara geldikten sonra “doğum kontrolü” siyasetlerini terk etti.

Doğum denetim formüllerini “ihanet” olarak nitelendiren ve hatta yaptığı kimi konuşmalarda “Neslimizi kurutma yoluna gittiler” diyen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın her fırsatta “en az 3 çocuk” tavsiyesinde bulunduğu biliniyor.

Ancak, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) sayıları, bu davetlerin karşılık bulmadığını gösteriyor.

TÜİK verilerine göre Türkiye’de 2001’de 2,38 düzeyinde olan doğurganlık suratı, 2023’de 1,51’e gerileyerek, nüfus yenilenme eşik bedeli olan 2,1’in altına düştü.

Erdoğan, son olarak, 20 Mayıs’taki kabine toplantısından sonra yaptığı açıklamada Türkiye’de doğurganlık suratının, nüfus yenilenme eşiğinin altına düştüğüne dikkat çekerek, bu durumu, “varoluşsal bir tehdit, felaket” olarak nitelendirdi.

MKYK’da tartışıldı, çalışma başlatıldı

Erdoğan’ın bu açıklamasından sonra yapılan AKP’nin Merkez Karar Yönetim Kurulu (MKYK) toplantısında da doğurganlık suratındaki düşüş ele alındı.

Bazı MKYK üyeleri, doğurganlığı teşvik için, çalışma şartlarının yeniden düzenlenmesi ve bu çerçevede, hala toplamda 4 ay olan fiyatlı izin müddetinin 1 yıla çıkarılmasını, uygun olan meslekler için de daha sonrası için uzaktan-esnek çalışma seçeneklerinin değerlendirilmesini istedi.

Ayrıca, özel bölümde çalışan bayanların iş garantisi ve kıdem tazminatı konusundaki çekinceler nedeniyle çocuk yapmaktan kaçındığı tespiti yapıldı.

Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in de nüfus artış siyasetlerine destek verdiği ifade edildi.

Doğum müsaadesine kademeli artış tartışılıyor

MKYK’da yapılan değerlendirmelerin akabinde, ilgili bakanlıklar olan Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın bu hususta çalışma yapması kararlaştırıldı.

BBC Türkçe’ye konuşan AKP kurmayları, doğurganlık suratındaki düşüşün yalnızca Türkiye’ye has bir durum olmadığını, birçok gelişmiş Avrupa ülkesinde de nüfusun yaşlandığına dikkat çekerek, Türkiye’nin de “yaşlı nüfus” tehtidiyle karşı karşıya olduğuna dikkat çekiyorlar.

Bu çerçevede doğurganlığı artırmak için fiyatlı doğum müsaadesi müddetinin artırılması teşvik ögelerinden birisi olarak düşünülüyor ve bu bahiste farklı formüller tartışılıyor.

Öne çıkan seçenek ise çocuk sayısına göre doğum müsaadesinin kademeli artırılması.

AKP kurmayları, bu formülü şöyle açıklıyor:

“Çocuğun, anne baba sevgisi, şefkatine en çok 0-3 yaş arasında ihtiyacı var. Fakat annenin çalışması nedeniyle zorunluluktan kreşe gitmek zorunda kalıyor. En azından 3 yaşına kadar annenin yanında olmalı.

“Devlet bu mevzuda kolaylaştırıcı, teşvik edici olmalı. Bunun için kademeli doğum müsaadesi artışı uygulanabilir. Örneğin, ilk çocuk için 8 ay, ikinci çocuk olduğunda 10 ay, üçüncü çocuk için de doğum müsaadesi 1 yıla çıkarılabilir.”

AKP kaynaklarının verdiği bilgiye göre doğum müsaadesi mühletinin artırılmasının idari düzenleme olarak yapılabileceği değerlendirilirken, gereksinim olması halinde yasal değişikliğe de gidilmesi planlanıyor.

Özel bölümde çalışan bayanların iş teminatı, kıdem tazminatı ve diğer özlük haklarının teminat altına alınabilmesi için destek verilebileceği belirtiliyor.

Aile ve Sosyal Siyasetler Bakanlığı’nın aile destek programı bütçesinden bu dayanağın sağlanması seçeneği üzerinde duruluyor.

Muhalefete göre izin artışı tahlil değil

Muhalefet partileri ise yalnızca doğum müsaadesi müddetini artırmanın sorunu çözmeyeceği görüşünde.

Türkiye’nin ağır ekonomik şartlarının yanısıra, bayan istihdamı, eğitim meselelerinin doğurganlık suratının düşmesinde en çok önemli etkenler olduğu görüşü hakim.

İktidarın idelojik ve sığınmacılar nedeniyle, “demografinin değişeceği” kaygısıyla de nüfus artışını teşvik ettiğine dikkat çekiliyor.

‘Babalara da doğum müsaadesi verilmeli’

Ana muhalefet partisi pozisyonundaki CHP’ye göre doğurganlığı artırmak için yalnızca izin mühletinin artırılması yahut ekonomik dayanaklar kâfi değil.

Ailelerin çocuk yapmak istememesinin en büyük engeli olarak yoksulluk görülüyor. Ailelerin okullarda hala bedelsiz yemek veremediği, gençlerin ise işsizlik nedeniyle gelecek korkusu yaşadığına dikkat çekilerek, ailelerin tüm bu nedenlerle çok çocuk istemediği ifade ediliyor.

Kadının ekonomik özgürlüğünün, doğacak çocuğun sağlıklı gelişimi ve aile bütçesi için mecburî olduğuna dikkat çeken CHP kurmayları, AKP’nin ise yıllardır, bayanı çalışma hayatından koparan siyasetler izlediğini savunuyorlar.

Bunun için de çocuğun bakım yükünün baba ile eşit paylaşılabilmesi için babaya da izin hakkı tanınması, bedelsiz mama, bez dayanağı gibi teşvik yöntemleri öneriyor.

DEM Parti de CHP ile dertleri taşıyor ve çocuk sayısının artırılması teşvikinin altında, “kadını eve kapatma ve bayanı kuluçka makinası gibi görme” anlayışının yattığı savunuluyor.

Birçok bayanın, bakıcı fiyatının, maaşını aştığı için işini bırakmak zorunda kaldığı, bayan istihdamı, ücret siyaseti değişmeden, yalnızca izin müddetini artırarak, nüfus artışı sağlanamayacağı vurgulanıyor.

İYİ kurmaylarına göre de sorunun temelinde ekonomik yetersizlikler ve bayanın istihdamı sorunu yatıyor:

“17 bin lira minimum fiyatla doğum müsaadesini 1 yıl değil, 5 yıla da çıkarsanız, doğurganlığı artıramazsınız. Bakabileceksen, eğitimini verebileceksen, istihdamını sağlayabileceksen yaparsın. Bunlar yokken yalnızca buna dayatmalarla nüfusu artıramazsınız.”

Ücretli ve bedelsiz doğum müsaadesi müddetleri ne kadar?

Türkiye’de hala kamu ve özel kesimde fiyatlı doğum müsaadesi 2 ay doğum öncesi, 2 ay doğum sonrası olmak üzere 4 ay uygulanıyor.

Kamu çalışanları isterlerse 2 yıla kadar, özel bölüm çalışanları ise 6 aya kadar bedelsiz doğum müsaadesi kullanabiliyor.