‘Amerika’daki seçimlerin sonuçlarına göre birçok ülke dış politika pozisyonunu netleştirecek’

Doç. Dr. Volkan Özdemir’e göre ABD seçimlerinin sonucu, birçok ülkenin çok kutupluluğa evrilen dünyada dış siyasetteki durumunu belirleyecek. Trump’ın Rusya konusunda Harris’ten farklı bir yaklaşımı olduğunu kaydeden Özdemir, yeniden de her iki adayın da Çin konusunda birleştiği değerlendirmesinde bulundu.

Dünya

04.11.2024 11:20

A⁺

A^-

Gürcistan’da Gürcü Rüyası Partisi, seçimleri yüzde 53 oyla kazandı. Gürcistan’ın komşuları, seçim sonuçları sebebiyle mevcut Başbakan İrakli Kobahidze’yi tebrik etti. Ancak Avrupa Birliği tarafından fonlanan STK’lar ve Gürcistan’ın Fransız vatandaşı Cumhurbaşkanı Salome Zurabişvili, seçimlere “hile karıştığını” iddai etti. Salome Zurabişvili’nin davetiyle başkent Tiflis’te sokak eylemleri gerçekleşti.

Öte yandan İran dini lideri Hamaney, İsrail’in hava saldırısı sonrası misilleme yapacaklarının sinyalini verdi. İhtilal Muhafızları Komutanlığı ile görüşen Hamaney, misillemeye ve her türlü senaryoya hazır olunması talimatını verdi.

Ortadoğu’da İsrail’in akınları sonucunda Gazze’deki ölenlerin sayısı 43 bine, Lübnan’da ölenlerin sayısı ise 3 bine yükseldi. İsrail ordusu, Lübnan’ın güneyinde Hizbullah’ın füze ve roket kapasitelerinin beşte dördünü imha ettiklerini öne sürdü. Hizbullah ise çatışmalara devam ettiklerini ve İsrail’i vurma kapasitelerini koruduklarını belirtti.

Dünyada çatışmalar sürerken, gözler ABD seçimlerine çevrildi. Demokratların adayı ve mevcut başkan yardımcısı Kamala Harris, ABD’nin “şahin kanadı” olarak da bilinen neocon politikacılaı etrafına topladı. Harris’in etrafındaki isimler, bilhassa Liz Cheney bloku, dış müdahalelere ve savaşlara olan takviyeleriyle tanınıyor.

Diğer yandan Cumhuriyetçilerin adayı ve eski başkan Donald Trump, mitinglerinde Ukrayna başta olmak üzere global çatışmalara barış getireceği vaadinde bulundu. Lakin Donald Trump’ın da tıpkı Kamala Harris benzeri İsrail lobisi ile yakın bağlarının bulunması, başta Gazze ve Lübnan olmak üzere akıllarda soru işaretleri bıraktı.

ABD seçimlerinin sonuçlarının global dış siyasete muhtemel tesirlerini, Gürcistan’da Batı eliyle yaratılmaya çalışılan istikrarsızlığı, BRICS doruğunun sonuçlarını ve ABD seçimlerine giderken global krizlerin durumunu, ATASAM Başkanı Doç. Dr. Volkan Özdemir ile konuştuk.

‘Başka ülkelere yıllardır istikrarsızlık ihraç eden ABD, kutuplaşmayı kendi içerisinde yaşıyor’

ABD seçimlerinin, Amerika’nın tüm dünyayı etkileyecek son seçimi olabileceği değerlendirmesinde bulunan Volkan Özdemir, bunun sebebinin artık çok kutuplu bir düzene gidilmesi olduğunu belirtti. Seçimi Trump kazanırsa kimi ülkelerin BRICS’e bakış açısının değişebileceğini kaydeden Doç. Dr. Özdemir, yine de kaçınılmaz olarak çok kutuplu sistem değişimi gerçekleşeceği için ABD seçimlerinin gelecekte bu kadar kuvvetli tesir yaratamayabileceğini aktardı. Öte yandan Özdemir, seçim sonrası Amerika içerisinde yaşanacak gelişmelere ve kutuplaşmalara da dikkat edilmesi gerektiğini belirtti:

“Ciddi bir dönüşüm periyodundan geçtiğimizi düşünüyorum. Hangi değişim? Sistemsel bazda tek kutupluluktan çok kutululuğa gidiliyor. Bu süreç dört-beş yıldır gündemde ama şimdi tamamlanmış değil. Bu tamamlanma aşamasında en kritik yer o tek kutuplu sistemin merkezi ABD ve oradaki seçimler. Dünyadaki birçok gelişme; BRICS, Filistin, Ukrayna vs. problemlerinde farklı aktörler, ABD seçimlerindeki sonuçlara göre pozisyon olacaklar. Bu pek doğal. Bu seçimin sonuçları, Türkiye’de de iç siyaseti etkileyecektir. En kıymetlisi ise uluslararası münasebetlerde, birbirinden farklı kampları temsil eden Demokratlar ve Cumhuriyetçiler var. Demokratlar ve Cumhuriyetçiler evvelce dış siyasette ortak yerdeydi fakat Trump’ın seçildiği 2016’dan sonra kırılma başladı. Tekrar bu türlü bir durum söz konusu.

Amerika’daki seçimlerin sonuçlarına göre birçok ülke durumunu net olarak ele alacak. Geçen yıl Suudi Arabistan’ın BRICS’e üyeliği söylediği söz edilen olmuştu. Fakat Suudi Arabistan, BRICS üyelik davetiyesini hala daha onaylamadı. Suudi idaresinin Demokratlardan çok rahatsız olduğunu ve hatta Çin’e dolar ihracatını Yuan üzerinden yaptığını, İran ile barış için yer yokladığını biliyoruz. Fakat aynı Suudi yönetimi, Trump dönemi ABD ile çok iyi bağlantılara sahipti. Trump seçilirse, Suudilerin BRICS pozisyonu ne olacaktır? Olumsuz olacaktır. Fakat Demokratlar seçilirse, Suudiler de BRICS’e katılmayı isteyecektir. Amerikan seçimlerinin ülkelerin dış siyasetine tesirine bu türlü bir örnek verebiliriz yani. Amerika’daki seçimler, ABD’nin kendi iç siyaseti üzerinden dünyanın kalanına tesir yapacağı son seçim olacak bence. Daha sonra bu türlü bir tesir olacağını düşünmüyorum çünkü çok kutuplu sistem oturmuş olacak. Dört sene evvelki ABD seçimlerini hatırlayalım. Orada kaçınılmaz kutuplaşma birçok şeye maloldu. İnsanlar birbiriyle karşı karşıya geldi. Diğer ülkelere istikrarsızlığı ihraç eden bir devletin yıllardır kendi bünyesinde bunu yaşıyor. Seçim sonrası tepkiler çok önemli. O kutuplaşma bakalım nereye evrilecek?”

‘Son yılların en başarılı siyasetçilerden birisi, Macaristan Başbakanı Viktor Orban’

Macaristan Başbakanı Viktor Orban’ın üyesi olduğu NATO-AB ve Avrasya ülkeleri arasında sağladığı istikrarın, periyodun en başarılı dış siyaset örneklerinden birisi olduğunu belirten Özdemir’e göre göçmen sorunu da Macaristan’ın muvaffakiyetle yürüttüğü bir alan. Volkan Özdemir ayrıyeten Orban’ın Gürcistan’da yaşanacakları tahmin ederek Tiflis’e ziyarette bulunduğu yorumunu paylaştı:

“Son yılların en başarılı siyasetçilerden birisi, bilhassa dış siyaset alanında Macaristan Başbakanı Viktor Orban’dır. Nedeni ise hem NATO hem Avrupa Birliği üyesi olup, kendi ulusal çıkarlarını bu kadar rasyonel bir şekilde savunması ve bu merkezlere gerektiğinde karşı durabilmesi. Tabii onlarla da bağlantıyı koparmıyor. Ülkesinin jeopolitiği için Rusya ile de, ticari problemler için Türkiye ile de görüşüyor. Akıllı bir şekilde çıkarlarının peşinden koşan bir lider Orban. Macaristan’ın pozisyonu son derece başarılı. Avrupa’dan bahsettiğimiz için göçmen meselesini da buraya ekleyebiliriz. Göçmen siyasetinde son derece dengeli. Ülkesinde göçmenler istemiyor. Brüksel’in ve Washington’un dayatmalarına karşı olarak yapıyor bunu. Macaristan bunu tam üyesi olduğu AB’nin isteklerini reddederek yapıyor. Tartışmasız son yıllarda dış siyasetteki en başarılı isim dünyada. Zati Gürcistan’daki gelişmelerin nereye gideceğini gördüğü için oraya bir ziyarette bulundu.”

‘Gürcistan’da istikrarsızlık yaratılıyor. Ülke, Doğu-Batı nakliyat koridorunda çok önemli bir yere sahip’

Doç. Dr. Volkan Özdemir, Batı’nın Gürcistan’a bu derece yüklenmesinin sebebinin, ülkenin lojistik sınırlarında çok önemli bir pozisyonda bulunması olduğunu söyledi. Özdemir’e göre Batı, kendi ekonomisine darbe vursa dahi Gürcistan’da istikrarsızlığı desteklemeyi sürdürüyor:

“Gürcistan’ın devlet başkanı, yüz yıl önce Fransa’ya göçmüş bir ailenin çocuğu. Fransa’da doğuyor, Paris’te büyüyor. Bir Fransız vatandaşı. Gürcistan’a büyükelçi olarak geliyor, sonra da Gürcistan’ın Cumhurbaşkanı oluyor. Şu Anda de kışkırtıcı bir açıklama yapıyor. İstikrarsızlık yaratıyor. İstikrarsızlık olduğu ya da Batı yanlısı Gürcü muhalefeti külliyen seçim kazanmadığı sürece, Gürcistan’da ikinci bir Ukrayna senaryosu meydana gelirse, bu Türkiye ve Macaristan dahil hangi aktörün işine gelecek? Gürcistan komşumuz. İstikrarı önemli. Ama Gürcistan’ın bir değeri daha var. Rusya-Ukrayna savaşından beri Doğu-Batı nakliyecilik koridorunda da çok önemli bir yeri var. Gürcistan’daki istikrarsızlık Avrupa’nın da işine gelmeyecek. Ama buna rağmen Avrupa Birliği oradaki istikrarsızlığı kışkırtıyorsa, durup düşünmek lazım. Almanya’nın Ukrayna’daki savaştan sonra aldığı pozisyon benzeri bir durum var. O pozisyon Alman iktisadını vurdu. İki yıldır ekonomileri daralıyor. Kendi ulusal çıkarları aleyhinde pozisyon alabiliyor. Bu dünya için çok tehlikeli. Yalnızca Almanya için değil.”

‘Ortadoğu’da ABD seçimlerine bağlı bir takvim var’

Ortadoğu’daki çatışma alanlarında aktörlerin Amerikan seçimlerini beklediğini ve hesaplarını buna göre yaptığını aktaran Özdemir, İsrail’in de seçim sonuçlarını dikkatle beklediğini kaydetti:

“Ortadoğu’da da ABD seçimlerine bağlı bir takvim var. Gerek İran’ın misilleme konusunda gecikmesinde, gerek İsrail’in İran’ı kapsamlı fakat özellikle nükleer ve petrol tesislerinin hedef alınmaması durumunda da bu seçimin tesiri var. ABD’de Biden yönetimi, doğal olarak seçimlerden önce çok büyük bir kriz istemiyor. Bu yüzden taraflar da buna yönelik adım atıyor. Trump gelirse İran için farklı bir senaryo olacak. Demokratlar devam ederse de değişik bir senaryo olacak. İsrail’in bir yıl önce başlayan Gazze operasyonu ve katliam, ABD seçimlerine yönelik gidiyor. İsrail, seçimlerden sonra Amerika’dan destek alamazsa büyük bir hücuma girişemeyecek. Tabii 5 Kasım’da seçim olup sonraki gün bitecek bir şey değil. Ocak ayında görev teslim olacak, ondan sonra anlayacağız gelişmeleri.”

‘ABD’de seçimleri kim kazanırsa kazansın, Çin’i hedef tahtasına oturtacaktır’

Doç. Dr. Volkan Özdemir’e göre Cumhuriyetçiler ve Demokratlar bilhassa dış siyasette farklı düşünse de, Çin’e karşı atılım yapma konusunda ortak bir tutum içerisindeler:

“Ben ABD-Çin konusunda biraz farklı düşünüyorum. Dış siyasetteki farklı yaklaşımlarına karşın Cumhuriyetçilerin de Demokratların da tek bir ortak noktası var, o da Çin’i hedef tahtasına oturtmak. Zira global manada ABD’nin rakibi olabilecek tek güç Çin. Teknolojik, ekonomik ve askeri olarak durum bu türlü. Rusya ya da Avrupa Birliği bu pozisyonda değil. Fakat 2016’da Trump ilk olarak geldikten sonra korumacılığı başlattı ve ek gümrük vergileri getirdi. Demokratlar birçok alanda Trump siyasetlerinden vazgeçti fakat Çin’e karşı ticaret savaşını kızıştırdılar. En son olarak teknoloji ihracatı kısıtlandı, ek gümrük vergileri getirildi. Avrupa da bu çizgiye çekildi. Yani ABD’de seçimleri kim kazanırsa kazansın, Çin’i hedef tahtasına oturtacaklardır.”

‘Rusya ve Çin’in yakınlaşması, ABD’yi zorlayan bir gelişme’

ABD’de Cumhuriyetçilerin adayı, eski başkan Donald Trump’ın “Rusya ve Çin’i ayıracağım” çıkışının ciddiye alınması gerektiğini vurgulayan Özdemir, Trump’ın 2022’den itibaren giderek artan Rus-Çin ilgilerinden rahatsızlık duyduğunu söyledi:

“Donald Trump’ın ‘Rusya ve Çin’i ayıracağım’ lafını ben çok ciddiye alıyorum. Zira ABD açısından bakarsanız, Rusya’nın Ukrayna savaşıyla birlikte Çin ile bu kadar yakınlaşması ve uluslararası finansal manada destek alması, ABD çıkarlarını da zorlayacak bir gelişme. Güya Trump seçilirse sadece bu yüzden seçilecek benzeri tahlil yapanlar da var. Tabii Trump seçilir seçilmez savaşı bitirip Rusya’yı Çin’in yanından çekemez. Ama Demokratlar kadar da Rusya’ya yüklenmez. Bence Moskova da bu manada Trump’ın seçilmesine olumlu bakar.”

‘Son zirvede BRICS’in kurumsal altyapısını tamamlayacak somut adımlar göremedik’

Rusya Federasyonu’na bağlı Tataristan Cumhuriyeti’nin başşehri Kazan’da düzenlenen BRICS liderler doruğunu ele alan Doç. Dr. Özdemir, zirvede birçok mevzunun görüşüldüğü fakat birtakım bahislerde somut adım atılmadığı değerlendirmesinde bulundu. Volkan Özdemir’e göre bilhassa BRICS ödeme sisteminin hayata geçirilmesi olumlu bir gelişme olurdu:

“BRICS’in Kazan zirvesinde fizikî genişleme beklenmiyordu. Bunun yerine ortak ülke konsepti yaratıldı. BRICS’in şimdi evrimini tamamlayamadığı için temel problemleri var. Kurumsal altyapı oturmadı. Bağlayıcı kararlar yok. Yeni üyelerin kabul edilme kriterleri belli değil. Uzun müddettir pasif pozisyonda kalan Yeni Kalkınma Bankası var bir de. Çok çok önemli bence. Uluslararası iktisadi sistemde yüz milyar dolar fonla kurulan ve IMF’ye alternatif olan bir yatırım bankası bu. Fakat IMF’ye alternatif bir çekirdek olması planlanarak kurulan Yeni Kalkınma Bankası, çok faal bir düzeye getirilemedi. Ülkeler için IMF gibi bir kredi finansman konusunda o düzeye getirilemedi. O yüzden bu tepenin beklentilerin gerisinde kaldığını düşünüyorum. BRICS Bridge ve BRICS Hisse benzeri çok taraflı uluslararası para transferi sistemi konuşuluyordu. Fakat bunun da karara bağlanmadığı görülüyor.

Son zirvede somut adımlar, BRICS’in kurumsal altyapısını tamamlayacak adımlar göremedik. Fakat öbür taraftan da çok önemli bir platform olduğunu ve Batılı ülkelerin dezenformasyon kampanyası sebebiyle de Batı’nın bu platformdan çok korktuğunu gördük. Batılılar, somut karar çıkmamasından şad oldu. Yani BRICS, Batı merkezli sistemi nitekim huzursuz ediyor. Fakat ne zaman evrilecek? Hindistan ve Brezilya’nın kendi pozisyonu var. Birtakım üyeler arası çelişkiler var. Bakalım önümüzdeki seneye kadar bu eksiklikler tamamlanabilecek mi? Tabii bu yaptırımlara karşı SWIFT alternatifi bir sistem olarak BRICS Bridge gibi, merkez bankaları dijital paraları arasında transfer sisteminin gelmesi önemli. Rusya ve Çin bu bahiste çok ileridir. Kendi ulusal dijital paraları testleri süratli şekilde geçti. Bu mevzuda çok taraflı bir sistemin somut olarak ilanı bekleniyordu bu zirvede. ABD’nin tek taraflı yaptırımlarına rağmen bu hem BRICS hem BRICS dışı ülkeler için garanti olacaktı. Türk-Rus ödeme sorunlarını bu teknikle çok rahat aşabilirsiniz. Değilse yaptırımlara her halükarda maruz kalırsınız. Sanki BRICS’te de mi ABD seçimleri beklendi diye düşünmüyor değilim. Vakte ihtiyaç var.”

ETİKETLER: abd, Brıcs, Seçim, Seçimleri, Ülke

Yorumlar

[ Yoruma cevap yazmaktan vazgeç ]

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.