Bir Aktivistin Gözünden: Türkiye’yi Özgürleştirenler

Gülseren Onanç

“Biz akıllıyızfakat siz bizden özgürsünüz” dedi Oksana. Yaptığımız keyifli sohbetimizde öğreniyorum aynı yıllarda Moskova’da yaşadığımızı. O bir Rus, uluslararası ilişkiler okumuş. Ben iş yönetimi yüksek lisansı yapmış bir Türkiyeli. 1991-1994 yılları arasında Moskova’da yollarımız kesişmiş. Birbirimizden habersiz, yirmili yaşlarımızın heyecanı ile soğuk savaşın bitip dünyanın daha barışçıl bir yer olacağını, Perestroyka sonrası Sovyetler Birliği’nin demokrasiye geçebileceğini hayal etmişiz.

Üzerinden 30 yıl geçmiş, ikimiz de Floransa’da Avrupa Birliği Üniversitesi Enstitüsü’nde daha yaşanılır bir dünya hayalimizin peşinde birbirimizden ve buradaki fevkalade birikimden öğrenmeye çalışıyoruz.

30 yılda değişen dünya, Rusya ve Türkiye

Aradaki 30 yılda Türkiye daha çok otoriterleşti, Rusya demokrasiye geçmeyi başaramadı. Dünya’da yeniden bir iki kutuplu bir dünyaya doğru gidiyor. Ülkeler içine kapanıyor. Batı ve ötekiler arasında tansiyon artıyor. Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etmesi bütün istikrarları altüst etti. Rusya’yı tek güç olarak yöneten, muhalefetin bütün aktörlerini yok eden ya da pasifize eden Putin, bu Mart ayında yapılacak seçimlerde beşinci sefer Rusya’nın başkanı olmaya hazırlanıyor.

Putin’in en görünür ve ısrarcı siyasi eleştirmeni ve ana muhalefet lideri Aleksey Navalni’nin bugün mahpusta öldüğü duyuruldu. Navalni 47 yaşındaydı, 2021 yılında ülkesine mücadele etmek için geri döndüğünde tutuklanmış, 30 yıla mahkûm edilmişti. Herkes Putin’in başkanlığı müddetince Navalni’nin özgür olmayacağını biliyordu.

Türkiye’de son 30 yılın nerdeyse tamamında Recep Tayyip Erdoğan’in izi var. 1994’te İstanbul Büyükşehir Belediye başkanlığı ile başlayan siyasi süreç, AKP’nin kurulması ve 22 yıldır iktidarda kalmak üzere demokratik cumhuriyetin kurumlarını birer birer ele geçiren Erdoğan’ın Putinleşmesine tanıklık ediyoruz.

Türkiye’nin direnen bayanları ve yüzde 50 karşısı var

Bu hafta Floransa’da ve Roma’da iki aktifliğe katıldım.

Birincisi Avrupa Üniversitesi Enstitüsü’nün Transnational Governance (Ulus Ötesi Yönetişim ki bu kavram beni çok heyecanlandırıyor) okulunda bir günlük bir etkileşimli toplantı. “Demokratik İnovasyon Olarak Şiddet İçermeyen Hareketler” başlıklı bir toplantıda çoğu İtalyan ve Avrupalı, Hindistan, Nijerya ve Türkiye’den katılımcılar vardı. Beşiktaş Belediyesinde on yıl çalıştıktan sonra siyasetin kendini tekrar eden verimsiz dünyasından buradaki orta yaş meslek önderleri programına kabul edilen Mine, Bilgi Üniversitesinden lisans aldıktan sonra buraya lisans üstü programına gelen Özüm, Hüsam ve ben toplam 4 kişi programın etkin katılımcılarıydık.

Aktif bireylerin temel hak ve özgürlüklerine sahip çıkmak üzere şiddet içermeyen aksiyonlar ile sistemi değişime zorlamak olarak özetleyeceğimiz sivil itaatsizlik hareketlerinin demokrasinin içine girdiği çıkmazdan çıkarma potansiyeli olup olmadığını tartıştık.

Mine, barışçıl ve şiddet içermeyen bir protesto olan Gezi protestosunun nasıl engellendiğini, düşmanlaştırıldığını ve Osman Kavala ve diğer Gezi tutuklularının benzeri cezalandırıldığını anlattı.

İspanyol Xabi yerel idarelerin kazanılma sürecinde aktörlerin nasıl örgütlendiği anlattı. İtalyan Sophia, uluslararası çevre hareketi olan Extinction Rebelllion’ın (Yok Oluş İsyanı) Bolonya ünitesinde çevre aktivisti. Bologna’da çevre yollarını kesmek, açlık grevleri yapmaki farklı sivil itaatsizlik eylemleri ile nasıl bölge idarelerine çevre siyasetlerini benimsemek için baskı uyguladıklarını anlattı. Uzunca bir müddettir Küba’da yaşayan Carla Küba’daki baskıcı düzene karşı bisiklet çeşitleri düzenleyen, bayanlara tampon sağlayanların sessiz direnişini anlattı.

Siyasi sistemlerin öldüğü, siyasete olan inancın yok olmaya yüz tuttuğu bir süreçte, siyaset dışı sivil muhalefetin demokrasiler için ne kadar yaratıcı ve yaşamsal olduğunu örnekler ile daha iyi anladık.

Avrupa öldü mü?

Her ne kadar Küba’nın dinamizmine hayranlığını anlatan Carla, “Avrupa öldü” dese de, barışçıl yaratıcı hareketlerin muvaffakiyete ulaşması için hukukun üstünlüğünün geçerli olduğu bir ortam gerekiyor. Demokrasi atlasına baktığımızda kimi ülkelerin eksikleri olsa bile hala Avrupa dünyanın en demokratik coğrafyası. Bu coğrafya en azından üniversitesinde sivil itaatsizliği canlandırıp demokrasiyi geliştirmenin yolları aranıyor.

Türkiye’de bayan hareketi demokrasiyi savunmak üzere mücadele ediyor

Türkiyeli bayanlar olarak bizler yaşamsal bir refleks olarak sivil itaatsizlik eylemleri düzenliyoruz yıllardır. Son on yıldır Türkiye’de yıllardır yasaklandığı ve polislerin tüm baskısına karşın feminist bayan hareketi binlerce bayanı 8 Mart Gece Yürüyüşleri için örgütleyebildi. Türkiye’nin İstanbul Mukavelesinden çıkışının akabinde Türkiye’nin her yerinde bayan aktivistler, avukatlar şovlar düzenlediler, sosyal medya kampanyaları yaptılar, TBMM de etkinlikler düzenlediler. Gerici dindar zihniyetin dayattığı Uygar kanun değişikliklerine karşı çıkmak üzere mitingler, toplantılar organize ediyorlar.

Türkiye’den gelen bizler Türkiye’deki bayan hareketinin direncine bir sefer hayran kalarak ayrıldık toplantıdan. Yirmi yıldır bayan hareketinde tecrübeli bir aktivist olarak o gün şöyle düşündüm: Bu iktidar muhalif sesleri susturmaya çalışsa da, bizim gibiler marjinalize edilsek de bu süreç bizim yaratıcı direnme kapasitemizi geliştirdi.

“Türkler Ruslardan daha özgür”

Oksana “siz bizden özgürsünüz” derken tam da bunu söylemek istiyor. Rusya’da olmayan örgütlü muhalefet kültüründen dem vuruyor. Ülkesine gidemeyen bir Rus bayan olarak bizim hala muhalefet olarak direncimize, sokak protestolarımıza sivil direnişimize hayran olduğunu ve bunun Rusya’da olmadığını söylüyor. “Bu nedenle siz bizden daha özgürsünüz” diyor.

G7 ülkeleri Global Güney’de problemlerin tahlilinde bayanların rolünü tartışıyor

Bu hafta katıldığım diğer toplantı İtalyan Dış İşleri Bakanlığındaydı. Toplantı İtalya’nın G7 dönem başkanlığı kapsamında yapacaklarına katkı sunmak maksadıyla iki sivil kuruluşun İtalyan Dış İşleri Bakanlığı ile iş birliği ile organize edilmişti. Toplantı başlığı, Global Güney’i (Gelişmekte olan ülkeler tanımlamasının yeni terminolojisi) sürece iştiraki ve temel zorlukların tahlilinde bayanların rolü.

Katılımcılar bu husus ile ilgili bürokratlar, büyükelçiler, merkez bankası temsilcisi, sivil toplum temsilcileri, şirket temsilcileri, uzmanlardı. Global Güney’den 2 bayan konuşmacı vardı biri Tunus Ulusal Diyalog Dörtlüsü iel birlikte 2015 yılında Nobel Barış Ödülü’ne layık görülmüş Ouided Bouchamaoui. Diğer SES Eşitlik, Adalet, Bayan Platformu Kurucusu olarak Türkiye’den bendim.

Bu toplantının da ayrıntılarını bir sonraki yazımda yazacağım. ama bir cümle ile özetlersem; demokrasinin ve gelişmişliğin anahtarı bayanların sivil toplum ve siyasete etkin iştirakinde yatıyor.

Floransa’dan memleketimde demokrasiyi savunan, bizi özgürleştiren, hakları içim direnen bayanlarına selam olsun!

Bu yazı, Eşitlik, Adalet, Bayan Platformu’nun sitesinden alınmıştır.