Bloomberg analizi: Enflasyon artık siyasi bir mesele; Erdoğan yabancı yatırımcıları kazandı, bedelini Türkler ödüyor

Türkiye’de ekonomi idaresindeki değişiklikten sonra alınan tedbirleri tahlil eden Bloomberg’e götr,önlemler yatırımcıların ülkeye geri dönüşünü sağlasa da pahalılıktan yakınan halk değişikliklerden pek memnun değil.

Uluslararası haber ajansı Bloomberg, iktisadın başına Mehmet Şimşek’in geçmesinden sonra alınan tedbirleri ve bu tedbirlerin halkın üstündeki tesirlerini incelediği bir tahlil yayınladı.

10 Haber’de yer alan çeviriye göre, tahlilde şu görüşlere yer verildi:

“İstanbul yahut Ankara’da insanlar arasındaki bir sohbetin lokanta ve marketlere dönmesi uzun sürmüyor. Lakin bugünlerde insanlar pek yemek konuşmuyor, yalnızca fiyat konuşuyor. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ne değerine olursa olsun büyümeyi tercih ederek alışılagelmiş ekonomik siyasetleri terk etmesi nedeniyle son yıllarda dünyanın en yüksek enflasyonlarından birine sahip oldu. Erdoğan’ın yeni bir seçim zaferiyle iktidarını pekiştirmesinin üstünden bir yıldan biraz fazla süre geçtikten sonra gerçekleşen U dönüşü siyaseti Türk Lirası’nın düşmesiyle kaçan yabancı yatırımcıların bir kısmını geri çekmeye yardımcı oluyor.

Gelişmekte olan piyasalardaki her büyük geri dönüş öyküsünün kaçınılmaz olarak bir de aykırı yüzü vardır. Yetkililerin en berbat nün geride kaldığı istikametindeki açıklamalarına karşın birçok vatandaş hane halkı enflasyonun daha da hızlanacağını, borçlanma maliyetlerinin artacağını düşünüyor. Erdoğan ve onu izleyen hükümetler yirmi yılı aşkın sürede milyonlarca insanı yoksulluktan kurtarıp orta sınıfa yükseltti. Şu an riskli olan kredi patlamasından faydalanan vatandaşların 1 trilyon dolarlık iktisadın kritik bir noktada darbe almasına neden olacak kadar sıkışması.

Uluslararası haber ajansı Bloomberg iktisadın başına Mehmet Şimşek’in geçmesinden sonra alınan tedbirleri ve bu tedbirlerin halkın üstündeki tesirlerini incelediği bir tahlil yayınladı. Tahlilde şu görüşlere yer verildi:

“İstanbul yahut Ankara’da insanlar arasındaki bir sohbetin lokanta ve marketlere dönmesi uzun sürmüyor. Fakat bugünlerde insanlar pek yemek konuşmuyor, yalnızca fiyat konuşuyor. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ne değerine olursa olsun büyümeyi tercih ederek alışılagelmiş ekonomik siyasetleri terk etmesi nedeniyle son yıllarda dünyanın en yüksek enflasyonlarından birine sahip oldu. Erdoğan’ın yeni bir seçim zaferiyle iktidarını pekiştirmesinin üstünden bir yıldan biraz fazla süre geçtikten sonra gerçekleşen U dönüşü siyaseti Türk Lirası’nın düşmesiyle kaçan yabancı yatırımcıların bir kısmını geri çekmeye yardımcı oluyor.

Gelişmekte olan piyasalardaki her büyük geri dönüş öyküsünün kaçınılmaz olarak bir de karşıt yüzü vardır. Yetkililerin en berbat nün geride kaldığı istikametindeki açıklamalarına karşın birçok vatandaş hane halkı enflasyonun daha da hızlanacağını, borçlanma maliyetlerinin artacağını düşünüyor. Erdoğan ve onu izleyen hükümetler yirmi yılı aşkın sürede milyonlarca insanı yoksulluktan kurtarıp orta sınıfa yükseltti. Şu an riskli olan kredi patlamasından faydalanan vatandaşların 1 trilyon dolarlık iktisadın kritik bir noktada darbe almasına neden olacak kadar sıkışması.

Emekliler ek gelir için çalışıyor

Enflasyon mayıs ayında bir yıl öncesine göre neredeyse yüzde 76 oldu. Merkez Bankası fiyat artış suratının yıl sonuna kadar bunun yarısı kadar olacağını öngörüyor lakin Türkler bu iyimserliği paylaşmıyor. Besin fiyatları 2022 yılının başından bu yana yıllık bazda yüzde 50’den fazla arttı.

Elif Bulut seçim armağanı olarak erken emekliliğine (EYT) izin verilen milyonlarca Türk’ten biri. Bir dekorasyon şirketinde sekreterlik yaparak ek gelir elde eden 54 yaşındaki Bulut kendisini artık ‘hasarlı’ olarak isimlendiriyor. Günde 10 saat çalışarak taban fiyatın biraz üstünde kazanıyor ve artan fiyatlara ayak uydurmaya çalışıyor.

‘Acı ilacı yutmak zorunda kalan biziz’

Başkent Ankara’da yaşayan Bulut “Acı ilacı yutmak zorunda kalan bizleriz. İktisadın kelamda düzeldiğine dair palavralara inanmıyorum. Bunu hiçbir şekilde hissetmiyorum. Tahminen yabancı yatırımcılar hissediyordur” diye konuştu. Daha sıkı para ve maliye siyasetleri Türk hisse senetleri ve tahvillerindeki rönesansı sürdürmek için kritik ehemmiyette. BİST 100 Endeksi Erdoğan’ın geçen mayıs ayında yeniden seçilmesinden bu yana dolar bazında yüzde 40’ın üstünde getiri sağlayarak dünyadaki en iyi performanslardan birine imza attı. Lira tahvilleri geçen ay 6,5 milyar dolarlık rekor yabancı girişini çekti.

Yatırımcılar carry trade süreçlerine yöneldi

Dolar cinsinden borçlanıp Türk para ünitesine yatırım yapmak da yabancı yatırımcılar için tercih edilen bir atak haline geldi. Geçen ay gelişmekte olan piyasalarda en kârlı carry trade süreci bu oldu. Bloomberg Economics mart ayının sonundan bu yana yatırımcıların faizin düşük olduğu yerlerden borçlanıp yüksek olduğu yerlere yatırım yaptığı carry trade süreçlerinde ülkeye yaklaşık 20 milyar dolar aktığını tahmin ediyor.

‘Enflasyon artık siyasi bir meselei görünüyor’

Van Eck Associates Corp. gelişmekte olan piyasalar portföy müdür yardımcısı David Austerweil “Yatırımcılar olağan olan enflasyon yüküyle yüzleştikleri için ülkenin ortalama vatandaşından daha fazla ikna olmuş durumda. Bir ülkenin halkının itimadını yeniden kazanmak çok daha uzun zaman alıyor. Enflasyon artık daha çok siyasi bir mesele aynıi görünüyor” diye konuştu.

IMF geçen yıl 2000’li yılların başından bu yana nüfusun neredeyse yüzde 30’unun yoksulluktan kurtulduğunu söyledi. 70 yaşındaki Erdoğan iktisadın büyümesini sağlamak için ucuz parayı körükleyerek büyümeyi destekleyen ultra gevşek para siyasetine yönelik beş yıllık bir atakla klasik bilgeliği bir kenara bıraktı. Enflasyon yükseldi ve para ünitesi rekor düşük düzeylere geriledi, lakin orta sınıf, mülk ve otomobil satın almak ya da döviz biriktirmek için düşük borçlanma maliyetlerinden yararlandı. Birçoğu şu anda çok daha pahalı olan bu kredileri şimdi ödeyemedi.

Kredi patlamasının önü kesildi

Cumhurbaşkanı ülkenin bir ödemeler istikrarı krizinin eşiğinde olduğuna dair ikazların ortasında geçen yılki seçim zaferinin akabinde daha piyasa dostu bir ekonomi ekibi atadı. Eski Merrill Lynch ekonomisti ve uzun müddettir dostu olan Mehmet Şimşek’i ekonomik bir revizyon tasarlaması için maliye bakanı olarak göreve getirdi. Kredi verme kurallarının sıkılaştırılmasıyla kredi patlamasının önü kesildi. Merkez Bankası siyaset faiz oranını yüzde 8,5’ten yüzde 50’ye yükseltti. Geçen mayıs ayından bu yana tüketici kredisi maliyetleri iki katına çıkarak yüzde 72’ye ulaştı. Türklerin büyük ölçüde bağımlı olduğu kredi kartlarının faizi de yükseldi. Sonuç olarak takipteki krediler artmaya başladı.

Harçları karşılayamayınca çocuğunu üniversiteden aldı

Ankara’da bir devlet üniversitesinde memur olan Murat Köse bir yandan ucuz para döneminde aldığı konut kredisini ödemeye çalışırken bir yandan artan borçlanma maliyetleri nedeniyle kredi kartına fazla yüklenmemeye çalıştığını söylüyor. En büyük değişiklik kızını üniversiteden almak olmuş, zira artık harçları karşılayamıyormuş. 46 yaşındaki Köse “Evi almamış olsaydık muhtemelen şimdiye kadar sokaklarda olurduk. Besin fiyatları en berbat sü. Doğru dürüst et yiyemiyoruz, tahminen ayda bir yahut iki kez” dedi.

Harcanabilir gelirlerdeki düşüşün tesirlerini hissetme konusunda Türkler yalnız değil. Mısır aynıi gelişmekte olan piyasalardan Avrupa’daki daha gelişmiş ülkelere kadar harcama alışkanlıkları da enflasyon ve yüksek faiz oranları nedeniyle değişiyor ve bunun siyasi sonuçları da oluyor. Gelecek dört yıl boyunca çok önemli bir seçim planlanmadığı için yabancı yatırımcılar dünyadaki en yüksek nominal faiz oranlarından biriyle birlikte daha ortodoks iktisada geçişten faydalanıyor.

Faizler erken düşürülebilir

Maliye Bakanlığı bir dizi tasarruf tedbiri açıkladı ve şu anda de enflasyonla mücadele gayretlerine yardımcı olmak için yeni vergi düzenlemeleri üzerinde çalışıyor. Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan fiyat istikrarının nihayetinde toplumsal refahın yeniden tesis edilmesine yardımcı olacağını söyledi. Fakat danışmanlık şirketi Teneo’nun eş başkanı Wolfango Piccoli Erdoğan’ın ekonomi politikalarındaki değişimin sosyal tesirleri konusunda sabrının tükenmesi riski olduğunu söylüyor. Piccoli’ye göre bu durum Merkez Bankası’nı siyasi bir reaksiyondan kaçınmak için faizleri erken düşürmeye sevk edebilir.

Gözler minimum ücrette

Erdoğan ülkenin faizlerle ilgili adımlar atmasıyla birlikte görünümün yılın ilerleyen periyotlarında güzelleşeceğini belirtti. Geçen hafta sonu yaptığı açıklamada yüksek enflasyondan tam olarak kurtulmak için “dördüncü çeyreği bekleyeceğiz” dedi. Bir diğer sorun hükümetin yıl başında minimum fiyata yapılan yüzde 49’luk artırımın akabinde artan hayat pahalılığını hafifletmek için ne yapacağı. Türkiye’de işgücünün yarısından fazlası taban ücret yahut minimum fiyatın biraz üstünde para kazanıyor. Gözler bakanların temmuz ayında evvelki yıllara paralel olarak bir artış daha yapıp yapmayacağına çevrili.

Asgari fiyata zam yapmamanın yatırımcılar için hükümetin enflasyonu frenleme kararlılığının bir diğer işareti olacağı belirtiliyor. Nisan ayında Çalışma Bakanı Vedat Işıkhan asgari fiyatın artırılmayacağını söyledi lakin Goldman Sachs dahil bankalar bunu hala risk olarak görüyor. Ailesinin sucuk ve pastırma fabrikasını işleten 28 yaşındaki Mehmet Dengeli “Hükümet minimum fiyatı artırırsa insanlar daha fazla harcama yapabilir ve iktisattaki hareketlilik artar.fakat bu sadece birkaç ay sürer” dedi.