BM Genel Sekreteri: “IMF zengin ülkeleri haksız yere kayırıyor”

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) fakir ülkeler yerine varlıklı ülkelere yarar sağladığını söyledi. IMF ve Dünya Bankası’nın Kovid-19 salgınına verdiği cevabı da düzinelerce ülkeyi derin bir borç altında bırakan “göze batan bir başarısızlık” olarak nitelendiriyor.

Associated Press’in haberinde, Guterres’in yakın tarihli bir makalede yer alan tenkitlerinin global finans kurumlarının yenilenmesi için yaptığı ilk davet olmasa da, kurumların pandemiye verdikleri cevap göz önünde bulundurulduğunda var olan sıkıntılara ilişkin derinlemesine bir tahlil niteliği taşıdığı belirtildi.

Genel Sekreter’in bu yorumu, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un perşembe ve cuma günleri uluslararası kalkınma bankalarına ilişkin ıslahatlar ve diğer hususları ele almak üzere toplantı davetinde bulunmasından önce yayınlandı.

“IMF ve Dünya Bankası’nı denetim eden uluslar “

Ne IMF ne de Dünya Bankası Guterres’in tenkitleri ve teklifleri hakkında direkt yorum yaptı. Lakin tenkitler, IMF ve Dünya Bankası’na onları denetim eden güçlü uluslar tarafından sonlandırıldığı ve istikamet verildiğini düşünen öteki çevrelerin de görüşünü yansıtıyor.

George Mason Üniversitesi’nde kamu siyaseti profesörü olan Maurice Kugler, kurumların en muhtaç ülkelere yardım etmedeki başarısızlığının Dünya Bankası liderinin ABD başkanı tarafından atanan bir ABD vatandaşı ve IMF genel müdürünün Avrupa Komitesi tarafından atanan bir Avrupa Birliği vatandaşı olduğu, bunun tepeden inmeci bir yaklaşımın devamlılığını yansıttığını söyledi.

Uluslararası Kriz Kümesi’nin BM yöneticisi Richard Gowan, ABD ve Avrupalı müttefiklerinin karar alma düzeneğine hakim olmasından ve Afrika ülkelerine yalnızca “bir kesim oy hakkı” bırakmasından ötürü büyük bir hayal kırıklığı yaşandığını söyledi. Global Güney ülkelerinin bankanın kredi verme kurallarının kendi aleyhlerine olmasından da şikayetçi olduğunu belirtti.

“Bu kurumlar global büyümeye ayak uyduramıyor”

İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan Birleşmiş Milletler, Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu, akademik çevrelerce savaş sonrası global nizamın temel taşları olarak yorumlanıyor. Bunlardan birinin en üst seviye yetkilisinin diğer ikisinde değişikliğe ihtiyaç olduğunu söylemesi alışılmadık bir hareket olarak yorumlandı.

IMF ve günümüzde Dünya Bankası Grubu olarak bilinen kuruluşlar, savaş sonrası uluslararası para sisteminin kilit kurumları olmak üzere Temmuz 1944’te Bretton Woods, New Hampshire’da düzenlenen bir konferansta oluşturuldu. IMF döviz kurlarını izleyecek ve ödemeler istikrarı açığı olan ülkelere rezerv paradan borç verecekti. Dünya Bankası ise savaş sonrası yeniden yapılanma ve az gelişmiş ülkelerin ekonomilerinin inşası için mali yardım sağlayacaktı.

Guterres, bu kurumların global büyümeye ayak uyduramadığını söylüyor. Dünya Bankası’nın nakden ödenmiş 22 milyar dolar sermayesi olduğunu, düşük faizli krediler ve hükümet kalkınma programlarına yönelik hibeler için kullanılan bu paranın günümüz için kâfi olmadığını söylüyor. Global Gayri Safi Hasıla’dan IMF’ye ayrılan fon oranı düşünüldüğünde, bu paranın günümüzde 1960’taki fonlama düzeyinin beşte birinden daha az olduğu ifade edildi.

Birçok ülke, enflasyon, yükselen faiz oranları ve borç ertelemelerinin durması nedeniyle derin bir mali kriz içinde. Türkiye de yüksek enflasyon oranıyla bu ülkeler arasında üst sıralarda bulunuyor. Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ülkeyi IMF’ye borçlandırmama siyaseti devam ederken Körfez ülkeleri ve Rusya ile bir dizi ekonomik alışverişler gerçekleştirdiği biliniyor. Bu alakanın ne çeşit ödünlerle sürdürüldüğü ise belirsizliğini koruyor.

“IMF’nin kuralları güçlü ülkeleri haksız yere kayırıyor”

“Bazı hükümetler borç geri ödemelerini yapmak yahut kamu sektörü çalışanlarına ödeme yapmak için temerrüde düşmek arasında seçim yapmaya zorlanıyor – muhtemelen önümüzdeki yıllarda kredi notlarını mahvedecekler” diyen Guterres, “Afrika şimdi borç faizi ödemelerine sağlık hizmetlerinden daha fazla harcıyor” tabirini kullandı.

IMF’nin kurallarının varlıklı ülkeleri haksız yere kayırdığını söyleyen Guterres’e göre pandemi sırasında, 772 milyon nüfuslu güçlü G7 ülkesi IMF’den 280 milyar dolar alırken, 1,1 milyar nüfuslu en az gelişmiş ülkelere 8 milyar doların biraz üzerinde bir kaynak tahsis edildi.

Guterres,”Bu kurallara göre yapıldı” dedi ve ekledi: “Ahlaki açıdan yanlış“.

IMF sözcüsü Julie Kozack, 8 Haziran’da düzenlenen bir basın toplantısında Guterres’in teklifleri sorulduğunda yorum yapmadı.

Kozack, IMF kotalarının gözden geçirilmesinin öncelikli olduğunu ve 15 Aralık’a kadar tamamlanmasının beklendiğini de sözlerine ekledi.

Birleşmiş Milletler’in de yenilenmesi gerekli

Guterres’in IMF ve Dünya Bankası’nın yenilenmesi istikametindeki gayretleri, Birleşmiş Milletler’in hâlâ İkinci Dünya Savaşı sonrası global tertibi yansıtan yapısının elden geçirilmesi talepleriyle karşı karşıya olduğu bir periyoda denk geliyor.

Uluslararası Kriz Grubu BM Yöneticisi Gowan, birçok BM büyükelçisinin IMF ve Dünya Bankası’nın elden geçirilmesinin, 40 yılı aşkın bir müddettir tartışılan BM Güvenlik Kurulu’nun reforme edilmesinden “marjinal olarak daha kolay” ve gelişmekte olan ülkeler için daha faydalı olabileceğini düşündüğünü söyledi.

Guterres ve BM büyükelçileri finans kuruluşlarının yenilenmesi gereğinden bahsetse de yapılacak değişiklikler bu kuruluşların yönetim konseylerine bağlı. Gowan, Obama idaresinin 2010 yılında IMF’ye yönelik bir ıslahat tasarladığında, ABD Kongresi’nin muahedeyi onaylamasının beş yıl sürdüğünü ve Kongre’nin şu anda daha da bölünmüş ve fonksiyonsuz olduğunu belirtti.

“Ancak Batılı hükümetler Çin’in birçok gelişmekte olan ülkede giderek daha baskın bir borç veren haline geldiğinin farkındalar” diyen Gowan, “bu nedenle IMF ve Dünya Bankası’nın fakir ülkelerin kredi için Pekin’e bel bağlamasını engelleyecek şekilde reforme edilmesinde çıkarları var” sözünü kullandı.