BM’den İngiltere’nin ‘Ruanda Planı’na itiraz

İngiltere’deki tartışmalı ‘Ruanda Planı’na ilişkin ortak yazılı açıklama yapan BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk ve BM Mülteciler Yüksek Komiseri Filippo Grandi, yasa tasarısının parlamentodan geçmesinin akabinde telaşlı olunduğunu bildirirken, “Bunun, global sorumluluk paylaşımı, insan hakları ve mültecilerin korunması üzerinde oluşturacağı olumsuz tesir konusunda bir kere daha ikazda bulunuyoruz” tabirini kullandı.

Yazılı açıklamada, İngiltere’ye sistemsiz göçmenleri Ruanda’ya gönderme planını yeniden gözden geçirme çağrısı yapılarak, bunun yerine sistemsiz göçmen akışını engellemek için pratik tedbirler alınması tavsiye edildi.

Mülteciler ve göçmenler için alınacak tedbirlerde, uluslararası işbirliğine ve uluslararası insan hakları hukukuna hürmet gösterilmesinin ehemmiyetine de işaret edildi.

Grandi, “Yeni yasa, İngiltere’nin, Mülteci Mukavelesi’ni ihlal ederek ihtiyaç sahibi şahıslara sığınma sağlama tarafındaki uzun geleneğinden bir adım daha uzaklaştığını gösteriyor” tabirini kullanarak, mültecilerin korunmasının, tüm ülkelerin yükümlülüğünde olduğunu belirtti.

Türk de bu yeni yasanın, İngiltere’de hukukun üstünlüğünü önemli şekilde engelleyeceği ve dünya genelinde tehlikeli bir emsal teşkil edeceği değerlendirmesinde bulundu.

İngiltere’de parlamentodan geçen yasa tasarısı, İngiltere Kralı 3. Charles’ın onayının ardından yasalaşacak.

Tartışmalı ‘Ruanda Planı’ nedir?

İngiliz hükümeti, Nisan 2022’de hazırlanan ‘Ruanda Planı’ kapsamında, sistemsiz göçmenleri ve ülkeye yasa dışı yollarla girip sığınma talebinde bulunanları, Ruanda’ya gönderme hedefini açıklamıştı.

Ülkede muhalefet, insan hakları örgütleri ile Birleşmiş Milletler başta olmak üzere birçok uluslararası kuruluşun tepkiyle karşıladığı karar, Yargıtay ve Yüksek Mahkemece yasaya uygun bulunmuştu.

Kararın akabinde Haziran 2022’de Ruanda’ya 7 kişiyi taşıyan ilk uçuş ise Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararıyla durdurulmuştu. Bunun üzerine, İçişleri Bakanlığı, Yüksek Mahkeme’de yeni bir dava açmış, mahkeme de 19 Aralık 2022’de Ruanda uçuşunun yasal olduğuna karar vermişti.

Mahkeme, temyiz yolunu da açık tutmuş, insan hakları savunucularının bu mahkemede açtığı dava sonucu 29 Haziran’da Ruanda planının kanunlara uygun olmadığına karar verilmişti. Hükümet ise Temyiz Mahkemesinin kararını Yüksek Mahkeme’ye taşımış, Yüksek Mahkeme de 15 Kasım’daki kararında Ruanda’ya gönderilecek şahısları bu ülkede kötü muameleye maruz kalma ve kendi ülkelerine gönderilme benzeri riskler bulunduğunu ifade ederek, planın yasaya uygun olmadığını açıklamıştı.

Bunun üzerine Ruanda’yla 5 Aralık 2023’te yeni bir anlaşma imzalanmıştı.

Bu muahedeye göre, İngiltere’nin Ruanda’ya gönderdiği sistemsiz göçmenler, İngiltere dışında öbür bir üçüncü ülkeye sınır dışı edilemeyecek. Ruanda’daki diğer sığınmacılarla aynı haklara sahip olacak söylediği söz edilen bireylerin yasal talepleri için destek verilecek. Ruanda’nın sorumlulukları bağımsız gözlemciler tarafından denetim edilecek.

Yasa tasarısıyla Ruanda, sistemsiz göçmenlerin sınır dışı edilebileceği inançlı ülke kabul edilecek. Ruanda’nın inançlı olduğunu gösterir yasal adımlar ve uygulamalar da hayata geçirilecek.