Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Çin gezisinden hangi sonuçlar çıktı? İlişkilerde yeni dönem mi başlıyor?

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi’nin daveti üzerine Pekin, Urumçi ve Kaşgar’ı kapsayan 3 günlük Çin gezisini bugün tamamlıyor.

Fidan, Pekin’de Yi’nin yanı sıra Çin Devlet Başkanı Chen Wenqinq tarafından da kabul edildi ve önde gelen bir niyet kuruluşunda “Değişen Dünya Tertibinde Türkiye-Çin İlişkileri” başlıklı bir konuşma yaptı.

Siyasi ve ekonomik mevzularda ele alınan hususlar ve varılan mutabakatlar, Fidan ve Wang Yi’nin düzenlediği birlikte basın toplantısında kamuoyuna açıklandı.

Hassasiyetlere özen

Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Fidan ile görüşmesinde birçok bahiste mutabık kaldıklarını kaydetti.

Tarafların birbirlerinin temel çıkarlarına ve hassasiyetlerine hürmet gösterme konusunda mutabık kaldıklarını belirten Yi, “Yabancı güçlerin demokrasi ve insan hakları benzeri mazeretler ismi altında iki ülkenin iç işlerine karışmasına karşı çıkmalıyız,” sözlerini kullanarak dolaylı olarak Uygur Türkleri konusuna atıfta bulundu.

Çin’in 2017’de tüm dinlerin ve inançların Çinlileştirilmesi siyaseti uyarınca Uygur Türkleri’ne yönelik attığı adımlar uluslararası insan hakları örgütlerinin tepkisini çekmiş ve Pekin kınanmıştı.

Türkiye de 2019’da yaptığı bir açıklamayla Çin’i Uygur Türklerine karşı “sistematik asimilasyon” uygulamakla ve bir milyondan fazla Müslümanı toplama kamplarında tutmakla suçlamıştı.

Fidan, bu ziyaretinde bu mevzuyu daha farklı ele aldı. Çin gezisi kapsamında ziyaret edeceği Kaşgar ve Urumçi’yi “Çin’in kültürel zenginliğine katkıda bulunan iki kadim Türk İslam şehri” olarak tanımlayan Fidan, “Bu kentler Çin’le Türk dünyası arasında ve Çin’le İslam dünyası arasında vakitte bir köprü rolü de oynamakta. Tarihi dostluğumuzun ve komşuluğumuzun sembolleridir,” dedi.

Türk Dışişleri Bakanı, Türkiye’nin Çin’in toprak bütünlüğüne, siyasal egemenliğine dayanağının tam olduğunu belirtirken, “İçeride iç karışıklık çıkarmaya çalışan olayları da burada desteklemediğimizi ifade etmek istiyorum” diye konuştu.

Fidan, 2012’den bu yana Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ne ziyaret etmesine izin verilen ilk en üst seviyeli Türk yetkili oldu. Bu gelişme ve Pekin’de yapılan açıklamalar, iki ülke arasındaki en çok önemli siyasi sorunun geride bırakıldığı değerlendirmelerine neden oldu.

Çin ile yeni bir paydaşlık mı?

Fidan ve Wang Yi’nin kamuoyuna verdikleri iletilerde öne çıkan bir öteki öge Türkiye ve Çin arasında son periyotta gelişen ekonomik ve ticari alakaların daha da derinleştirilmesi ve çeşitlendirilmesi oldu.

Çinli Bakan, Türkiye ve Çin’i “gelişmekte olan iki dev ülke ve yükselen piyasa ekonomilerinin temsilcisi” olarak tanımlarken, “Birçok hususta çıkarlarımız örtüşüyor. İki ülke Şanghay İşbirliği Örgütü ve diğer çok taraflı çerçevelerde işbirliğini güçlendirmeli, her türlü hegemonya ve güç siyasetine karşı çıkmalı, uluslararası sanayi ve tedarik zincirlerinin istikrarını korumalı ve global yönetişimi daha adil ve makul bir tarafa yönlendirmelidir” diye konuştu.

Fidan’ın altını çizdiği husus ise yıllık 48 milyar dolara varan ticaret hacminin Türkiye lehine dengelenmesi oldu. Çin’in, Türkiye’nin Asya’daki en büyük, dünyadaki en büyük 3. ticari ortağı olduğunu anımsatan Fidan, “İkili ticaretimizi dengelemek için yeni alanları keşfederek ticari bağlarımızın sürdürülebilirliğinden emin olmalıyız,” diye konuştu.

Türk Dışişleri Bakanı, özellikle turizm, teknoloji, sivil havacılık, enerji ve araştırma-geliştirme alanlarında işbirliğinin artırılmasını Çin tarafından talep etti. Fidan ayrıyeten liderliğini Çin ve Rusya’nın yaptığı BRICS ile Türkiye’nin daha fazla işbirliği yapmak istediğini, gelecek hafta Rusya’da yapılacak toplantıya katılacağını da bildirdi.

Orta Koridor ve Jenerasyon ve Yol Teşebbüsü arasında sinerji

Pekin’de yapılan görüşmelerde üzerinde en çok durulan bahislerin başında global tedarikte yaşanan sıkıntılar ve bunların aşılması için gündeme getirilen ulaştırma koridorları oldu.

Çin, 2013 yılında tarihi İpek Yolu’nu çağdaş ticaret ihtiyaçlarına uygun olacak şekilde dönüştürdüğü Jenerasyon ve Yol Girişimi’ni başlattı ve şu ana kadar çok önemli yatırımlar yaptı.

Türkiye de bilhassa Covid-19 pandemisi, Rusya’nın Ukrayna’yı işgal teşebbüsü ve Ortadoğu’da yaşanan buhranlardan sonra jeostratejik ehemmiyetini global tedarik açısından avantaja çevirmek için adımlar attı. Bunların başında Orta Koridor olarak anılan Hazar geçişli Doğu-Batı ilişkisi ile Körfez bölgesini Irak ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlayacak olan Kalkınma Yolu Projesi geliyor.

Fidan, Çinli meslektaşı ile yaptığı açıklamalarda, Ankara ve Pekin’in bu hatlar arasında bağlantısallığı artıracak bir sinerji yaratmasının ehemmiyetine vurgu yaptı.

“Kuşak ve Yol Teşebbüsü ile Orta Koridorun ahenkleştirilmesi, diğer kimi ulaştırma koridorlarıyla entegrasyonu için örneğin Irak’taki Kalkınma Yolu gibi somut adımlar atmayı hedefliyoruz,” diye konuşan Fidan, Rusya’nın Ukrayna’yı işgal teşebbüsü ve Orta Doğu’da süren İsrail-Hamas savaşı global tedarik açısından Türkiye-Çin iş birliğini daha da çok önemli hale getiriyor.

Wang Yi dekonuya değinirken, Jenerasyon ve Yol Girişimi’ne imza atan ülkelerden birinin de Türkiye olduğunu anımsattı. Bakan Yi, “Çin tarafı Türk tarafıyla, Nesil ve Yol Teşebbüsü ile Orta Koridor Girişimi’nin uyumlu hale getirilmesi için birlikte çalışmaya, her türlü hükümetler arası işbirliği düzeneğinden yararlanarak ekonomi, ticaret, altyapı, ileri teknoloji ve dijital ekonomi gibi alanlarda işbirliğini derinleştirmeye ve daha üst seviyeli karşılıklı fayda ve ortak kar sağlamaya hazırdır” dedi.