Enerjide kırılganlık büyüyor; “Üretim tehlikeye girebilir”

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Dr. Fatih Birol, kritik minerallerde tedarik riskine dikkat çekerek, ihracatın kısılması halinde birçok sektörde üretimin aksayabileceğini söyledi. Birol, jeopolitik belirsizliklerin enerji güvenliğini daha da öne çıkardığını vurguladı.

IEA Başkanı Dr. Fatih Birol, kritik minerallerde Çin’in hakimiyeti nedeniyle tedarik riskinin büyüdüğünü belirterek, “Çin bugün kritik minerallerde A ya da B’yi ihraç etmeyeceğim dese Avrupa’daki, Türkiye’deki Amerika’daki birçok fabrika durabilir” dedi. Birol, 1970’lerdeki petrol krizine benzer bir krizin nadir toprak elementleri ve kritik minerallerde de yaşanabileceğini söyledi.

“Jeopolitika enerji sektörünün üstüne kara bulut gibi geliyor”

Birol, dünyada jeopolitik risklerin arttığını, bunun enerji piyasalarını aynı anda petrol, doğalgaz ve kritik mineraller tarafında etkilediğini belirterek, “Enerjiyi son dönemde çok fazla etkileyen jeopolitika bir kara bulut gibi dünya enerji sektörünün üstüne geliyor” ifadelerini kullandı.

“Petrol talebinin büyümesi yavaşlıyor, fiyatlar 60 dolar seviyesine indi”

Petrol tarafında talep artışının yavaşladığını söyleyen Birol, fiyatların 80 dolar seviyelerinden 60 dolara indiğini hatırlatarak “2026’da çok önemli krizler olmazsa bu seviyelerde petrol fiyatları görebiliriz” dedi.

“Dünya elektrik çağına giriyor”

Nefes’in haberine göre, Birol, elektrik talebinin son yıllarda toplam enerji talebinden daha hızlı büyüdüğünü, önümüzdeki 10 yılda bu farkın daha da açılacağını söyledi. Elektrik tüketimini artıran alanlar arasında yapay zekâ veri merkezleri, klima kullanımı ve elektrikli araçları sıraladı.

“Kritik mineraller savunmadan çipe, yapay zekâdan otomotive her yerde”

Birol, kritik minerallerin yalnızca temiz enerji için değil, “dronelardan araba yapımına, çiplere, yapay zekâya kadar” geniş bir alanda kullanıldığını vurguladı. Çin’in bu alanda “en az 10 yıl ileride” olduğunu, rafinaj (arıtma) kapasitesiyle de belirleyici konuma geldiğini söyledi.

“Çin’in rafinaj payı yüzde 92, 2035’e kadar en fazla yüzde 75’e iner”

Birol, Çin’in rafinaj piyasasındaki payını “yüzde 92” olarak verirken, diğer ülkelerin yatırımlar yapsa bile 2035’e kadar Çin’in payını “en fazla yüzde 75’e” çekebileceğini ifade etti.

“İhracatın durması tedarik zincirinin felce uğraması demek”

Birol, Çin’in geçtiğimiz nisan ayında nadir toprak elementleri ihracatına kısıtlama getirdiğini, bunun otomotiv tedarik zincirinde büyük sarsıntı yarattığını belirterek “İhracatın durması tedarik zincirinin felce uğraması demektir. Pazarlıklardan sonra Çin bu ihracat kısıtlamasını nispeten kaldırdı. Ancak elinde böyle bir kart olduğunu dünyaya gösterdi” dedi. En fazla etkilenecek alanlar arasında otomotiv, cep telefonları, dronelar ve savunma sanayini saydı.

“Doğalgazda alıcıların piyasası”

Birol, 2026’da büyük jeopolitik sürprizler olmazsa petrol ve doğalgazda fiyatların “makul seviyelerde” kalabileceğini söyledi, LNG arzındaki artışla doğalgazda “satıcıların piyasasından alıcıların piyasasına” geçileceğini ifade etti.