Gizemli ‘peri halkaları’ araştırmacıları şaşırttı: ‘Düşündüğümüzden çok daha yaygın olabilir’

Peri halkaları, araştırmacılar için her daim bir gizem olmuştur. Avustralya ve Afrika‘da, en yaygın olarak da Angola‘dan Güney Afrika’nın kuzeyine kadar uzanan Namib Çölü‘nde yer alırlar.

Bugüne kadar araştırmacılar, görünüşte mistik olan bu halkaların nasıl oluştuğuna dair çok sayıda teori ortaya attılar.

Bu halkalara verilen ismin yarattığı gizem ve entrika sebebiyle yerel halk tarafından da pek çok teori ortaya koyuldu. Örneğin Namib Çölü bölgesinde yaşayan Himba halkı kendi folkloru ve inançları aracılığıyla bu halklara bir açıklama getiriliyordu. Halkaların ataları Mukuru tarafından yapıldığı düşünen halk, bunları “tanrıların ayak izleri” olarak adlandırıyordu. Lakin yapılan bu isimlendirme yakın vakitte yapılan bir keşif sebebiyle değişti. 2023 yılının Eylül ayında araştırmacılar, peri halkalarının çok daha yaygın olduğunu keşfettiler. Bu keşfe köre halkalar, üç kıtaya yayılmış bir şekilde 15 ülkede yer alan 263 alanda daha yer alıyordu.

Peri Halkaları Nedir?

Araştırmacılar yıllardır Namibya ve Avustralya‘nın taşra çöllerinde görülen garip halkaların nedenini bulmaya çalışıyorlar. Halkalar çorak topraktan oluşan yuvarlak alanlar ve kilometrelerce uzanan gruplar halinde görülebiliyordu.

Buna ilişkin pek çok sayıda teori ortaya atılmış olsa da hiçbir zaman üzerinde tam bir fikir birliği sağlanamamıştı. Fakat yayın olan iki görüş bulunuyordu: Bunlardan birincisi bu halkaların termitler tarafından oluşturulduğu, ikincisi ise söylediği söz edilen alandaki sınırlı su kaynağı için rekabet eden bitkiler tarafından oluşturulduğu.

Tüm görüşler ile gizemin “çözüldüğünü” iddia edilse de bu hiçbir zaman yapılamadı.

2022’de yayınlanan bir çalışmada, Namib Çölü‘nün dünyanın en kurak bölgelerinden biri olduğunu belirtiyor ve ekseriyetle her yıl yalnızca birkaç cm yağmur aldığını belirterek suyla ilgili hipotezi öne çıkarıyordu. Daha evvelki araştırmalarda ise bu garip ve çorak halkaların, bir kum termiti tipi olan psammotermes allocerus‘un mühendisliğine bağlıyordu.

Bu iki teori on yıllar boyunca tartışmalara büyük ölçüde hakim oldu. Bu iki teori ve Himba halkının hurafesine ek olarak, kimi tur rehberleri de bu tartışmaya katılarak halkaların yerin altındaki çatlaklarda yaşayan bir ejderhalar tarafından yapıldığını öne sürdüler. Bu rehberler, ejderhanın nefesinin zehirli olduğunu ve yüzeydeki bitki örtüsünü öldürerek halkaları oluşturduğunu zikrediyorlardı.

Haliyle bilim insanları bu açıklamadan tatmin olmadılar ve bu konuya ilişkin araştırma yapmaya devam ettiler.

Bu gizemli halkalar daha önce düşünüldüğünden çok daha yaygın

Dünyanın dört bir yanından alınan uydu görüntüleri üzerinde yapılan yeni bir çalışmada, yeryüzünün çeşitli yerlerinde bulunan peri halkalarının epeyce çok önemli olduğu belirtildi.

İspanya’daki Alicante Üniversitesi’nde Ekolojist olan ve çalışmanın müelliflerinden Fernando Maestre bu konuya ilişkin şu açıklamalar yaptı:

Yeni araştırma, peri halkası gibi desenlerin 15 ülkede 263 kadar alanda görüldüğü keşfederek iki farklı bölgede tespit edilen evvelki bulgulara kıyasla inanılmaz derecede yaygın olduğunu ortaya çıkardı.

Araştırmacıların ilgisi ilk olarak Data Bilimci Emilio Guirado‘nun Nijer‘de Google Earth üzerinde peri dairelerine benzeyen desenler fark etmesiyle başladı. Bunun ardından bu halkaların diğer kurak yerlerde görülüp görülmedi hususu için araştırma yapıldı. Araştırmacılar eldeki peri halkalarının imajlarıyla bir desen tanıma modeli geliştirdiler ve bunu tüm dünyaya uyguladılar.

Elde edilen bulgular, araştırmacıların peri halkalarına yahut bunlara benzer örüntülerin oluşma mümkünlüğünün yüksek olduğu habitat çeşitlerinin bir profilini çıkarmalarını sağladı. Buna göre yılda yalnızca 10 ila 30 cm yağış alan, azot bakımından düşük kumlu toprağa sahip sıcak ve kurak ortamlarda bu halkaların görüldüğü ortaya çıktı.

İstatistiksel testler “bulunan örüntülerin Namibya ve Avustralya’da bulunanlarla tamamen aynı olduğunu” doğruladı.

Peri halkaları etrafındaki tartışma devam ediyor

Geniş bilim topluluğunu karşısına almamaya itina gösteren Maestre ve ekibi, yeni bulgularını yalnızca “peri halkası gibi bitki örtüsü desenleri” olarak tanımladı çünkü “peri halkası” terimi hararetle tartışılan bir husus idi ve uygun bir standart tariften da yoksundu.

Araştırmada yer almayan Ekofizyolog Michael Cramer verdiği demeçte, “Peri halkası teriminin tek koruyucuları ne yazık ki kendi kendilerini atamış durumdalar” dedi ve sözlerine şu şekilde devam etti:

Yine de Maestre‘nin ekibi titiz davranmasına karşın, bilim topluluğunun diğer üyelerinden tepki aldı. Örneğin Alman Ekolog Stephan Getzin, yeni çalışmanın ‘peri halkası‘ terimini sulandırdığını vurguladı.

Maestre, Getzin‘in kendi tarifinin “peri halkalarıyla çalışan bilim topluluğunun tamamı tarafından desteklenmediğini” ve bu nedenle “bulgularımızı hiçbir şekilde zayıflatmadığını” savundu.

Her halükarda, araştırmacıların artık keşfedecek en az 263 yeni alanı var ve alanlar peri halkalarının nasıl oluştuğuna (termitler, su eksikliği ya da iklim değişikliği yahut ekosistemin bozulması benzeri öteki faktörler) dair ek bilgiler karşımıza çıkarabilecek.