DOLAR
32,4030
EURO
34,5482
ALTIN
2.456,43
BIST
9.814,19
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Az Bulutlu
26°C
İstanbul
26°C
Az Bulutlu
Salı Az Bulutlu
24°C
Çarşamba Az Bulutlu
21°C
Perşembe Az Bulutlu
17°C
Cuma Yağmurlu
15°C

Gordion: Antik kenti yöneten ‘altın dokunuşlu’ Kral Midas gerçekte kimdi?

Figya’nın antik başşehri Gordion’un “altın dokunuşlu” efsanevi Kral Midas tarafından yönetildiği söylenir. Pekala Midas nitekim kimdi, ve onunla ilgili bu öykülerin kaynağı neydi?

Gordion: Antik kenti yöneten ‘altın dokunuşlu’ Kral Midas gerçekte kimdi?
23.03.2024 17:40
0
A+
A-

Bella Falk | BBC Travel

Frigya’nın antik başşehri Gordion’un “altın dokunuşlu” efsanevi Kral Midas tarafından yönetildiği söylenir. Pekala Midas hakikaten kimdi, ve onunla ilgili bu öykülerin kaynağı neydi?

Yakın vakitte Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından Dünya Mirası Listesi’ne alınan Gordion Antik Kenti, Demir Çağı döneminde karar süren Friglerin başşehriydi.

En az 4,500 yaşındaki antik kent Ankara’nın 90 km güneybatısındaki çorak, rüzgarlı bir düzlük manzarasıyla daha çok bir taş ocağını yahut sönmüş bir volkanın kraterini andırıyor.

Devasa bir höyükte, bir vakitler 135 bin metrekarelik bir alanı kaplamış olan bir kalenin kalıntıları yükseliyor, doruğuna doğru kumlu bir yol çıkıyor.

Oradan aşağı doğru açık hafriyatları görebilir ve güya kat planına bakar, antik konakların ve depoların yerlerini gösteren yıkılmış duvarların çizgilerini görebilirsiniz.

Ufuk boyunca onlarca küçük tümsek, tarih öncesi dev köstebek yuvaları aynıi yerde noktalar oluşturuyor.

Buranın bir vakitler Demir Çağı’nın en büyük krallıklarından birinin başşehri olduğuna tek ipucu 10 metre yüksekliğinde dev taş duvarlarla çevrili anıtsal kapı.

2007’den beri Gordion’daki kazılara liderlik eden Pensilvanya Üniversitesi Arkeoloji Profesörü Brian Rose, “Pek çok kişi Frigleri duymamıştır lakin MÖ 9. yüzyıldan 7. yüzyıla kadar Anadolu’ya, yani şimdiki Türkiye’ye hakimdiler” diyor.

“Gordion doğuda Asur, Babil ve Hititlerin, batıda Yunan ve Lidyalıların olduğu ana doğu-batı rotalarının kesişiminde yer alıyor. Frigyalılar bu stratejik pozisyondan yararlanarak güçlendi ve zenginleşti” diye ekliyor.

Kral Midas hakikaten yaşadı mı?

Herkes Frigya ismine aşina olmasa da Gordion ile özdeşleşen bir öbür isim tanıdık gelebilir. Arkeologlar Gordion’un efsanevi Kral Midas tarafından yönetildiğine inanıyorlar.

“Altın dokunuşlu adam” olarak bilinen Midas’ın hikayesi kıssadan pay olarak anlatılıyor: Midas şarap rabbi Dionysos’a bir düzgünlük yapar ve karşılığında bir dilek hakkı kazanır.

Ancak aç gözlü kral işine yarayacak bir şey yerine dokunduğu her şeyin altına dönüşmesini ister. Yanılgısını derhal fark eder: Yiyeceği yemek taşlaşır, kızına sarıldığında bir heykele dönüşür. Kıssanın mesajı herkesçe bilinir: Ne dilediğine dikkat et.

1979’dan beri Gordion’u araştıran ABD’deki California Üniversitesinden Prof. Lynn Roller, “Hikaye aslında tam olarak doğru değil. Lakin birçok efsane yüzyıllar boyunca aktarılırken saptırılsa da özünde tarihî doğruluk vardır” diyor.

Peki Midas kimdir ve “altın dokunuş” fikri nereden kaynaklanıyor? Gerçeği kurgudan ayırmak için arkeologlar Kral Midas’ın gerçek biri olduğunu göstermek zorundaydı. Bunu anlamanın en kolay yolu antik metinlere bakmaktı.

Asurların kralı 2. Sargon’un yıllıkları dahil çeşitli antik kaynaklarda Midas isminde bir Frig hükümdarından bahsedilir.

Asurlar onun güçlü bir kral olarak ve MÖ 8’inci yüzyılda hudutlarını genişletme teşebbüsleri sırasında ana rakiplerinden biri olarak gördüler.

Midas’ın varlığına ilişkin daha fazla delile Gordion’un iki saat batısında “Midas Kenti” diye bilinen Yazılıkaya’da ulaşmak mümkün. Turistlerin nadiren ziyaret ettiği yer volkanik yapıların uzandığı muazzam hoşlukta bir zirve.

Antik mağara ve mabetlerle dolu bu yerdeki anıtların en etkileyici olanı, yaklaşık 3 bin yıl önce bir kaya yüzeyine oyulmuş, 17 metre yüksekliğindeki mükemmel bir tapınak cephesi.

En üstteki yazıttaki Antik Frig lisanında, “Ates […] [bunu] ordunun lideri ve hükümdar Midas’a adamıştır” yazısı Midas’ın Ates isminde yerli bir beyin tapınağı kendisine adayacak kadar çok önemli ve gerçek bir kral olduğunun ispatı.

Rose, “Midas güçlü bir kral olduğu için Gordion’da bir yerlerde gömülü olma mümkünlüğü yüksek. Mezarını bulmak çok çok önemli bir keşif olurdu. Bakacak bariz yerlerden biri de kenti çevreleyen höyüklerden biri” diyor.

Gordion’u çevreleyen MÖ 9’uncu ve 6’ıncı yüzyıl arasında oluşturulmuş 125 höyük var. Bu devasa toprak yapılar tıpkı Mısır piramitleri çok önemli insanların mezarlarını soygunculardan korumak için yapılmıştı.

Bunların en büyüğü 53 metre yüksekliğiyle Türkiye’deki en büyük ikinci tümülüs olma özelliğinde. Uzmanlar bunun 1.000 bireyle yaklaşık iki yılda inşa edildiğini tahmin ediyor.

‘Midas Tümülüsü’ sahiden Midas’a mı ait?

Rose, “Erken dönem arkeologları bu yapıya ‘Midas Tümülüsü’ ismini vermişlerdi zira Midas’ın burada gömülü olduğunu düşünüyorlardı.

“Ancak bundan emin değillerdi. Kazarken çok titiz olmaları gerekiyordu zira büyük bir sıkışık toprak yığını, yanlış yaparsanız tüm yapı üstünüze çökebilir.” diyor.

1957’de Türk kömür madencileriyle birlikte çalışan uzmanlar höyüğün içinde titizce tünel açtılar. İçeride çam ve ardıçtan büyük bir gömüt odası buldular. Burada harika bir şekilde korunmuş yaklaşık 3 bin yaşında hava geçirmez bir koza buldular.

Bugün ziyaretçiler aynı hafriyat tünelini takip edip, dünyanın hala ayakta olan en eski ahşap yapısı olan mezarı ziyaret edebiliyor.

O kadar kırılgan ki artık kirişlerle destekleniyor ve metal bir çitle korunuyor. Tekrar de Türklerin Pompei’si gibi, yeraltında bu kadar uzun süre saklanmış, Pompei’den 800 yıl daha yaşlı bu bu antik yapıya bakmak nefes kesici bir an.

Mezarın sahibi 60’larında bir adam, çökmüş bir yatakta yatıyor etrafında bronz kavanozlar, işlemeli kaseler, ahşap mobilyalar ve ihtimamlı kıyafetlerden modüller var.

Bunlar bir hükümdarın gömütüyle dengeli olacak değerli eşyalar, pekala bu Midas mı?

2000’lerin başında Gordion arkeologları bunun yanıtını bulmak için ağaç halka tahliline yöneldiler. Lakin odanın yapıldığı ahşapları incelerken bir pürüze takıldılar.

Rose, “Ağaçlar MÖ 740 civarına aitti. Fakat Asur kayıtlarına göre Midas MÖ 709 dolaylarında yani bundan 31 yıl sonra hala hayattaydı. Mezar Midas’ın olamaz” diyor.

Peki o zaman mezardaki adam kimdi? Gömülme formundan bir kral olduğu anlaşılıyordu ama hangisiydi?

Ölüm tarihi yalnızca bir manaya gelebilirdi.

‘Altın dokunuş’ fikri nereden geliyor?

Rose, “Midas’ın babası, oğlu iktidara gelmeden yaklaşık üç yıl önce ölmüştü. Yani Midas’ın babası Gordias olduğundan çok eminiz” diyor.

Oğlu Gordias da efsaneleşmişti. Anlatılanlara göre evvelki kral halefi olmadan ölünce kasabalılar kahine başvurdular.

Kahin, kente kağnıyla girecek ilk erkeğin kral olacağını duyurdu. Bundan kısa süre sonra çiftçi Gordias, kağnısıyla kente girdi. Taç giyme merasimi yapıldı ve kentin ismi onun onuruna Gordion yapıldı.

Bunu kutlamak için kağnısı karmaşık bir düğümle bir tapınakta sergilendi. Bu ünlü Gordion Düğümü’dür.

Efsaneye göre bu düğümü hangi erkek çözerse Asya’yı yönetecekti. Yıllarda birçok kişi bunu denedi ama başarılı olamadı.

Rose, “Herhangi bir kağnı yahut düğüme dair bir ispat bulamadık.fakat farklı Antik Yunan tarihçileri MÖ 333’te Büyük İskender’in Pers ordusunu yenmek için buraya geldiğini bildirdi. Düğümle karşılaştığında kılıcını çekti ve onu kesti. Yani düğümün hakikaten var olduğunu düşünüyoruz. Daha sonra İskender, Asya’nın büyük kısmını fethederek kehaneti doğruladı.” diyor.

Peki ya “altın dokunuş”? Bu fikir nereden geliyordu?

Arkeologlar, şaşırtan bir biçimde Gordion’da gün yüzüne çıkardıkları 40 bin kalıntı arasında birkaç mücevher, altın sikke ve zarifçe yaldızlanmış bir sfenks kedisi dışında fazla altına rastlamadılar.

Kentte altın olduysa da yüzyıllar boyunca yağmalanmış yahut hala kazılmamış 85 gömüt höyüğünde gizli olabilir.

Ancak arkeologların efsanenin kaynağına ilişkin bir diğer teorisi var. Rose, “Bunun bir metafor olduğunu düşünüyoruz” diye açıklıyor ve ekliyor:

“Midas’ın iktidarında Gordion zenginleşti ve güçlendi. Öykü büyük zenginliğe ulaşanlar için bir metafor haline geldi. Bugün bile ‘altın dokunuşu’ dediğimizde bir kişinin çarçabuk varlıklı olduğunu kast ediyoruz. Bu Kral Midas’a atfedilen bir yetenekti.” diye açıklıyor.

ETİKETLER: , , , ,
Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.