İdris Baluken BBC Türkçe’ye konuştu: Öcalan’ın son açıklaması ne anlama geliyor, yeni çözüm süreci başladı mı?

İdris Baluken BBC Türkçe’ye konuştu: Öcalan’ın son açıklaması ne manaya geliyor, yeni tahlil süreci başladı mı?

01.01.2025 15:00

A⁺

A^-

PKK lideri Abdullah Öcalan‘ın son açıklamasını değerlendirirken Eski Halkların Demokratik Partisi (HDP) Grup Başkanvekili İdris Baluken, “10 yıl sonra müzakere kapısının yeniden aralandığını” söyledi.

BBC Türkçe‘nin sorularını yanıtlayan Baluken, Öcalan’ın açıklamasını, “barışla ilgili umutları dirilten ve bütün siyasi çevrelere, toplumsal bölümlere sorumluluk yükleyen bir mesaj” olarak yorumladı.

Baluken yeni bir süreçten bahsetmek için ise erken olduğunu ifade ederek, “Henüz tümüyle tarafların örtüşen içerik iletilerinden bahsetmenin biraz zor olduğu kanaatindeyim” dedi.

2013-2015 yılları arasındaki “çözüm sürecinde” İmralı heyetinde yer alan Baluken Kandil’de de görüşmeler yapmıştı.

Baluken, 2016-2023 yılları arasında, “örgüt üyeliğinin” de aralarında bulunduğu çeşitli suçlamaların akabinde hapis cezasına çarptırılmış ve yaklaşık 6,5 yıl cezaevinde kalmıştı.,

HDP heyetinin, “çözüm süreci” kapsamında 2014 yılında İmralı Adası’nda yaptığı bir görüşme

Öcalan’ın açıklamalarında hangi vurgular öne çıkıyor?

Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli‘nin, 22 Ekim’de, Öcalan’a ‘umut hakkı’ vaadini de içeren, örgütün silah bırakması ve lağvedilmesi daveti akabinde önce Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) milletvekili Ömer Öcalan’a İmralı’da görüş müsaadesi verildi.

İmralı’ya ikinci ziyaret ise DEM Parti milletvekilleri Sırrı Süreyya Lider ile Pervin Buldan tarafından Cumartesi günü gerçekleştirildi.

Görüşmenin akabinde heyet tarafından yapılan açıklamada, “Öcalan’ın sıhhatinin iyi, moralinin yüksek olduğu” ve “Kürt problemine kalıcı tahlil bulmaya yönelik yaptığı değerlendirmelerin hayati değerde olduğu” aktarıldı.

Açıklamada, “görüşmede Orta Doğu ve Türkiye’de yaşanan son gelişmelerin değerlendirildiği, Öcalan’ın tahlil teklifleri sunduğu” belirtildi.

Öcalan, heyet üzerinden kamuoyuyla paylaştığı iletisinde, “Türk-Kürt kardeşliğini yeniden güçlendirmek tarihi bir sorumluluk olduğu kadar tüm halklar için de yazgı belirleyici ve aciliyet kazanmıştır” dedi.

Öcalan ayrıyeten, “heyetin kendi yaklaşımını devlet ve siyasi çevrelerle paylaşacağını” belirtti ve “Bunlar ışığında gereken pozitif adımı atmaya ve davet yapmaya hazırım” sözlerini kullandı.

BBC Türkçe’ye konuşan Baluken, Öcalan’ın mesajını “Son derece pozitif karşılıyorum” sözleriyle değerlendirdi ve içeriğinde “demokrasi, barış, kardeşlik ve demokratik dönüşüm vurgularının öne çıktığını” söyledi.

Baluken, açıklamada “şeffaflıktan” ve “çözüm tabanı olarak TBMM”den bahsedilmesine de dikkat çekti:

“Sayın Öcalan’ın burada vermiş olduğu iletide bütün siyasi çevrelere gidilmesi, onlara bu paradigma doğrultusunda bilgilendirmeler yapılması ve görüşlerinin alınması; siyasi çevrelerin de dar ve dönemsel hesaplara kapılmadan inisiyatif alması, yapan davranması, pozitif katkı sunması daveti başlı başına aslında, geçmiş devirdeki eksiklik olarak ifade edilen kapsayıcılığın ne kadar önemsendiğini gösteriyor. Bir istikametiyle aslında sürecin bütün kesitlerle paylaşılarak şeffaflığın sağlanması gerektiğini belirtiyor.

“Yine tabanın Türkiye Büyük Millet Meclisi olduğu vurgusu da yasallık konusunda geçmiş devirde ortaya çıkan eksikliklerin giderilmesi manasında çok önemli bir noktaya işaret ediyor.”

Sırrı Süreyya Başkan, İdris Baluken ve Pervin Buldan, “çözüm süreci” döneminde, 2014 yılındaki bir açıklama sırasında (GETTY IMAGES)

Baluken, Öcalan’ın açıklamalarında bölgesel gelişmelere değinilmesinin altını çiziyor:

“Çok önemli bir tıkanıklık var. İletide Gazze ve Suriye’deki gelişmelere vurgu yapılmış. Bölgesel sıkıntılara demokratik pahalar, insan hakları, temel hak ve özgürlükler, hayat hakkı üzerinden baktığımızda aslında tam da bu tartışmaların ve böylesi bir sürecin kendini dayattığı ve aciliyet arz ettiği bir devirden geçiyoruz. Şu Anda sahiden Suriye alanı ve Orta Doğu alanındaki gelişmeler bize bu yangının bir yerinden bir tedbir almanın zaruriyetini gösteriyor.

“Mesajın başlangıcındaki Türk-Kürt kardeşliğine yapılan vurgu ve orada bunu güçlendirmek için karşı karşıya kalınan tarihi sorumluluk tespiti bunun vakitte tüm halklar için de yazgı belirleyici bir ehemmiyet ve aciliyet taşıdığı mesajı, paradigmanın özünü, ruhunu oluşturuyor.”

Baluken, Öcalan’ın açıklamalarında muhalefete nasıl bir mesaj vermek istediğini ise şu sözlerle yorumluyor:

“Geçmiş periyotta iktidarın süreci, muhalefetle ya da diğer toplumsal kısımlarla birlikte ortaklaştırma, ayrıntılandırma konusunda çekimser yahut da ters konumlanması vardı.

“Bu yeni tartışmaların başladığı periyotta de iç cepheyi tahkim etme üzerinden bir tarif yapıldıfakat pratik siyasi uygulamalara baktığımızda o mevzuda gereğince bir uğraşın ortaya konmadığını söyleyebiliriz. Sayın Öcalan’ın bu süreci bütün siyasi çevreler ya da toplumsal bileşenlerle paylaşma önerisi, geçmişteki eksikliklerden de yola çıkarak bugüne dair müşahedesi üzerinden ortaya koyduğu bir tamamlayıcı düzenek olarak ifade edilebilir.”

‘Yeni süreç’ tartışmaları, MHP lideri Devlet Bahçeli’nin 22 Ekim’de yaptığı açıklamaların akabinde başladı.
(GETTY IMAGES)

Bahçeli ayrıntısı ne manaya geliyor?

Öcalan, iletisinde ayrıca “Sayın Bahçeli’nin ve Sayın Erdoğan’ın güç verdiği yeni paradigmaya, ben de pozitif manada gerekli katkıyı sunacak ehil ve kararlılığa sahibim” tabirlerini kullandı.

Bazı yorumcular, cümlede önce Bahçeli’nin isminin kullanılmasını da dikkat cazibeli buldu.

Baluken, açıklamada Bahçeli’nin isminin da yer almasını “önemseme” olarak yorumluyor:

“Belli ki ortada bir rasyonel değerlendirme var ve o doğrultuda şekillenen bir paradigma var. O paradigma doğrultusunda ilk mesajları sayın Bahçeli vermiş oluyor. Bu cümleden (Öcalan’ın ilgili cümlesi) bunu anlıyoruz. Bundan Ötürü sayın Öcalan’ın da bunu kıymetlendirdiği, önemsediği sonucunu çıkarabiliriz.”

Bu arada MHP lideri Bahçeli yayımladığı yeni yıl bildirisinde, İmralı Adası’ndaki görüşmeyle ilgili “hayırlı bir başlangıcın ivmesi” tabirini kullandı:

“İmralı ile DEM Parti temsilcileri arasında 28 Aralık 2024 tarihinde gerçekleştirilen görüşme ve bu görüşmenin genel sınırlarıyla medyaya yansıyan kimi kısımları demokrasiyi, Türk-Kürt kardeşliğine bağlanan umutları nispeten destek etmekle kalmamış hayırlı bir başlangıcın ivmesi olmuştur.”

Bahçeli açıklamasında, “Ortada yeni bir tahlil ya da açılım diye bir süreç hiç yoktur” sözünü de kullandı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise yayımladığı yeni yıl iletisinde, “Türkiye içinde en çok önemli gündemlerinin iç cephenin tahkimatı olacağını” belirttti ve “Türkiye Yüzyılı’nı kardeşliğin yüzyılı yapmakta kararlı olduklarını” söyledi.

“Önümüzdeki devirde terörsüz Türkiye ve terörsüz bölge vizyonumuzu gerçeğe dönüştürmek için kararlı adımlar atacağız” diyen Erdoğan şöyle devam etti:

“Ülkemizin önünde yeni bir yol açacak bu sürecin suhuletle, karşılıklı iyi niyet ve anlayış içinde yürümesi için her türlü çabası gösteriyoruzgerektiğinde devletimizin kadife eldiven içindeki demir yumruğunu devreye almaktan da çekinmeyeceğiz. Bu çerçevede 2025 yılında milletimize inşallah yeni muştular vermeyi ümit ve arzu ediyoruz.”

‘Yeni bir süreçten bahsetmek için erken’

Baluken, “Sizce yeni bir süreçten bahsedilebilir mi?” sorusunu yanıtlarken “Bence şimdi erken” deyip ekliyor:

“Bir yeni paradigmadan bahsedilebilir. Bunu, Devlet Bahçeli’nin açıklamalarında da hükümet kanadındaki birtakım açıklamalarda da görmüştük. Sayın Öcalan’ın da mesajında da bir yeni paradigmaya pozitif katkı sunacak ehil ve kararlılık vurgusu var.

“Bu paradigma doğrultusunda yeni bir süreç isimlendirmesi yapılması için heyetin devletle ve siyasi çevrelerle yapacağı görüşmeler ve sonrasında Sayın Öcalan’la görüşüp görüşmemesi ya da görüştükten sonra ortaya çıkan çerçeve belirleyici olacaktır. Zira şimdi tümüyle tarafların örtüşen içerik iletilerinden bahsetmenin biraz zor olduğu kanaatindeyim.”

‘Süreci toplumsallaştıramadık’

Baluken, 2013-2015 arasındaki sürecin neden çöktüğünü değerlendirirken ise şu yorumları yapıyor:

“Yasal boyut çok önemli. Sürecin her aşamasında parlamentoda gerekli yasal düzenlemelerin yapılması ve demokratikleşme ekseninde barışçıl ortamı sağlayacak bir siyasi iklimin oluşturulması önemli. Geçmiş periyotta bu bu mevzu ile ilgili önemli eksiklikler vardı.

“Sürecin yasal boyutuyla ilgili gerekli olan mevzuat hazırlıklarıyla ilgili bir uğraşımız vardı.o dönem biz muhattaplarımızda bu hususta aynı istekli durumu görmedik.

“Yine bölgesel gelişmeler yani o dönem Suriye’de yeni şekillenen bir hareketlenme, Rojava sahasında, kuzeydoğu Suriye sahasında ortaya çıkan bir takım yeni istikrarlar, hükümeti ya da devleti farklı bir pozisyon almaya zorladı diyebiliriz.”

Bu değerlendirmeleri yapmakla birlikte Baluken, “Yeni başlangıçların tartışıldığı bir devirde çok fazla geçmişe takılmaması gerektiği kanaatindeyim” diyor ve devam ediyor:

“Yeni şeylerden bahsetmek lazım, umudu büyütmek lazım. Oradan dersler çıkarılabilir. O dersler doğrultusunda yeni devirde o yanlışları tekrar etmeme çabası içerisine girilebilir kanaatindeyim.”

Baluken, o süreçten Kürt siyasetinin ders çıkarıp çıkarmadığı sorusuna cevap verirken ise “sürecin toplumsallaşmasından” bahsediyor:

“Süreci toplumsallaştıramadık. Bu devirde şayet bir yeni süreç gelişecekse, Kürt siyasi hareketinin ve Türkiye demokrasi güçlerinin bütün eforu bunu sağlamaya yönelik olmalı. Barış iradesinin arkasında ne kadar güçlü bir toplumsal destek yığarsak o seviyede süreci iktidar cenahının insafından ya da siyasi çıkar hesaplarından kurtarmış oluruz fikrindeyim.

“O nedenle önümüzdeki günlerde de hem heyetin yapacağı görüşmeler çok önemli hem de DEM Parti’nin ya da Türkiye’deki barışsever ve demokratik çevrelerin barışla ilgili büyük bir toplumsal hareketlilik içerisine girmesi son derece belirleyici olacaktır.”

İdris Baluken (sağda), Sırrı Süreyya Lider (ortada) ve periyodun başbakan yardımcısı Yalçın Akdoğan, 28 Şubat 2015’teki Dolmabahçe toplantısında (GETTY IMAGES)

“10 yıl sonra müzakere kapısı yeniden aralandı”

Heyetten yapılan son açıklamada “Bu sefer daha umutluyuz” ifadesi kullanıldı.

Baluken, kendisinin de bu türlü hissedip hissetmediğine dair soruya şu karşılığı veriyor:

“Biz o devirde çalışmaları yürüttüğümüz zaman umutluyduk. Yürüttüğümüz çok değerli çalışmalarla da sonuca son derece yaklaşmıştıkOrta Doğu eksenli, Suriye eksenli ortaya çıkan yeni gelişmeler ve ülke içerisinde mevcut iktidarın birtakım siyasi hesapları, o devirde sonuç basamağına gelmiş olan o çalışmaları akamete uğrattı. 10 yıl sonrasında bir müzakere kapısının yeniden aralanmış olması, orada yeniden bir ışığın belirmiş olması tabii başı başına daha büyük bir umut manasına geliyor.”

Baluken’e göre bundan sonra nasıl bir takvimin ortaya çıkabileceği ise İmralı heyetinin yapacağı detaylı değerlendirmeler sonrası şekillenecek.