İhracatçıların döviz beklentisi: “Güçlü TL, bizi üretimden uzaklaştırıyor”

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın (TCMB) siyaset faizini %15’e yükseltmesinin akabinde oolar ilk defa 24 TL’yi geçti. Pekala, bu döviz kuru ihracatçıların beklentisini karşılayacak mı?
Türkiye, ihracata dayalı büyüme siyasetiyle birlikte aylık ve yıllık bazda ihracat rekorları kırmaya devam ediyor. 2022 yılında ihracat %12,9 aynıi rekor bir artışla 254,2 milyar dolara ulaştı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan sene başında, “Bu sayı, Cumhuriyet tarihimizin rekorudur” dedi ve artık Türkiye’de ihracat yapmayan hiçbir kentin kalmadığını belirtti.
artan ihracatla birlikte ithalat da yükseldiği için, Türkiye geçtiğimiz yıl rekor düzeyde cari açık verdi.
İhracatçılar ise enflasyona bağlı artan üretim maliyetlerine rağmen, dolar kurunun uzun süre stabil kalması sebebiyle rekabet güçlerinin zayıfladığını ve kurdaki artışın devam etmesi gerektiğini söylüyor.
BBC Türkçe’ye konuşan Türkiye İhracatçılar Meclisi Tarım Kurulu Başkanı Melisa Tokgöz Mutlu, “Güçlü TL bizi üretimden uzaklaştırıyor. TL güçlü kaldığı sürece, biz ithalata başlarız, üretim kapasitemiz düşer ve ekonomimiz daralır” diyor.
6 Haziran’da Habertürk’te konuşan Türkiye İhracatçılar Meclisi Başkanı Mustafa Gültepe, kur baskısı sebebiyle ilk 5 ayda ihracatta 20 milyar dolar kayıp yaşandığını söylüyor:
“İhracatçı kur yükselsin istiyor diyorlar. Biz yüksek kur istemiyoruz. Enflasyon ne kadar artıyorsa, kurdaki artışın o şekilde olmasını istiyoruz. Zati kurun yıl başında 24 olması gerekiyordu.”
“Özellikle kur müdafaa mevduatı çıktıktan sonra, kur çok fazla baskılandı ve biz bu noktada rekabetçiliğimizi kaybettik. Mecbur olunan kesimler dışında suyun akışı diğer ülkelere kaydı.”
“İhracatçının 24’ü istemesi, hammadde fiyatlarının artışını girdilerle karşılayamaması sebebiyle. Çok değerli TL olduğu zaman bütün kesimler ihracatta kayıp yaşar.”
Seçim öncesinde döviz kurunun enflasyon karşısında baskılandığı bir gerçek.
Peki Türkiye, ihracatın büyümesi uğruna dövizin daha da yükselmesini göze alabilir mi?
İhracat artarken, cari açık da rekor kırıyor
İhracat bir ülkenin büyümesindeki temel faktörlerden biri olsa da, tek başına kâfi değil. Dış ticaret açığının azalması, yani ihracatın ithalatı karşılama oranının yüksek olması gerekiyor.
Halbuki Türkiye’de ihracat oranları artarken, ithalat oranları da artıyor ve ihracata dayalı büyüme siyasetiyle cari fazla verilmesi hedeflenirken, cari açık rekorları kırılıyor.
2022 yılında ihracat %12,9 oranında artışla 254,2 milyar dolara, ithalat ise %34,3 oranında artışla 364,4 milyar dolara erişti. Böylelikle dış ticaret açığı 110,2 milyar dolar oldu ki bu sayı, son 27 yılın en yüksek cari açığına tekabül ediyor.
2023’ün ilk beş ayında da durum aynı. Ticaret Bakanlığı verilerine göre, yılın ilk 5 ayında dış ticaret açığı 56,1 milyar dolara ulaştı.
“Kur, enflasyon karşısında ezildi”
Ege Dokumacılık ve Hammaddeleri İhracatçıları Birliği Başkanı Jak Eskinazi, “Bu kur ihracatçıyı biraz rahatlattıbence kâfi değil” diyor.
Kurun enflasyona ezildiği ve maliyetlerin TL bazında arttığı süreçte ihracatçıların pazar kaybettiğini söyleyen Eskinazi, “Bugünlerde ihracatçı müşterilerine en azından fiyat verebilmeye başladı” diyor.
Peki, 2018 yılından beri artan döviz kuruna karşın ihracatçılar neden pazar kaybetti?
Eskinazi, “Enflasyonun %50 olduğu yerde kur artışı %10’larda kaldı. Döviz kuru, enflasyona karşı ezildi” diyerek açıklıyor:
“Enerji fiyatları dünyada 3’te 1 fiyatlara düştüğü zaman Türkiye düşürmedi, ortadaki farkı diğer açıklarını kapatmak için kullandı. Orada tabii ki ihracatçının beli büküldü.”
“Sonra krediye ulaşımda zorluk ve döviz kurlarındaki baskılar başladı. Baskılar başlayınca Türkiye kazanmış olduğu o piyasayı ve rekabetçiliğini tekrar kaybeder duruma geldi.”
“Güçlü TL, bizi üretimden uzaklaştırıyor”
İstanbul Yas Meyve Zerzevat İhracatçıları Birliği Başkanı ve TİM Tarım Kurulu Başkanı Melisa Tokgöz Mutlu, kurun baskılandığı süre boyunca ihracatçının girdi maliyetlerinin arttığını ve ihracatçının rekabet potansiyelini kaybettiğini söylüyor:
“Güçlü TL, bizi üretimden uzaklaştırıyor, halbuki biz üretmeliyiz. Güçlü TL ile ihracat yapamadığımız zaman, sağ cebimizden sol cebimize koyuyoruz. Halbuki biz ihracat yapmalıyız ki, yabancıların cebindeki parayı alalım, kendi iktisadımızı büyütelim ve güçlendirelim.”
“TL güçlü kaldığı sürece, biz ithalata başlarız, üretim kapasitemiz düşer ve ekonomimiz daralır. Zira ben ihraç edemezsem, o eseri bunu üretecek bireylere da daha az ihtiyaç olacak. Ne kadar çok güçlü kur, o kadar çok üretim demek.”
Öte yandan Türkiye’de dövize endeksli mal ve hizmetlerin fiyatı artan kura bağlı olarak daima yükseliyor.
Mutlu ise, “Tabii ki de herkes, kur yükselince her şey çok pahalılaşıyor diyor. Evet, zira biz bu sürede iktisadımızı ve üretimimizi küçülttük. İhracat artarken üretimimizi de büyük tutsaydık, o zaman enflasyon da belli bir düzeyde kalacaktı” diyor.
Mutlu, yeni hükümetin de ihracatla büyüme stratejisini devam ettireceğini düşünüyor.
Kurtulmuş: “Ekonomi yalnızca ihracat yapan dostlarımızdan ibaret değil”
18 Nisan’da Ekonomi Gazetesine konuşan AKP Eski Genel Başkanvekili Numan Kurtulmuş, ihracatçıların döviz kurlarının artmasına yönelik talebine, “Ekonomi yalnızca ihracat yapan dostlarımızdan ibaret değil” diyerek cevap vermişti.
Eskinazi de bütün kararların öncelikli olarak enflasyonu düşürme yönünde olması gerektiğini ifade ederek, “Döviz kurlarının ihracatçının rekabetçiliğini artırdığı bir gerçekfakat bunu çok olağandışı yaparsanız, altında çok fazla ezilenler oluyor. Enflasyonu düşüremediğimiz surece hem dünya üzerindeki rekabetçiliğimizi hem de çalışanımızı mutlu edemeyiz” diyor.
“Dünyada yüksek kurla ihracatı artırıp, ithalatı azaltan ülke yok”
Başkent Üniversitesi Uluslararası Finans ve Bankacılık Kısım Başkanı Prof. Dr. Şenol Babuşçu’ya göre, ihracatı kurla desteklemek yanlış bir uygulama.
Babuşçu, “Kurla ihracatı desteklediğiniz takdirde süreksiz bir tahlil üretmiş oluyorsunuz. Dünyada yüksek kurla ihracatı artırıp, ithalatı azaltan ülke yok. Tahminen bunu süreksiz olarak yapıyorsunuzfakat sürdürülebilir değil” diyor.
Babuşçu, ihracatla büyümenin sağlanabilmesi için yapısal meselelerin çözülmesi gerektiğini belirtiyor.
“Enflasyonu artıranlar, ihracatçılar değil”
Türkiye’de tarıma dayalı ürünlerin ihracatı yıldan yıla artıyor. Son olarak Mayıs ayında yaş meyve zerzevat ihracatı %12,4 arttı.
Mutlu, pandemiden sonra Türkiye’nin ziraî eserler açısından güvenilebilir ve sürdürebilir tedarikçi pozisyonuna geçtiğini belirtiyor.
Türkiye’nin bu alandaki en çok önemli rakipleri İtalya, İspanya ve Portekiz gibi ülkelerde yaşanan kuraklık ve iklim krizinin de Türkiye’nin ihracatını artıracağı tahmin ediliyor.
Peki, besin ihracatı enflasyonu nasıl etkiliyor?
Türkiye’de üretilen yıllık takriben 55 milyon ton yaş meyve zerzevatın yaklaşık 5,5 milyon tonu taze olarak ihraç ediliyor.
Mutlu, “Türkiye’nin yaş meyve sebzedeki pazardaki enflasyonu artıranlar ihracatçılar değil. Külliyen üretimdeki sorunlardan kaynaklanıyor” diyerek anlatıyor:
“Biz üretimimizi ve ihracatımızı ne kadar çok artırırsak, içerideki fiyat da o kadar düşer zira bu bir arz talep istikrarıdır. Şayet ben yurtdışına daha değerliye gönderebilirsem, maliyetimi içeriye o kadar daha az yansıtırım.”
“Ayrıca üretim maliyetlerimizi tarladan başlayarak sofraya kadar minimize edersek, ürünlerin fiyatında gerileme olacaktır.”
“Sektör bazında kamu takviyesi gerekebilir”
Seçim öncesinde ihracatçılar, döviz kurunun sabit kalması durumunda yeni hükümetten ihracat takviyesi isteyeceklerini açıklamıştı.
Mutlu, “Şu andaki kurla bu türlü bir dayanağa muhtaçlığımız yok, kur iyi bir yerdebiraz daha üstte olmalı ki kimi istikrarlar yerine otursun” diyor.
Eskinazi ise taban ücret artırımına bağlı olarak birtakım dallarda hala kamu dayanağına ihtiyaç olabileceğini değerlendiriyor.
“İhracatımıza o denli kesimler var ki, dünyadaki rakipleri 200 doların altında işçilikle mallarını üretiyorlar. Şayet biz o piyasalarda da bu ihracatı devam ettireceksek, o zaman sektörel bazda teşvik verilmesi gerekebilir. Zira bu bölümler emek ağır, yani işsizliğimizin de düşmesini sağlayan bölümler.”
Erdoğan yeni yılı “ihracat” ile açmıştı
Cumhurbaşkanı Erdoğan, 2023’ün ilk iş gününde geçmiş yılın dış ticaret sayılarını açıklamış ve Türkiye’nin rekor kıran ihracat sayılarını duyurmuştu.
Buna göre 2002 yılında 33 bin 523 firma ihracat yaparken, 2022 yılında bu sayısı 111 bin oldu.
En son 17 Haziran’da TİM 30. Olağan Genel Kurulu ve İhracatın Şampiyonları Ödül Töreni’ne katılan Erdoğan, “Olumsuz global ekonomik görünüme karşın ihracatımızı bu yıl sonunda 265 milyar dolara, gelecek sene ise 285 milyar dolara ulaştırmak istiyoruz” dedi.