‘Liberal Avrupa’nın sonu geldi’

“Trump’ın dış siyasetini ve olup bitenleri birebir Monroe Doktrini ile ilişkilendirmek yerine öteki şekilde okumak daha yararlı olacaktır. Tarihi olaylar, birbirlerine tamamen benzemez. Ortada benzerlikler bulunabilir. O yüzden Washington Post’un ‘Donroe Doktrini’ demesi şaşırtan değil. ABD’nin kendi etrafında hakimiyet kurması, Monroe Doktrini ile benzeşiyor. Fakat Trump burada yalnızca kendi etrafını hedef almıyor. Mesela Danimarka’nın bir adasını istiyor. Tabii ona da Amerika’nın tabanında olduğu söylenebilir. Ama tahminen Amerika’ya da biraz uzaktır. ABD’ye giden birtakım uçuşlar Grönland’dan geçer çünkü. Amerika ya da aslında Trump, bu ‘Kolektif Batı’ dediğimiz bütünlüğü ciddiye almıyor. Bunu ciddiye almaması, birinci başkanlık döneminde yapmaya çalıştığı ya da yaptırılmayan birçok şeyde de görülebiliyor. Trump, ABD’nin ulusal çıkarlarına odaklanmak istiyor ve bu açıdan Avrupalıları pek sevmiyor. Avrupa’nın, Amerika’nın parasını yediğini düşünüyor ve Trump kendi açısından pek de haksız sayılmaz. Trump şu anda Grönland’ı istiyor, Kanada’nın kendisine bağlanmasını talep ediyor. Panama bambaşka bir bahis. Amerika’yı tekrar büyük yapabilmek için bunlara ihtiyacı olduğu teziyle hareket ediyor.

Dolayısıyla aslında kendisi açısından mantıklı bir şey yapıyor. Ama aynı vakitte dünyanın çok kutuplu olduğunu da kabul etmiş oluyor. Kolektif Batı denilen bütünlüğün olmadığını ya da çok da çok önemli olmadığını ifade etmiş oluyor. Sömürgecilik tarihi açısından düşünürsek, 1500’lerden itibaren sömürgeci ülkeler hiçbir zaman, sömürgecilik gayesinde ortak paydaları olmakla bir arada hiçbir zaman tamamı ortak müttefik halinde hareket etmemişti. Tabii o zaman kendilerine karşı gruplar da yoktu. Yeni kıtalar, yeni deniz yolları keşfediyorlardı ve buralar Batılı ülkelerin sömürgeleri haline getiriliyordu. Bütün bu süreç boyunca Batılı ülkeler birbirlerinin rakibiydi ve şiddetli şekilde savaşıyorlardı. İlk defa 2. Dünya Savaşı sonrası sömürgecilik biçimi değişti. Artık işgal etmiyorlardı; tam bilakis eski sömürgeler bağımsız oldu. Bu yeni nizamda büyük ölçüde bu ülkelerin kaynaklarına çökme benzeri bir gayretle sömürgeciliği sürdürmeyi denediler. 2. Dünya Savaşı sonrası Komünizm yayılmacılığı, Sovyet genişlemeciliği vs. benzeri sebeplerle ideolojik bir Batı kampı ortaya çıktı. Hepsi birlikte hareket etti. ‘Hür Dünya’ denilen o kamp, dünya çok kutupluluğa evrilirken ideolojisini de ABD güzelce pekiştirdi. Özgürlerin, güzellerin kampı dediler buna. Diğer tarafa da berbatların ve otokrasilerin kampı dediler. Bu telaffuz 30-40 yıl kullanıldı. Fakat artık Trump’ın telaffuzları ve atakları ile bunun sonuna gelindiğini görüyoruz. Yani bu kamptakilerin bütünlüğünün büyük ölçüde kırılacağını ve hatta yarılacağını görebiliriz. Bundan Ötürü bence dünya açısından kötü bir şey değil bu.”

“Trump’ın Biden yönetimi benzeri Çin ile hibrit ya da vekalet savaşına girişme yönünde bir niyeti yok. Çin ile ilişkileri çok hasmane şekilde gerginleştirme niyeti de yok. Sonuçta ABD’yi tekrar büyük yapmak istiyor. Çin de Çin’i büyük yapmak istiyor. Rekabet kaçınılmaz. Bu rekabet akıllı uslu mu olacak, hasmane mi olacak, içinde savaş ögelerini da içerecek mi? Bunu göreceğiz. Bana o denli geliyor ki Trump’ın tavrı, ticaret savaşından öteye gitmeyecek. Avrupa’ya gelirsek Trump, Avrupalıları çok önemsemiyor. Grönland’ı istiyorken stratejik ayağına da bakmak gerekiyor. Türkiye’nin dört katı bir ada ve dünyanın en büyük adası. Kuzey Deniz Yolu kısa bir süre sonra trafiğe açılacak. ABD, orada Rusya ile komşu olacak deniz yetki alanlarıyla.

Trump çok rahatlıkla dönüp Rusya ile işbirliği yaparak, Rus kaynakları ile ABD’nin teknolojisini birleştirerek Amerika’yı tekrar büyük yapmaya yönelebilir. Avrupalılar’ı Trump adeta ‘lüzumsuz yaratıklar’ olarak görüyor. Bu denklemde Avrupa ne olacak? Bana kalırsa liberal Avrupa’nın sonu geldi. Son 30-40 yılda kötü halde bu liberal ezbere kendini kaptırmış olan entelektüel çevreler, onların temsilcisi olan seçkinler ve idareler mevcut koşullarda tutunamaz. Bu liberal kümelerin ekonomik altyapısı da kalmadı ayrıyeten. Neoliberal ekonomik yapılar her yerde çöktü. Ukrayna krizinden ötürü kendi ekonomilerini de bozdular. Mesela AFD Almanya’da seçilirse, Le Pen hareketi Fransa’da iktidara gelirse, ki bunlar artık çok uzak ihtimaller değil, o zaman bu partiler rahatlıkla yeni taraflara dönebilir. Ben Avrupa olsam, Amerika’ya atacağım en büyük kazık şu olur: ‘Rusya ile enerji işbirliğini yeniden oluşturacağım’ derdim.”

“Bu liberallerin, yükselen sistem zıddı partileri ‘aşırı sağ’ diye adlandırmalarını doğru bulmuyorum ve kabul etmiyorum. Bu hareketlerin sonuçta hepsi birden, vatansever hareketler. Kendi ülkelerinde motamot Amerika’da Trump gibi, kendileri de istenmeyen göçmenlere ve kitlesel göçe karşı çıkıyor. Birçoğu neoliberal ekonomilere ve savaşlara karşı. Liberaller ve solcular bazen saçma sapan şekilde argümanlar sunuyor. Bunlara bazen kafayı yemişler benzeri bakası geliyor insanın. Zira kendi ulusal çıkarlarını hiçe sayıyorlar, demokrasi sözünün etrafında toplanan bir ezberle Rusya’ya karşı savaşı kışkırtıyorlar. Ama aynı vakitte kendi ekonomilerine zarar veriyorlar. Daha da ilginci bu demokrasi ve insan hakları laflarını, İsrail Gazze’de soykırım yaparken hatırlamak istemiyorlar. Bunların ne solculuğu var ne bilmem nesi var. Bunlardan Türkiye’de de vardı. Kendi ülkelerinin çıkarlarını isteyip istemedikleri meçhuldü. Amerika’da da böyleydi ve muhtemelen Amerika’nın yardımıyla ayakta duruyorlardı. Artık bunları besleyecek bir yapı Avrupa’da kalmadı. Siyasal olarak yeni oluşumlar da bunları desteklemiyor. Avrupa halkları da destek vermiyor. Polonya, Avrupa’nın diğer büyük ülkelerine daha küçük bir balık. Büyük balık değil. Avrupa’da kümeleşme olursa Almanya-Fransa olur. Rusya ile anlaşırsa İtalya olur, Hollanda olur.

İngiltere ne yapar meçhul. Zira Trump yönetimi neredeyse onlara 52. Eyalet der benzeri şimdiki davranışlarıyla. İngiltere bunu kabul eder mi, etmez mi göreceğiz. Oradaki mevcut başbakana ‘çekil git’ diyorlar adeta. Keir Starmer hem ekonomiyi batırıyor hem de azgın bir savaş kışkırtıcısı. Mesela yakın vakitte iktidar olmasına beklenen gözüyle bakılan bir Reform UK partisi var. Onun başkanına de Elon Musk kafayı takmış durumda. Nigel Farage ismi. Farage şeytan tüylü. Britanya halkı çok beğeniyor onu. Şu ana kadar hiç seçim kaybetmedi. Son seçime son birkaç haftada katıldı. Hem kendisi seçildi, hem Muhafazakar Parti’ye yakın oy aldı. Ya onu Muhafazakar Parti’ye aday yapacaklar veya Muhafazakar Parti ortadan kalkacak. Avrupa tabii ki kalacak ama yeni oluşumlar olacak. Mesela Almanya, Fransa ve İtalya, Rusya ile Amerikasız kendi sorununu konuşabilir. Yanlarına neden zaman zaman Türkiye’yi de almasınlar? Avrupa’dan bu türlü liderlikler çıkabilir. Ulusal çıkarlar bazen kimi şeylere mecbur eder başkanları. Mesela dikkat edin: Trump’ın Grönland çıkışlarıyla birlikte von der Leyen benzeri liberaller bile Çin’e karşı hallerini değiştirdiler. Çin ile işbirliği telaffuzları yaptılar. Bunlara ‘Guten Tag’ demek lazım.”