Mehmet Altan yazdı | Basın tarihi: Kuruluş Masası mı İnfaz Masası mı?

Türkiye, fay hattı üzerine kurulmuş bir il aynıi… Sanki büyük bir çatlak bu toplumu ikiye ayırıyor. En temel mevzularda bile çok önemli hengameler yaşanıyor.

Huzursuzluğumuzun nedenlerinden biri de tahminen bu büyük çatlak. Hiçbir ortak pahası olmayan bir toplum olarak yaşamaya çalışmak.

Üstelik aramızdaki görüş farklılıklarını tartışarak, evraklar üzerinden konuşarak çözmeye çalışmıyoruz. Bilakis karşımızdakini aşağılayarak, bazen palavra söyleyerek, arbededen “galip” çıkmaya uğraşıyoruz.

Böyle bir arbededen hiç kimsenin galip çıkamayacağını, aslında her “galibiyetin” hepimiz için ortak bir yenilgi olduğunu da kavrayamıyoruz.

***

Basın tarihi yazısı 24 Temmuz’a denk gelince, ben de Türkiye’nin toplumsal sıhhatini Lozan Barış Antlaşması üzerinden test etmek istedim.

Lozan Barış Antlaşması nedir?                 

“Lozan Antlaşması, Ulusal Gayret’in (1919-1922) zaferle sona ermesinin akabinde İsviçre’nin Lozan kentinde toplanan uluslararası barış görüşmeleri sonucunda 24 Temmuz 1923’te imzalanan ve Türkiye Cumhuriyeti’nin siyasal ve iktisadî bağımsızlığını uluslararası alanda tescil eden kurucu antlaşmadır.”

***

Kurucu Antlaşma’yı bile hasımlık konusu yapan bir ülke huzurlu olabilir mi?

Türkiye’nin toplumsal sağlık testi dediğim bu…

2008 yılında da Lozan gündemdeymiş.

Bakın bakalım “kurucu antlaşma” için neler denmiş.

***

11 Kasım 2008 tarihi, Türkiye ve İsviçre arasındaki diplomatik ilgilerin başlangıcının 80. yıl dönümüydü.

İlk sefer bir İsviçre Devlet Başkanı da Türkiye’yi ziyaret etti.

İsviçre Konfederasyonu Başkanı Couchepin, bir jest yaparak 24 Temmuz 1923’te Lozan Muahedesi’nin imzalandığı masayı Türkiye’ye ikram etti. 

Dönemin Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, mutabakatın imzalandığı masayı Türkiye’ye getirerek, ikram ettiğinden de Couchepin‘e teşekkür etti.

Gül, “Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna sahne olan bir masa. Bizim için manevi bedeli tabii ki büyük olan bir anı. Tabii ki bu, Türkiye’de depoda durmayacak, Türkiye’de en hoş şekilde sergilenecek” dedi.

***

Diplomatik bir jest ve tarihi bir masa, medyada nelere yol açmış sanki.

Vakit Gazetesi, Couchepin tarafından ikram edilen masayı “infaz masası” olarak kıymetlendirmiş.

“İşte en pahalı masa… İşte, bedelini en ağır ödediğimiz masa!.. Zira bu masada bir imparatorluğu kaybettik!.. Zira bu masada Kerkük, Musul ve 12 Adaları kaybettik!.. Bu masa; Türkiye’nin bitirildiği Lozan’daki masa!.. Bu masada her şeyimizi verdikfakat 85 yıl sonra bugün; işte o masa Türkiye’ye armağan edildi… Topraklarımız gitti. Masa kaldı yadigar!  

Binlerce şehit verilerek Kurtuluş Savaşı’ndan zaferle çıkıldı; lakin anlaşma masasında kazanılan hakların pek çoğu İsmet İnönü başkanlığındaki ekip tarafından Lozan’da yapılan anlaşma masasında kaybedildi.

Cephede kazanılan Kerkük, Musul, Süleymaniye, Kıbrıs ve Ege’deki 12 Ada, Lozan’da o masada verilen ödünlerle elden gitti. Gayri Müslimlere verilen birçok imtiyaz ise günümüzde baş ağrıtmaya devam ediyor.

Lozan’da açıklanmayan ‘gizli maddeler’in olduğu da hâlâ tartışılıyor.”

***

Milliyet Gazetesi buna karşılık vermiş:

“Vakit Gazetesi, Türkiye Cumhuriyetinin işgal devletleri tarafından tanındığı Lozan Anlaşmasının imzalandığı masa üzerinden, Cumhuriyet’e ve yapılan mutabakata ağır ithamlarda bulundu.

Gazete, Anadolu’yu işgal etmek isteyen devletlerin yaşadığı yenilgisi imzalayarak, Türkiye Cumhuriyeti’ni tanıdıkları masanın ikram edilmesi üzerinden Türkiye Cumhuriyetine ağır ithamlarda bulundu. Couchepin tarafından armağan edilen masayı ‘infaz masası’ olarak manşetine koydu. Bu masa üzerinde anlaşma imzalanarak Kerkük, Musul ve 12 Adaların kaybedildiğini iddia etti. Sorumlusu olarak da İsmet İnönü‘yü gösteren Vakit, İnönü‘nün bir de fotoğrafını masanın önüne koydu.”  

***

16 yıl önce, 2008 yılındaki Vakit Gazetesi’nin “Kurucu Antlaşma”  için söyledikleri arasında gerçek olmadığı tarihçiler tarafından tekraren açıklanan bir cümle var.

“Lozan’da açıklanmayan ‘gizli hususlar’ın olduğu da hâlâ tartışılıyor.”

Vikipedi’de Lozan Antlaşma hususuna baktım, “Komplo teorileri” başlıklı bir ara bölüm var:

“İslamcı çevrelerce Lozan Antlaşması ile ilgili pek çok komplo teorisi ortaya atılmıştır. Antlaşmanın 100 yıl müddetli yapıldığı iddiası bunlardan biridir.

Antlaşmaya ekli bâtın unsurlarda, Türkiye’nin bor ve petrol başta olmak üzere madenlerini çıkarmasının yasaklandığı iddia edilmiştir.

İddiaya göre antlaşmanın müddeti 2023 yılında dolacak, bundan ötürü 2023’ten itibaren Türkiye madenleri yer üstüne çıkarıp kullanarak ve ihraç ederek hızla gelişmiş ülke statüsüne geçecektir.”

***

Ülkenin Kurucu Antlaşma‘sı ile ilgili yaşadığımız deliryum hâli nasıl oluştu diye de merak ettim.

Bir mecmua de şöyle bir paragrafa rastladım:

“1950 yılında iktidarı alan DP, Lozan kutlamalarına aralıklı olmuş, Lozan Sulh Günü‘nü kutlamayı Türkiye’nin siyasi, askerî tarihinden bağımsız olarak CHP‘nin ve bilhassa de İnönü‘nün mazisine ait şahsî bir başarıyı kutlamakla, siyasi bir taraf tutmakla muadil görmüştür. Dolayısıyla mesele âdeta İnönü’yü sevmek yahut sevmemek hâlini almış ve bu periyotta kutlamalara son verilmiştir. 

1955 yılından sonra ise kutlamalara yasak getirilmiştir. Bu sürecin bir sonucu olarak Lozan Sulh Günü/Bayramı zamanla hafızalardan silinmiş ve dar bir alana sıkışarak yalnızca akademi ile sınırlı kalmıştır.”

***

Tartışmak, eleştirmek tabii ki çok doğal…

Hatta bilhassa akademik çevreler tarafından Kurucu Antlaşma fanatik bir övgü propagandasının dışında incelemeye tabi tutulur.

Dönemin kaidelerinden gelen zaaflar var ise zaman içinde bunlar giderilsin, toplum ve devlet demokratik olarak güçlensin istenir…

Bizde yaşanan bu değil…

Bizdeki patolojik bir hengame ve bölünme hali…

Kavga kıyamet…

Ve elbette palavra ve uydurma.

***

Bugün “kurucu antlaşmanın” imzalanmasının 101. yıl dönümü.

Siyasal konjonktür açısından “egemen unsur” için anlaşma yok hükmünde…

Bir kesim için ise tempolu bir övgü vesilesi.

Akademik, nitelikli, düzeyli ve objektif değerlendirmelerden çok uzağız.

Toplumsal sağlık açısından bu durumu nasıl kıymetlendirmeli?

Galiba şunu söyleyebiliriz, bu ülkede her şey, tarih de dahil olmak üzere günlük siyasetin bir parçası… 

Günlük siyaset de karşılıklı yapılan kavgalarla, ortaklaşa kabul edilebilecek hiçbir gerçek bırakmıyor ortada.

P24’ten alınmıştır.