Oytun Orhan: Türkiye-Mısır normalleşmesi, Ortadoğu’da yeni bir döneme geçiş

Türkiye ve Mısır arasındaki bağlantılarda son günlerde buzların eritilmesine yönelik çok önemli adımlar atılıyor.

Katar’da 2022 FIFA Dünya Kupası’nın açılışına katılan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es Sisi’nin el sıkışması, Mısır’da 3 Temmuz 2013’te Müslüman Kardeşler (İhvan) hükümetinin devrilmesinin akabinde bir ilk olmuştu.

6 Şubat’ta Kahramanmaraş merkezli zelzelelerin akabinde Mısır Dışişleri Bakanı Semih Şükri ve periyodun Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun karşılıklı ziyaretleri ve akabinde alakaların büyükelçilik düzeyine çıkarılması iki ülke ilgilerinde arka arda atılan normalleşme adımları olarak değerlendirildi.

Bu gelişmeler sonrasında Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es Sisi’nin 27 Temmuz’da Türkiye’yi ziyaret edebileceği haberleri iki ülke ilişkileri açısından büyük bir adım olarak bedellendiriliyor.

‘Ortadoğu’da yeni bir periyoda geçiyoruz’

Ortadoğu Araştırmaları Merkezi’nden Oytun Orhan Türkiye- Mısır bağlantılarında gelinen noktayı Sputnik’e değerlendirdi. İki ülke arasında yaşanan olağanlaşma sürecini özetleyen Orhan “Özellikle 2011’deki Arap Baharı sonrasında bölgede önemli bir kutuplaşma ve ittifak sistemi doğmuştu. İç karışıklıklarla boğuşan Suriye, Yemen, Libya ülkelerde bu karşılıklı ittifaklar sert bir bilek güreşine tutuşmuştu. 2011’de başlayan Ortadoğu’da esaslı değişim sürecinin yavaş yavaş sonra erdiğini ve yeni bir periyoda doğru geçtiğimizi görüyoruz. Artık bölgedeki katı ittifaklar dağılıyor ve on yılı aşkın müddettir aralarında önemli problemler olan ve farklı alanlarda vekil güçler üzerinden çatışan aktörler arasında bir yumuşama eğilimi görünüyor. Bunun farklı sebepleri var. ABD’nin bölgeden çekilme işaretleri vermesi, Ortadoğu’nun ABD için olan ehemmiyetinin azalması, buna karşılık Rusya, Çin benzeri aktörlerin bölgeye girişi, bölgesel güç ve aktörlerin yıllardır farklı alanlardaki çatışmalardan artık bir tükenmişlik haline girilmesi, bütün bunlar bu olağanlaşma sürecinde tesirli oldu. Bu olağanlaşma sürecini tetikleyen ilk aşama körfez ülkelerinin kendi içindeki Katar krizini aşmasıydı. Bunu takiben Türkiye’nin İsrail ile Mısır, Suudi Arabistan, BAE ve hatta Suriye ile bir diyalog süreci başlattığını gördük. Türkiye Mısırı yakınlaşması da genel çerçevenin bir parçası” tabirlerini kullandı.

‘İki yıldır Mısır ve Türkiye görüşüyor’

Mısır ve Türkiye arasında iki yıldır görüşmelerin yaşandığını belirten Orhan “İki ülke Libya problemine bağlı olarak son iki yılda görüşmeler yürütüyordu. İstihbarat kurumları arasında, Libya’daki sorunu çözmek için birlikte adımlar atılıyordu. Daha sonra Doğu Akdeniz probleminin bir iş birliği alanı olması ihtimali tarafları biraz daha yakınlaştırdı. İstihbarat kurumları arasında başlayan bu görüşmeler daha sonra daha diplomatik düzeye taşındı. Dışişleri Bakanlığı düzeyine yükseldi. Futbol diplomasisi ile Katar’da Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Mısır Devlet Başkanı Sisi arasında kısa bir görüşme ve tokalaşma gerçekleşti. Bundan sonraki kademesin büyükelçilerin atanması ve sonrasında da devlet başkanlarını resmi görüşmesinin geleceği bekleniyordu. Yakın zaman önce de iki taraf karşılıklı olarak büyükelçi atadı. Şu Anda de artık olağanlaşma sürecinin en üst basamağı olarak Mısır başkanının Türkiye’yi ziyaret edeceği açıklandı” dedi.

‘Yakın koordinasyon kurulacaktır’

İki ülke arasındaki olağanlaşma sürecinin neler getireceği hakkında da değerlendirme yapan Oytun Orhan “Arık bundan sonraki süreçte bu olağanlaşma ile birlikte Libya başta olmak üzere, bölgesel güvenlik problemlerinde, Suriye’de iki ülkenin daha yakın koordinasyon içerisinde olacağı düşünebiliriz. Ama bu ülkelerinin bir iş birliğine girecekleri ve bu olağanlaşma ile birlikte bir anda bu bahsettiğimiz alanlarda yakın işbirliği olmasını beklemek çok gerçekçi olmaz. Ama en azından bu alanlarda rekabet etseler bile diğer taraftan ekonomik işbirliğini ya da siyasi koordinasyon yürütebilecekleri yeni bir modele doğru geçiş olacaktır. Gelişen ortam daha çetrefilli sıkıntıların tahlili için daha uygun bir taban yaratacaktır. Mısır ile ilişkilerde çok sıkıntılı olan periyotta dahi ekonomik ilgilerde çok büyük sıkıntı yaşanmamıştı. Ama potansiyelin altında kalmıştı. Olağanlaşma adımları ile birlikte en büyük beklentinin ticarette beklenen potansiyele ulaşması. Bu sürede çok önemli adımlar atılabilir hatta, devlet başkanları seviyesindeki görüşmeleri takiben bilhassa ticaret ve ekonomi alanında görüşmelerin artmasını bekleyebiliriz” değerlendirmesini yaptı.

‘Libya’da Türkiye ve Mısır iki en çok önemli aktör’

İki ülkenin işbirliğinin bölgesel meselelerin tahlili konusunda da çok önemli olduğunu belirten Orhan “Libya’da Türkiye ve Mısır iki en çok önemli aktör. Bu iki aktörün problemleri konuşabiliyor olması, Libya’da istikrar açısından umut vaat ediyor. Türkiye’nin en çok önemli beklentilerinden birisi Doğu Akdeniz’de iş birliğine dönüşebilir mi ve Libya ile imzalanan deniz yetki alanı mutabakatının gibi imzalanabilir mi? Bu mevzuda ben süreci biraz daha yavaş ilerleyebileceğini düşünüyorum. Zira Mısır’ın bağların problemli olduğu devirde Yunanistan ve Kıbrıs Rum yönetimi ile oluşturduğu işbirlikleri var. Bunları bir anda kenara atmak istemeyecektir. Burayı da gözeterek Türkiye ile neler yapılabileceğini bakacaktır. Bu basamakta şimdi Doğu Akdeniz konusunda süratli gelişmeler beklemek gerçekçi değil. Mısır-Türkiye ilgilerinde en büyük sıkıntılardan birisi de liderler düzeyindeki karşılıklı problemli bakıştı. İki önderin birbirleri için sar etmiş olduğu sert sözler vardı. Her ne kadar olağanlaşma olsa da bu işin liderler düzeyine taşınamıyor olması sürecin hep yavaşlamasına neden oluyordu. Artık bu sorun ortadan kalkıyor. Bundan sonra bütün pürüzlerin ortadan kalkarak daha yakın koordinasyon ve iş birliğinin oluşmasını bekleyebiliriz” yorumunu yaptı.