Rusya’da başkanlık seçimleri: Putin neden seçime gitme zahmetine katlanıyor?

Sergei Goryashko
BBC World Service

Rusya’da 15- 17 Mart’ta üç günlük bir seçim sürecine girilecek. Bir çok kişi Vladimir Putin’in zaferini ilan edip, beşinci defa Rusya lideri olacağına inanıyor. Pekala Kremlin neden seçim yapma zahmetine katlanıyor ve oylama Putin’in Rus halkı nezdindeki popülerliği hakkında fikir verecek mi?

Vladimir Putin, 2000 yılından bugüne fiilen Rusya’yı yönetiyor. İlk olarak selefi Boris Yeltsin tarafından vekaleten bu göreve atanan Putin, ilk olarak Mart 2000’de devlet başkanlığı vazifesine seçilmişti.

2008-2012 arasında rolleri değişmiş ve başbakanlık yapmıştıyine de tamamen denetimi elinde tutmuştu. O vakitler Rusya anayasası bir devlet liderinin yalnızca iki dönem üst üste görev yapmasına izin veriyordu ve bu atılım Putin’in gücünü yenileyip, tekrar aday olmasını sağladı.

2020’de anayasa değiştirildi ve Putin’in 2036’ya dek vazifede kalması artık mümkün.

2036’ya dek iktidarda kalabilirse, 30 yıldan fazla Rusya’yı yöneten hem komünist lider Joseph Stalin hem de 18. yüzyıl imparatoriçesi 2. Katerina’nın rekorunu geçecek.

Halk desteği

Rusya’daki seçimler nadiren başa baş geçiyor, lakin iktidardakilerin meşruiyet kazanması ve halkın tercihinin çok önemli olduğunu göstermesi bakımından önemli.

Bu sefer, Vladimir Putin açısından yalnızca kazanmak değil, yüksek katılım oranı ve destek de önemli.

Çünkü ülke, sonuçları hem Rusya hem de dünyanın geri kalanı açısından değer arz eden topyekun bir savaşta.

Devlet yöneticileri için seçim, devlet kaynaklarından hisse alabilme ve lidere bir ezici bir seçim zaferi verebilme kabiliyetlerini test etme fırsatı olacak.

Bağımsız Rus medya kuruluşu Meduza, Kremlin’in en az %70’lik bir katılım ve Vladimir Putin’e %80’lik bir destek amaçladığını bildirdi.

Böylece 2018’deki %76,7’lik seçim zaferi geçilmiş olacak.

BBC’nin kendi araştırmasına göre bu gayelere ulaşabilmek için Rus makamları yerel ve merkezi seviyede devlet çalışanlarını harekete getirecek ve bu çalışanlar seçime katılma ve Putin’e destek verme konusunda güçlü bir şekilde teşvik edilecekler.

Seçimde 112,3 milyon kişinin oy verme hakkı bulunuyor. Bu sayıya Ukrayna’nın işgal altındaki bölgelerde yaşayanlar da dahil.

Ayrıca, ülke dışında yaşayan 1,9 milyon Rus vatandaşının da oy verme hakkı bulunuyor.

Seçim ve savaş

Vladimir Putin, seçim kampanyası sırasında bir çok aktifliğe katıldı, bilhassa de ülkenin değişik bölgelerinde öğrenciler ve emekçilerle yapılanlara…

Putin, Moskova’nın Ukrayna’nın işgaline verdiği isim olan “özel askeri operasyondan” bahsetmekten kaçınırken, Rusya’da savaş kendisini hissettiriyor.

Uluslararası ambargolar, kısıtlı seyahat seçenekleri, daha az yabancı eserler ve tecrit hissi. En azından Avrupa ve Kuzey Amerika’dan.

Savaş ayrıyeten, yüzbinlerce değilse bile onbinlerce Rus askerinin hayatına mal oldu.

Yüzbinlerce çoğunlukla genç, eğitimli ve güçlü genç de son iki yılda ülkelerini terk etti. Ya savaşın emellerine katılmadıklarından yahut askere alınmak istemediklerinden.

Seçim kampanyasında değinilmese bile, savaş medyadaki anlatımın çok önemli bir modülü ve Ruslar bundan kaçınamıyor.

Yüksek katılım ve destek, Putin’in daha sonra alacağı kararlara meşruiyet verecek ve bunların büyük kısmı da direkt Ukrayna’nın işgaliyle ilgili olacak.

Adaylar kimler?

Vladimir Putin dışında, seçimde üç diğer aday yarışacak. Bunlar milliyetçi muhafazakar Leonid Slutski, Komünist Parti adayı Nikolay Haritonov ve parlamentonun alt kanadı Duma’da küçük bir temsiliyeti olan ve kısa süre önce kurulan Yeni Halk Partisi’nden iş adamı Vladislav Davankov.

Her üçü de Ukrayna’nın işgaline ve Vladimir Putin’e destek açıklamaları yaptı ve Putin’e gerçek bir tehdit oluşturmuyorlar.

Putin’in gerçek rakipleri ya mahpusa atıldı ya etkisiz hale getirildi yahut ülkeyi terk etti.

Putin’in en önemli rakibi Aleksey Navalni, geçen ay bir hapishanede hayatını kaybetti.

Nikolay Haritinov, BBC Muhabiri Steve Rosenberg’in, Putin’den daha iyi bir başkan olup olmayacağı konusunda sorusuna, bunu kendisinin karşılık veremeyeceğini ve her şeye seçmenlerin karar vereceğini söyleyerek karşılık vermişti.

Haritinov ayrıyeten gelecekte bir “sola dönüşten” bahsediyor. Öte yandan geçen yıldan bu yana Batılı ülkelerin yaptırımları altında.

Rusya Liberal Demokratik Partisi’nden milletvekili olan Leonid Slutski de çok sayıda cinsel taciz suçlamasıyla karşı karşıya.

Slutski Rus işgali altındaki Kırım’a çok sayıda devlet ziyareti düzenledi ve 2014’ten bu yana yaptırım altında.

Vladislav Davankov ise medyada en az görünen aday.

Bir kozmetik şirketinin kurucularından biri olan Davankov, geçen yılki Moskova belediye başkanlığı seçimlerinde oyların %5’inden azını almıştı.

Ukrayna’yla “barış ve müzakereden” yana olduğunu söylese de, Ukrayna’ya ait toprakların ilhakı yönünde oy kullanmıştı ve bu nedenle uluslararası yaptırımlara tabi.

Savaş aksisi aday Boris Nadezhdin ise on binlerce Rus destek imzası verse de seçime katılmak için kayıt yaptıramadı.

Oylama süreci

Başkanlık seçimleri sürecinde tarihte ilk defa, Ruslar üç gün boyunca oy kullanacak.

Bu format ilk olarak 2020’deki anayasa referandumunda, Covid pandemisi sırasında kamu sıhhatini korumak için denenmişti.

Bağımsız gözlemciler ise bu tekniği eleştiriyor ve oylama sürecinin şeffaflığını sağlamayı zorlaştırdığını söylüyor.

Buna ek olarak, internet üzerinden uzaktan oy verme sistemi ilk defa uygulanacak.

Özellikle de daha önce protesto oyu kullanan ve iştirakin düşük olduğu yerlerde.

Rusya ayrıyeten, işgal altında tuttuğu Ukrayna topraklarını oylamaya dahil ettiğinden eleştiriliyor ve buralarda yaşayanların baskı altında tutulduğu söyleniyor.

Uluslararası Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Parlamenterler Asamblesi, 1993’ten bu yana Rus seçimlerine gözlemci yolluyordu lakin son üç yıldır yollamıyor.

Ne değişebilir?

Rusya’da bağımsız kamuoyu araştırmaları yapılmıyor ve çoğu Rus vatandaşı haberleri, Vladimir Putin ve siyasetlerini destekleyen devlet medyasından alıyor.

Yine de uzmanlar, göründüğünden daha çok sayıda Rus vatandaşının hükümetin siyasetlerine kuşkuyla yaklaştığını lakin karşı çıkmaktan korktuklarını söylüyor.

Putin’in en küçük muhalif hale bile ağır cezalar vermesi nedeniyle, aksiliklerin açıkça dile getirmiyorlar.

Aleksey Navalni’nin eşi Yulia Ruslara oylamayı boykot etmeleri, yabancı hükümetlere de sonucu tanımamaları davetinde bulundu.

Boykot pek mümkün görünmese de diğer davete uyulması mümkün.

Meduza’nın Kremlin’deki bir kaynağa dayandırdığı habere göre Putin yönetimi düşük iştirakten telaşlı.

Bu seçimin sonucu büyük ihtimalle en azından kağıt üzerinde Vladimir Putin zaferi olacak.

Ancak iştirakin düşük olması, Putin’e takviyenin zayıfladığı manasına gelecek.

Bu durum da devletin daha sıkı bir denetimi ve Rusya’da kaygı ve baskı ortamının daha da büyümesi manasına gelebilir.