‘Rusya’nın varlıklarını çalarlarsa aynısı Türkiye’ye yapılmaz mı? Nereden bileceğiz?”

“Avrupa Birliği ve Batı’nın kurallarına uyarsak iktisadın düzeleceği söylenince gülmekten diğer bir şey yapamıyorum. Maalesef o denli diyorlar. Esasen Rus malvarlıklarını dondurmaları bile baştan bir sorun. İçinde yaşadığımız uluslararası sistemde, ülkeler birbirlerine ödeme yaparken birkaç para ünitesini kullanıyorlar. Bugünkü dünya sisteminde bunların başında ABD doları geliyor. Gerisinden Euro vb… Ödemeler bunlarla yapılıyor. Bundan Ötürü ülkeler döviz varlıklarını bu paralar cinsinden tutuyor. Ülkelerin döviz varlıklarını tuttukları aşağı yukarı 6-7 tane rezerv var. En büyüğü ABD doları, yüzde 59’luk bir hissesi var. İkinci, yanılmıyorsam yüzde 20 ile Euro. Ve İngiliz Sterlini, Japon Yeni benzeri para üniteleri de var ama onlar daha küçük meblağlarda.

Bu arkadaşlar şu anda Rusya’nın elindeki döviz rezervlerine bu Ukrayna işgali sonrasında el koydular. Pardon, o denli demiyorlardı. ‘Dondurdular’. O da biraz kuşkulu değil mi? O tarihlerde Rusya, Ruble değer kaybedince piyasaya birçok müdahale yaptı. Neyle yaptı bunları? O dondurulduğu iddia edilen rezervleri kullanabiliyordu anlaşıldığı kadarıyla. Öteki türlü nasıl satabilecek? Ruble yukarı çıktı. Demek ki dondurulduğu söylenen malvarlıklarının tamamını donduramamışlar.”

“Şimdi malvarlığını dondurmak öteki şey, el koymak değişik bir şey. Ukrayna’ya da bir 50-60 milyar dolar bir yardım sağlamak istiyorlar. Bunun yaklaşık üçte ikisini borç olarak verecekler, kalanı da hibe olacak. Bunu yaparken de Rusya’nın dondurulmuş varlıklarına el koymak niyetlerini dile getirdiler. Bu bizim ülkemizde ‘Aman biz de kurallara uyarsak para gelir’ diyen arkadaşların dediğinin karşıtı, değil mi? Yapılmaması gereken bir atak. Bir defa bu türlü bir şey yapmak için uluslararası bir yasal düzen yok. O zaman ne olacak? Bu rezervlerin olduğu mesela G-7 ülkeleri var. Anlaşıldığı kadarıyla 210 milyar dolarlık bir kısım Avrupa’da duruyor. 190 milyarlık kısmı Brüksel’de. Euroclear diye bir takas kurumu var, orada. Öbür bir şey daha görüyoruz. Ruslar aptal değil. Ellerinde tuttukları rezerv varlıkların çok önemli kısmı dolar olmayan varlıklardaydı. Başta euro geliyor.

Şimdi bir vakitler euro için doların rezerv paralığını tehdit edecek deniyordu. Şu Anda bu kadar büyük meblağda rezervlere el koyar ve çalarsanız, dünyanın gerisi sizin paranızı rezerv olarak tutmayı ne kadar sürdürür? Bir takım kuşkular uyanmaz mı? Rusya’ya bu yapılırsa, Türkiye’ye yapılmaz mı? Nereden bileceğiz?”

“Bu benzeri olaylar, herhangi bir paranın dünya rezerv parası olmaktan çıkmasını birkaç günde gerçekleştirecek olaylar değil. Çok daha uzun vadelere yayılıyor. Tarihe bakalım… Bundan önce mesela Hollanda parası, gerisinden Fransız parası, akabinde İngiliz parası sonra Amerika parası. Ama bunlar 80 ile 100 yıllık devirlerde rezerv parası olmuş üniteler. Sonunda rezerv parası olmaktan çıkıyorlar ama hangi manada çıkıyorlar? Hep baskın rezerv parası olmaktan çıkıyorlar. Mesela 1920’lerde, ABD doları, İngiliz sterlininin önüne geçti. Ama bu, sterlini rezerv para olmaktan çıkartmadı. Hala bugün bile çok önemli bir yeri var. Anladığım kadarıyla Rusların döviz rezervlerinin önemli bir kısmı da sterlin; 30-40 milyar civarında.

Yani bundan ötürü yarın, öbür gün, bir ay sonra uluslararası para sisteminde büyük bir değişiklik beklemiyorum. Lakin zaman içerisinde dünya, kendisine bir diğer tahlil bulacaktır. Bugünkü dünya nakdî sistemi gidecek, yerine öbür bir sistem gelecek. Tahminen birkaç sistem bir ortada olacak. Ama şimdi oraya gelmedik. Fakat öte yandan Avrupalılar bu türlü bir şey yaparsa, Euro’nun geleceğini karatmış oluyorlar. Kendi bacaklarına kurşun sıkmış olurlar. Bir de bizim arkadaşlarımızın ileri sürdüğü maddelere uyulmamış olacak.”

“Böyle bir şey yapılırsa ülkemizdeki iktisatçıların neler diyeceğini hep bir arada göreceğiz. Ama Avrupalılar bu türlü bir şey yapacak benzeri duruyor. Bir takım ülkelere parayı karşılıksız veriyorlar. Avrupa’nın Ukrayna’ya söz verdiği 50 milyar Euro’nun üçte ikisini, aşağı yukarı 32 milyarını düşük faizli kredi olacak verecekler. Kalanı da hibe olacak. Bu hibe kısmında anladığım kadarıyla Ruslardan alınan varlıklarının en azından faiz gelirlerinin kullanılması benzeri argümanlar var. O hesaplardan anladığım kadarıyla üç milyar Euro faiz elde etmişler.

Bu geliri diğerine vermek hırsızlık demek olur. Tamam dondurdun, o bile ayrıyeten tartışılır ama el koymak öbür bir şey. Sen diğerine ait bir geliri alıp Ukrayna’ya verirsen bu sistemin mantığına aykırı olur. Bu sistemin özel mülkiyete hürmet göstermesi icap ediyor. Senin mi bu dondurduğun malvarlıkları? Değil. Bir oburunun. Hani sen mülkiyete saygılıydın? Olur mu o denli? Hem sistemin mantığına aykırı bu hem de yasal değil. Bunu uluslararası mahkemede görüşmek de mümkün değil. Bunu yaptıklarında Rusya gidip nerede dava açacak? Var mı o denli bir mahkeme? Sonuçta gidip teker teker ülkelerin kendi sistemler içinde dava açması gerekir. O vakit bu işleri yapan ülkeleri de bağlamaya başlar bu kriz. Sisteme zıt.

Bizim ‘Özel mülkiyete hürmet gösterelim, hukuk kurallarına uyalım, yapısal ıslahat yapalım’ diyen iktisatçılarımız bu duruma ne diyecek, merakla bekliyorum.”

“BRICS öyküsü var. Kendi paralarını yaratabilmeleri için BRICS ülkelerinin ortak hareket etmesi icab eder. En büyükleri de Rusya ve Çin. Diğer çok önemli üye de Hindistan. Hindistan dünyanın sanıyorum dördüncü, tahminen beşinci en büyük ekonomisi. 2027’de üçüncü olacağı iddiaları var. Bundan Ötürü Batı, Hindistan’ı kendi tarafına çekip, rezerv paralarına bağımlı kılmak için adımlar atıyor. Mesela geçen eylül ayında J.P. Morgan, Hindistan tahvillerini global tahvil endeksine almaya karar verdi. Rusları çıkarmışlardı. Önümüzdeki hazirana kadar da bu iş gerçekleşecek. Hindistan tahvilleri o endeksin yüzde 10’u olacak. Bir sürü yatırımcı da o endekslere pahalı yatırımlar yaptığından, Hindistan endeksleri yüzde 10’a çıkınca, portföylerindeki yatırım iddiaları de artacak. ABD’den Avrupa’dan yüklü ölçüde para gelecek. O paralar da Hindistan’ın merkez bankasında rezerv olarak birikecek.

Yani bir şekilde Hindistan’ı kendi taraflarına çekip, dolara ve euro’ya bağımlı kılmak benzeri bir strateji güdüyorlar. Sırf J.P. Morgan değil. 8 Ocak’ta Bloomberg de katıldı. Hindistan tahvillerini indekse alacaklarını söyledi. Sırada bir tek FTSE Russell kaldı. O da İngilizlerin. O endekse de girerler. Aslında FTSE Russell da Hindistan tahvilleri ile ilgilendiklerini söylemişti, Hindistan tahvilleri ve takas bahisleri Hint maddelerine tabi olduğu için değiştirilmesini istemişti. Hindistan olmaz demişti. Ama FTSE Russell da gelirse, dünyanın en büyük üç tahvil endeksine Hindistan’ı sokuyorlar. Hindistan’a bir sürü döviz gelecek. Batı paralarına bağımlı hale gelirse Hindistan, o zaman BRICS içerisinde aykırı hareketlere nasıl ortak olacak?”