Süper zengin aktivistler: Lütfen bizi vergilendirin

Bu kampanyayı imzalayanlar arasında Valerie Rockefeller, Abigail Disney ve Alman kimya şirketi BASF’yi kuran ailenin varisi Avusturyalı Marlene Engelhorn var. Hepsi de milyonlarca dolarlık servetlerinin büyük kısmına hiç çalışmadan, miras yoluyla sahip oldu. Bunun da haksızlık olduğunu düşünüyorlar.

Avusturya’da veraset vergisi olmamasını eleştiren Engelhorn, servetinin 25 milyon euroluk kısmını topluma “yeniden dağıtılması” istikametindeki teşebbüsüyle gündeme gelen bir isim. Bu paranın “kamu yararına” nasıl kullanılacağına karar vermek üzere bir “yurttaş konseyi” oluşturuluyor. Engelhorn, bu kurulun kararlarına hiçbir şekilde müdahil olmayacağını duyurdu.

Zenginler daha da zenginleşiyor

Zengin ve fakir arasındaki uçurum, dünya çapında giderek artıyor. 2022 Dünya Eşitsizlik Raporu verilerine göre, 1990’ların ortalarından bu yana biriken tüm özel servetin üçte birinden fazlası, halihazırda insanlığın en güçlü yüzde birine mensup olanlara gitti. Buna karşılık dünya nüfusunun yarısının, yani en fakir dört milyar insanın hissesine, bu paranın sadece yüzde ikisi düştü. Covid salgınının 2020 yılından sonra milyarderlerin sahip olduğu global servetin hissesi daha da arttı.

Uluslararası alanda büyük servetlerden daha fazla vergi alınması için daha önce de kimi teşebbüslerde bulunuldu. Bunun son örneklerinden biri, ABD’li Senatör Elizabeth Warren’in 2019’daki Başkanlık seçim kampanyasında 50 milyon dolar ve üzeri varlıklar için bir servet vergisi getirilmesi istikametindeki teklifiydi.

Yüksek vergiler için yüksek engeller

Ancak bu tekliflerin hayata geçirilmesi o kadar da kolay değil. Berlin’deki Alman Ekonomi Araştırmaları Enstitüsü’nde (DIW) vergi uzmanı olan Stefan Bach, “Davos’taki açık mektubu imzalayanlar, çoğunlukla iş dünyasında etkin olarak sorumluluk üstlenmeyen ve kendilerinin kazanmadığı büyük servetten rahatsızlık duyan mirasçılar. Bu nedenle kampanyaları, münferit bir çıkış olmanın ötesine geçemez” diyor.

Süper zenginlerin büyük çoğunluğu ise bu biçim kampanyalar karşısında sessiz kalıyor. Hatta lobicilik faaliyetleri sayesinde çoklukla üst seviye siyasi kontakları olan müteşebbislerin çoğu, bunaplanlara karşı direniyor.

Bach, “Büyük servetlerin çoğu, şirket yatırımlarının bir parçası” diyor ve ekliyor:

“Girişimciler için düşük vergiler, onları yatırım yapmaya ve istihdam oluşturmaya teşvik etmelidir. Daha yüksek vergiler, bu yatırımları ve istihdamı tehlikeye atabilir.”

Ulusal teşebbüslerin şansı yok mu?

Büyük servetlerin vergilendirilmesi söylediği söz edilen olduğunda, bir ülkenin tek başına hareket etmesinin pek mantıklı olmadığını belirten Bach, “Büyük global şirketler ve süper zenginler, uluslararası vergi hukukunun şekillendirilmesinde etkin rol oynuyor. Milyarderler, üretim tesislerini ve ikametlerini nispeten daha az vergi ödenen yabancı ülkelere taşıyarak büyük avantajlar elde ediyor. Hal bu türlü olunca da vergi yükü, Almanya’da faaliyet gösteren kahraman küçük ve orta ölçekli işletmelerin sırtına biniyor. Bu durumda ortada hiçbir kazanım kalmıyor.”

Büyük şirketlerin vergi kaçırmasını engellemeye yönelik 2021 yılında birtakım başarılı adımlar atıldı. Global ekonomik çıktının yüzde 90’ını oluşturan 130’dan fazla ülke, şirketler için minimum yüzde 15’lik bir vergi oranı üzerinde anlaştı. Bu şekilde büyük uluslararası şirketlerin, daha düşük vergi oranlarına sahip ülkelere gitmelerinin önüne geçilmek isteniyor. Geçen yıl da birtakım Avrupalı parlamenterler, yüksek özel varlıklara yönelik global bir taban vergi için aynı bir teklifte bulunmuştu.

Ancak Stefan Bach, bunun yakın gelecekte gerçekleşeceğine pek ihtimal vermiyor. Ona göre, bunun en çok önemli nedenlerinden biri, Avrupa’da sağ partilerin önlenemez yükselişi:

“Artık neredeyse hiçbir ülkede sol partiler iktidarda değil. Vergi siyaseti söylediği söz edilen olduğunda, muhafazakâr ya da liberal partilerin yardımını de almak zorundasınız. Lakin bu partiler, tabiatları gereği iş dünyasının dostu olma eğiliminde. Almanya’da vergi konusunda, öngörülebilir gelecekte hiçbir değişiklik olmayacaktır. Uluslararası alanda buna düzenlemeleri koordine etmek ise çok daha zor.”