Tıbbi cihaz sektöründe kur krizi büyüyor: Yıl sonuna doğru ciddi bir malzeme tedarik sorunu yaşayabiliriz

Demokrat Parti (DP) Genel Başkan Yardımcısı İlay Aksoy’un YouTube kanalında düzenlediği ‘Kervan Yolda Dizilmez’ programında konuk ettiği Tıbbi Aygıt tedarik firması sahibi İrem Taşpınar, dolar kurundaki dalgalanmanın kesime tesirini anlattı. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in evvelki bakanlığı döneminde tıbbi aygıt sektöründe ödemelerin iki yıl gecikmeli yapıldığını hatırlatan Taşpınar, “Bu ötelenebilir bir uygulama da değil. Hastane bir kalp hastasına stent uygulamasın mı, bekletsin mi? Gerekli önlemler alınmazsa yıl sonuna doğru önemli bir gereç tedarik sorunu yaşayabiliriz” diye konuştu.

DP’li İlay Aksoy’un YouTube kanalında düzenlediği ‘Kervan Yolda Dizilmez’ programında konuk ettiği tıbbi aygıt firması sahibi İrem Taşpınar döviz kurlarından kaynaklanan tedarik zincirinin bozulmasını ve sağlık dalının krize girmesi hakkında konuştu.

Tıbbi aygıt kesiminin değerinden ve gereksiniminden söz eden Taşpınar, ihracatçıya uygulanan “İhraç edilen ürünün ihracat bedelinin yüzde 40’ının TL’ye çevrilme zorunluluğunun” da ihracatçıyı zorladığını söyleyen Taşpınar, kurun öngörülemez olmasının sektörü iflasa sürükleyebileceğini belirtti. Taşpınar, “Ödemelerin tahsil edileceği bir zaman dilimi var, en erken 3 ay, 3 yıla da sarkabilir. 3 yıl parayı beklerken herhangi bir kesim nasıl ayakta kalabilir?” dedi.

Kurdaki dalgalanmanın sürmesi ve kur artışının devam etmesi halinde, hayati ürünlerin ihtiyaç duyulduğunda bulunamayacak noktaya gelebileceği yorumunda bulunan Taşpınar’ın özetle şunları kaydetti:

“Tıbbi aygıt ihtiyacı artıyor ve artamaya da devam edecek”

“Şu anda Sağlık Bakanlığı’nın tıbbi aygıt kurumunda kayıtlı yaklaşık 6 milyon ürün var. Yaklaşık 33 bin tane de tıbbi materyal tedarikçisi kayıtlı. Bölüm hayli regüle. Tıbbi aygıtlar Avrupa Birliği ile tamamen ahenk içinde. ama her yıl Türkiye’nin kucağında iktisattan bağımsız olarak yaşlılığı artan bir nüfus var. Artan kronik hastalıklar da var. Bu yüzden tıbbi aygıt ihtiyacı artıyor ve artamaya da devam edecek.

“Her para ünitesini kullanıyoruz”

Türkiye maske, sonda, hasta bezi üretiyor. Personelliği az, sisteme katma bedeli düşük olan ihracatta da güçlü bir marka çıkarması zor olan, daha kolay grubu üretiyoruz. Risk sınıfı daha yüksek eserler ithal olarak karşılanıyor. Yüzde 15’i yerli üretici sağlıyor. Dünya’daki tüm gereksinimin yüzde 40’ını Amerika karşılıyor. Birtakım ülkelerin ön plana çıkmış teknolojileri var. Her para ünitesini kullanıyoruz. Dolar başta olmak üzere euro, pound, Japon yeni farklı para üniteleri ne yazık ki sistemi çok etkiliyor.

“Malzemeyi sevk etme maliyeti çok arttı”

Son yıllarda ihraç edilen ürünün ihracat bedelinin yüzde 40’ını TL’ye çevrilme kuralı var, ihracatçıların da zorlandığı bir dönem. Dünya pandemiden çıktı, tedarikte aksaklıklar devam etti. Malzemeyi sevk etme maliyeti çok arttı. İhracat yapılan kalemler var ama sektörü domine eden yabancı firmalarla yarışır değiliz.

“İflasa sürükleyecek bir nokta”

Halk Sağlığı’nın yayımladığı istatistik var. 675 milyon 652 bin 190 adet tabibe müracaat var. Bunun yarısı tam teşekküllü hastane. Bugün Ankara’da Bilkent İl Hastanesi’nde bile yer bulmak çok zor. Baktığınızda talebin yüzde 80-85’inin ithal eserle karşılandığı ürün gamında, kurun öngörülemez olması, bu kadar uzun vadelerle çalışan bir kesim için gerçek manada iflasa sürükleyecek bir nokta.

“Ödemeler 3 ay, 3 yıla da sarkabilir”

Tüm eserler TL ile, ihaleyle satılıyor. Ödemelerin tahsil edileceği bir zaman dilimi var, en erken 3 ay, 3 yıla da sarkabilir. 3 yıl parayı beklerken herhangi bir kesim nasıl ayakta kalabilir. Burada bahsettiğimiz de insan hayatını sağlıklı tutmak için ürün tedarik eden işin bir de vicdani boyutu olan bir bölüm. Biz tedariğe devam etmekle yükümlüyüz. İhaleye girdiğimizde ya sektörü bırakacaksınız yahut ziyanına ürün teslim edeceksiniz ve o ödemeyi ne zaman alacağınızı bilmeyeceksiniz. Ödemelerin 2 yıl kesilerek yapıldığı dönemi deneyim etti bu kesim. Şu anda da aynı kaygı, üzerinde de artan bir kur dalgalanması var. Kur artışını esere yansıtmakta zorlanıyoruz.

“Tıbbi aygıt dalından intiharların yaşandığı bir dönemdi”

O dönem yeniden vazifede Sayın Bakan Mehmet Şimşek vardı. O periyotta iflas eden sayısını bilmiyorum ama intiharların da yaşandığı bir periyottu. Bir yerde vicdani olarak ürün tedariği yapmak zorundasınız zira sağlık sisteminin bir parçasısınız.fakat diğer taraftan da finansal olarak ayakta kalmanız lazım. O dönem tıbbi aygıt dalından intiharların yaşandığı bir dönemdiistatistiği yok.

“Bulunamayacak noktaya gelecek”

Bizim bölümde yapılanmış STK’lar var. Ajandasında görüşme olduğuna eminim. Bu dönem benzeyenşeyin olmamasını düşünüyorum. Nitelikli esere erişilme riski epey büyük, hem kur kaynaklı hem vadelerin uzaması kaynaklı. Süreç bu türlü devam ederse, kurda 26’dan 30’a kadar farklı dalgalanmalar var. Sistemde hayati ürünlere ihtiyaç duyulduğunda bulunamayacak noktaya gelecek.

“Gün içinde bile yüzde 5-6 oranında kur riski ürünleri etkiliyor”

Enflasyondan, taban fiyatın artışına her şeyin lokalde artırdığı maliyetlerin üzerine gelen artı bir tesiri kurun yarattığı sistemde, bir de tıbbi materyal TL ile satılır. Kur dalgalanmasına endeksli fiyat güncelleme parametresi yok. İhalelerde merkezi bir sistemden tüm hastaneler tarafından görünür, en ucuzunu almaya çalışır. Dünkü sistemdeki fiyat bugün bile gün içinde bile yüzde 5-6 oranında kur riski ürünleri etkiliyor.

“Hastane bir kalp hastasına stent uygulamasın mı, bekletsin mi?”

Öngörülebilirlik yok. Kurun 30 olacağını bilse her işletme ona göre planlama yapar. Bunun olmadığı bir devirdeyiz. Bu ötelenebilir bir uygulama da değil. Hastane bir kalp hastasına stent uygulamasın mı, bekletsin mi…

“Batma riskiyle kimse karşı karşıya kalmak istemez”

Hastaneler materyal meşakkati yaşamaya başlar. 2017’de dolar kuru 3.54 TL’ydi. Çok geçmiş bir zaman değil. Bugün geldiğimiz yerde de gidişatın net matematiksel olarak isimlendiremediğimiz bir roketin içinde benzeriyiz. Stoğu olan firmalar daha önlemli stoğunu satacaktır, zira yerine koymak bir sorun. Diğer taraftan, tıbbi gereç ötelenemez, zaruridir. Fiyata yansıtılabilir mi, çok zor. Tüm bu faktörler de ilerleyen aylarda tıbbi gereç tedariğini önemli sekteye uğratır. Sağlık sisteminin bir modülü olmakla bir arada her firma önemli bir istihdam sağlıyor ve vergisini gününde ödeyen bir yapıdır tıbbi aygıt sektörü.fakat diğer taraftan da batma riskiyle kimse karşı karşıya kalmak istemez, zira tam o devirdeyiz.

“Anlık herkesin stoğu görülebilir”

Vermiyor değil veremiyor olacağız. Tıbbi aygıt sektörü, ülkedeki en şeffaf dallardan biridir. Üretimden ithalat ağına tüm ürün akışı raporlanır. Aslında Sağlık Bakanlığı ile entegre bir sistem içinde tüm tedarikçiler, sistemde anlık herkesin stoğu görülebilir.

“Tedbir alınmazsa önemli bir gereç tedarik sorunu yaşayabiliriz”

Kurun artış suratı bu şekilde devam eder ise, bizim tarafta bir planlama yapılamaz. Kimse mevcut stoğunu satsa yerine koyup koyamayacağını öngöremez. Yeni, herhangi bir yatırıma girme kısmında da korkulu olunur. Kısa vadede, bu kadar agresif gitmediğini varsayarsak, gerekli önlemler alınmazsa yıl sonuna doğru önemli bir materyal tedarik sorunu yaşayabiliriz.”