‘Trump ile sistemi zorladığı için uğraşıyorlar’

“Trump’a hazırlanmak gerekiyor. Kazanması garanti demiyorum ama şimdi bariz şekilde favori. Oranları baht olarak karşılaştırırsak yüzde 60’a 40 önde diyebiliriz. Ön seçim yapılan Güney Carolina Cumhuriyetçi Parti aday adayı rakibi Nikki Haley’in eyaletiydi. Ona karşın orada 20 puan fark attı Trump. Üstelik orada doğru dürüst bir kampanya yapmadı. Haley ise her yeri dolaştı inanılmaz paralar harcadı. Arkasında büyük para babaları var. Buna karşın Trump kendinden emin. Rakibinin memleketinde bile kazandı.

Ama Nikki Haley çekilmiyor. Gerçi mesela Amerika’daki sağ siyasetin en büyük finansçılarından Koch Kardeşler Haley’den takviyelerini çekti. Ama hala parası var Nikki Haley’in. Bir şekilde Trump’tan rahatsız olan Cumhuriyetçilerin sembolü olarak mümkün olabildiğince yarışta kalacak. Tahminen hani Trump’a bir şey olursa diye bekleyecek. Trump’ı yıpratacak. Ona verilen görev büyük ihtimalle bu. Trump’ın açıklarını bulmak. Cumhuriyetçilere karşıt gelen siyasetlerini vurgulamak. Trump’ı yıpratıp puanını düşürmek. Bu türlü düşünen bir grup destekliyor Nikki Haley’i. Ama çok büyük bir sürpriz olmazsa Trump, Cumhuriyetçilerin adayı olacak. Tabii uçağı düşer, sağlık sorunu olur bilemeyiz. Mahpusa girse bile seçime girebiliyor biliyorsunuz.”

“Bu bir eyaletteki Eyalet Yüksek Mahkemesi, koskoca ABD başkanlık seçimlerinde, hem de favori olan bir adayı ‘kendi kafasından’ engellerse, bunun sonu olmaz. O zaman bütün Cumhuriyetçi eyaletler de Demokrat adayları engelleyecek bir kulp bulur. O zaman Amerikan siyasi sistemi çöker. Yüksek Mahkeme de Trump’ın 6 Ocak’ta sorumlu olup olmadığıyla ilgili şahsi fikirlerle ilgilenmez. O bahiste Trump aleyhine çıkmış bir mahkeme kararı yok. Trump’ın orada o adamları organize ettiğine, kışkırttığına dair kanıtlanmış bir durum yok. Oradan Trump’ı saf dışı etmeleri pek mümkün değil. Esasen 9 yargıçtan 6’sı Cumhuriyetçiler tarafından atanmış durumda Yüksek Mahkeme’nin. Oradan Trump’ı engelleyecek bir karar beklenmiyor.

Zaten bu mahkemelerin şöyle bir tesiri var. Trump’ı yıpratmak için açılan davalar, Trump seçmenini ona daha da çok bağlıyor. ‘Bu adamla bu kadar çok uğraşıyorlarsa demek ki Trump’ta iyi bir şey var’ diyorlar. Trump’ı kendi tabanında bağlılık artıyor. Ama ölçülü, Demokratlara kayabilecek Cumhuriyeçtilerde, yani yüzde 1-2 arasında soru işaretleri yaratmaları mümkün olabilir. Seçimler az farkla bitebilir.

Anketlere göre Trump, ülke genelinde 3-4 puan önde. Ek olarak delege sisteminin Cumhuriyetçileri kayıran mevcut yapısı nedeniyle Trump geride olsa bile seçimi kazanabilir. Bu hesapla Trump, 7 puan farkla önde diyebiliriz. Şunu da ekleyelim: Joe Biden, önümüzdeki aylarda birden gençleşmeyecek. Dinçlemeyecek. Zihni berraklaşmayacak. Yani zaman birçok açıdan Biden aleyhine akıyor. Bu farkın kapatılması elbette fırsat dahilinde. Siyasette her şey olur. Seçime doğru oy oranları yaklaşacaktır ama Trump şimdi favori aday.”

“Trump, meczup dolu tarafları olan bir adam. Bilgisiz cühela, ırkçı yanları da var. Ama Amerikan halkına dönüp şunları diyebiliyor: ‘Sizi savaşa soktum mu? Hayır. Benim vaktimde ekonomi iyi miydi? Yeterliydi. Benim vaktimde dünyadaki itibarımız daha mı yeterliydi? Yeterliydi. Ben dinamik bir başkanım, şimdiki başkan nasıl bir adam?’ O konferansta Biden ile önemli alay etti. Dış siyasete bakarsak Trump çok okumuş bir adam değil. Arkasında ilk başkanlık döneminde çabucak hemen hiçbir ekip yoktu. Bütün kusurlarına, günahlarına, saçmalıklarına karşın içgüdüleri ile kimi şeyleri gördü. Avrupalıların kolunu bükmek gerektiğini değilse ABD askeri ve parasıyla kurulan güvenlik duvarının arkasında refah içinde yaşadıklarını söyledi. Onları zorlamak gerektiğini dile getirdi. Obama da söylüyordu ama onunki kibardı. Trump biraz da abartılı dillendirince bunu tesirli oluyor. Olağanda ‘Paranızı ödemezseniz Rusya’ya izin veririm size çakar’ denmez. Olağanda söylenecek laf değil. Ama bu bir anda Avrupalıları zıplattı. Demek ki onların anlayacağı lisan bu. Avrupalılar biliyorsunuz doruklar topluyor, entegre Avrupa savunması, silah üretimi vs. konuşuyor. Trump iktidarı paniği yaşıyorlar. Trump benzeri bir meczup tahminen lakin bunları yapabilirdi.

Bizi de ilgilendiren Ortadoğu konusunu hatırlayalım. ‘Suriye’den çekileceğim’ dedi. Tabii altında ekip de yok. Çabucak Pompeo, Bolton vs. atladılar. ‘Olmaz o denli şey’ dediler, uyuttular. Çekilemediler. Fakat daha Trump gelmeden gölgesi hissedildi. Amerika, Suriye’den çekilmeyi, artık ulusal güvenlik sistemi içinde önemli biçimde tartışıyor. Yani Trump geldiğinde muhtemelen bu yönde adım atılabilir. Trump’tan önce bile asker çekme süreçleri başlayabilir.”

“ABD’nin önümüzdeki asırda en büyük sorunu olarak Çin gösteriliyor. Çinliler nasıl görüyordur? İki boyutu var. Bir, ticaret. İki, Tayvan. Ticaret konusunda en az yüzde 10 gümrükleri arttıracak, hatta yüzde 60 sayısını bile tahvile soktu Trump ekibi. Çin’e yüzde 60 gümrük koyacak ve tahminen de dünya ticaret sistemini sarsacak şayet yapabilirse. Bu tabii Çin’in hoşuna gitmez. Ama Tayvan konusunda Trump’ın ABD’yi Çin ile savaştıracağını düşünmüyorum. Biden ekibi savaştırmanın da ötesinde bir şey yaptı. Pelosi gitti Tayvan’a indi. Çin’i provoke ettiler bir manada. Çinliler, vaktin aleyhlerine işlediğini, Amerika’nın Tayvan’ı tanıyabileceği konusunda kaygılı. Tahminen de bir sabah ABD askerlerinin, uçaklarının, füzelerinin Tayvan’da uzunluk göstereceğinden korkuyorlar. Önemli bir yığınak olursa şayet Çin istemese bile, hazır olmasa bile, bedeli göze alıp düğmeye basabilir. Çin’i provoke etmeden Tayvan’ın mevcut statükosunu uzatmak, iki ülke için de en iyisi.

Ama Biden ve ekibi artık cahillikten mi berbatlıktan mi bilinmez, Tayvan’ı kısmen Ukrayna benzeri kullanmak niyetinde. Trump, Tayvan için Çin ile savaşmaz. Ama Çin’e inanılmaz gümrükler koyabilir. Çin de tahminen bunun yaşayabileceğini fakat Tayvan’ı kaybetmesi senaryosunda veya savaş senaryosunda gücünü kaybedebileceğinden endişeleniyor. Çin’in kabul edeceği bir pazarlık olabilir Trump’ın siyaseti.”

“Trump’ın da başkanlık döneminde İsrail ile ilgili günahları var. Elçiliği taşıdı mesela. Hamas saldırısının temelindeki faktörlerden birisi, Arapların İsrail ile muahedesi ve Filistin’in yalnızlaşabileceği kaygısıydı. Arap-İsrail olağanlaşması de büyük ölçüde Trump’ın başlattığı bir süreçti. Ama Trump şimdi Biden’ın düştüğü durum kadar aciz bir duruma düşmeyebilirdi. Trump’a kefil değilim. Trump görevden ayrıldıktan sonra İbranice çıkan bir kitapta özel sohbetlerine yer verildi. Netanyahu’nun, Kasım Süleymani suikastında kendisini kullandığını söylemiş. İstihbarat İsrail’den geliyor. İlk başta ortak operasyon planı varken Netanyahu son anda çekiliyor. ABD’yi öne atıyor. Ve Trump da ilk başta olayı tam kavrayamamış. Kullanıldığını söylüyor. Trump özel bir ortamda ‘Netanyahu’ya kalsa son Amerikan askerine kadar ABD’yi Ortadoğu’da savaştırır’ demiş. Biden mesela kullanıldığının farkında değil ya da farkındaysa da bunu söylem edebilecek bir durumda değil. Trump bunu söylem edebilir ve bir ölçüde bunu siyasetlere da yansıtabilir. Şu durumda ben Trump’ın çıkıp daha fazla şey söyleyip, İsrail’i sonlandırıcı şeyler yapabileceğini düşünüyorum. Tabii bunun deneyini yapamayız.

Başkan olursa neler olacak göreceğiz. Ama Trump’ta bu türlü bir şey var, ABD’nin süper güç olduğu vurgusu var. Clinton’ın da Netanyahu’nun ilk başbakanlık döneminde 1990’ların ikinci yarısında bir toplantıda ‘Şöyle yapacaksınız, bu türlü yapacaksınız’ dedini belirtip ‘Bu adamlar mı süper güç, biz mi süpergücü?’ sözleri var. Aynı şeyi bugün gizlenemez ölçekte bütün dünya kamuoyu görüyor. 30 bin insan öldü. 20 bini çocuk. 100 adama Amerika’ya girme yasağı veriyorsun. Bununla süper zahmet yaptığını düşünüyorsun. Bütün global güneyi kaybettin. Kendi tabanını kaybediyorsun. Michigan eyaletinde Araplar, Müslümanlar çok önemli bir seçmen grubu. En kritik 5-6 eyaletten biri.

Biden büyük ihtimalle kaybedecek. Ona oy vermiş, onun için çalışmış bütün Araplar ve Müslümanlar lanet ediyor. Tahminen gidip Trump’a oy verecekler. Olağanda Trump ile çok mesafeliler. Trump, Müslümanları Amerika’ya sokmayı yasaklayacaktı neredeyse. Buna karşın ya Trump’a oy atacaklar yahut sandığa gitmeyecekler. Demokratlar, ölçülü Musevileri bile kaybediyor. Bunun kesimi olmak istemeyen bir Yahudi grubu da var. Trump çok mecnun dolu olsa da bir performans ortaya koydu. Fakat esas olarak rakibi olan Biden ve sistem o denli şapşallıklar yapıyor ki adeta Trump’a çalışıyorlar.”

“Ukrayna-Rusya problemi olur da Trump seçilirse en kritik konlardan birisi olacak. Şu anda Kongre’de Trump hem güney hududu hem de Ukrayna’ya yardımlarla ilgili tasarıyı bloke etti. Adamlara ‘onaylamayın’ dedi. Tabii daha sistem şimdi vazgeçmiş değil. O Cumhuriyetçi Temsilciler Meclisi başkanlarına her gün ruhsal baskı yapıyorlar. ‘Ukrayna kaybederse size yazar’ diyorlar. Onlar da olağanda şahin tipler. Paraları dağıtma taraftarı, Rusya düşmanı bireyler. Ama Trump hepsini tahminen süreksiz, tahminen bir derece kalıcı olacak şekilde hizaya getirdi. Trump’a karşın bir şey yapmaları mümkün değil. Şayet yaparlarsa, önümüzde Temsilciler Meclisi seçimi var, iki yılda bir yapılıyor. Ve Trump, onların karşısına adaylar çıkaracak. Ödleri kopuyor şu anda. Tahminen Cumhuriyetçi kodamanların yüzde 20-30’luk kısmı kaldı Trump’a karşı olan. Senato’daki azınlık lideri benzeri isimler. Mitch McConnell gibi… Kilit bir isim. Para babalarından parayı alıp dağıtan adam. Amerika’da biliyorsunuz siyaset parayla dönüyor. Paranın kimlere verileceğini denetim ediyor. Para ile siyasetçiler arasındaki köprü. Ama o da bunadı güzelce. Biden benzeri saçmaladığı oluyor.

Esas Trump kalıcı bir şey mi, bir seferlik bir şey mi onu bilmiyoruz. Trump ölünce tekrar eski zihniyet mi gelecek? Seçilirse ne kadar performans gösterecek? Trump, belli davalara inanıyor mu yoksa yalnızca egosunu doyurma sıkıntısında mi? Bu sisteme karşı üçüncü seçimi üstelik. Bence ikinci seçim Trump’ın dediği kadar değilse bile, şaibeliydi. Bunu da kazanırsa sistemi bir kere daha yenmiş olacak.

Trump bence becerebilirse, ne yapacağından bağımsız olarak, Amerika’nın en çok önemli 5-6 liderinden biri haline gelebilir. Roosevelt dışında sonuç ve tesir bakımından son yüzyılda Trump’ın performansını gösteren öbür bir başkan hatırlamıyorum. Geçen gün Washington Post’a sızdı. Trump’ın ekibi, 10 milyon civarı yasadışı göçmeni sınır dışı etmek için detaylı plan yapıyor. Türkiye’de de tartışılıyor ya ‘Bu kadar adam nasıl gönderilecek’ diye… Göndereceklerini söylüyorlar. Polisin, yerel kolluğun gücünü arttırmayı ve yetkileri genişletmeyi planlıyor. Pürüzlerle karşılaşabilirler ama bu imgede kalan bir şeye benzemiyor. Hazırlığı var. Bunu yapabilirse kalıcı ve çok önemli bir sonuç olur.”