Türkiye-Afrika dışişleri bakanları zirvesi: Ankara’nın öncelikleri neler?

Liderler düzeyinde beş yılda bir yapılan Paydaşlık Zirvesi, 2026 yılında Afrika’da bir ülkede gerçekleştirilecek.

Türkiye, kıtadaki 55 ülkeyi temsil eden Afrika Birliği ile alakalara kıtayla daha kurumsal ve sürdürülebilir bir bağ oluşturmak için büyük ehemmiyet veriyor. Türkiye, Afrika Birliği tarafından 2008’de Stratejik Ortak olarak tanımlandı. Taraflar arasındaki ilişkiler, o tarihten itibaren ivme gösterdi.

Türkiye ne bildiriler verecek?

Diplomatik kaynaklara göre, Dışişleri Bakanı Fidan bu toplantılarda Afrikalı muhataplarına kıtanın tümüyle bağlantıların Türk dış siyasetinin temel sütunlarından birini oluşturduğunu ve bunların karşılıklı hürmet ve çıkar temelinde geliştirilmesinin amaçlandığını aktaracak.

Türkiye’nin kıtaya yönelik siyaset ve faaliyetlerinde Afrika ülkelerinin kendi öncelik ve ihtiyaçları temelinde insani, sosyal ve ekonomik kalkınmalarına odaklandığını iletmesi beklenen Fidan’ın Afrika’da barış ve istikrarın sağlanmasına katkıda bulunmaya devam edeceğini de kayda geçirmesi öngörülüyor.

Türkiye ile Afrika arasında 2021’de uzlaşılan işbirliği başlıkları arasında güvenlik, ticaret, yatırımlar, eğitim, gençlik ve bayan gelişimi, tarım ve sağlık alanlar bulunuyor.

Zirvede bu alanlarda geliştirilen projelerin uygulamasının göden geçirileceğini kaydeden diplomatik kaynaklar, zirve sonunda yayımlanacak ortak bildiride tarafların stratejik işbirliği vizyonuna vurgu yapacaklarını belirtiyorlar.

Türkiye’nin Afrika’daki öncelikleri

2000’li yılların başından bu yana Afrika açılımını sürdüren Türkiye, birçoğu az gelişmiş ülkelerden oluşan Afrika’da öncelikle ekonomik işbirliği, ticaret ve yatırıma odaklandı. Fidan’ın katılacağı toplantıda da taraflar arasındaki ekonomik işbirliğinin geliştirilmesi ve yaklaşık 45 milyar dolar olan ticaret hacminin daha da artırılması ele alınacak.

Bunun yanında Afrika kıtasının varlıklı doğal kaynakları da taraflar arasında enerji işbirliğinin gündeme gelmesine neden oldu. Türkiye, kıtada 20 kadar ülkeyle hidrokarbon kaynakları ve madencilik alanlarında işbirliği mutabakatlar imzaladı.

Türkiye açısından diğer çok önemli bir bahis başlığı da askeri ve savunma işbirlikleri. Kıtadaki birçok ülkeye askeri eğitim veren ve askeri ekipman satan Türkiye, bilhassa Batı Afrika’da artan “terör” problemine karşı bölge ülkelerine “terörle mücadele konsepti” aşılamaya çalışıyor.

Sahel altı bölgede IŞİD’in giderek varlığını artırmasının hem bölgesel hem de global güvenlik problemlerini yarattığını belirten diplomatik kaynaklar, Nijer, Mali ve Çad benzeri ülkelerle yapılan işbirliğinin değerine dikkat çekiyorlar.

Türkiye, birçok bölgesinde devletler arasında yahut iç çatışmalar nedeniyle istikrarsızlık yaşayan Afrika’yı savunma sanayi ürünlerinin ihracı için çok önemli bir Pazar olarak görüyor.

Türkiye’nin birçok Afrika ülkesine insansız silahlı hava araçları (SİHA) sattığı biliniyor. Diplomatik kaynaklar, Türk SİHA’ları sayesinde Burkina Faso’nun ülkesinde ayrılıkçılara karşı alan hakimiyetini yüzde 30’dan yüzde 65’e çıkarttığını kaydediyorlar.

Arabuluculuk da Türkiye’nin gündeminde

Türkiye, Afrika Boynuzu olarak bilinen Doğu Afrika tarafında ise bölgede süregiden çatışmaların sonlanması ve ülkeler arasında sıcak çatışmaların önlenmesi için arabuluculuk mesaisini de gerçekleştiriyor. Bunun en çok önemli uygulamalara alanlarında biri Somali ile Etiyopya arasında.

Denize kıyısı bulunmayan Etiyopya, Somali’den 1990lı yılların başında ayrılan lakin hiçbir devlet tarafından tanınmayan Somaliland ile tanıma karşılığında denize ulaşım ve liman kullanım hakkını içeren bir anlaşma yaptı. Bu mutabakata sert tepki gösteren Somali ile Etiyopya arasında sıcak çatışma mümkünlüğü arttı.

Türkiye, Etiyopya’nın talebiyle sürece arabulucu olarak girdi ve tarafları iki defa dolaylı görüşmelerde bir araya getirdi. Türkiye, Sudan’da yaşanan iç savaşın da bir an önce sona erdirilmesi için devrede.

Afrika ile ‘eşit ortaklık’ ilkesi

Türkiye’nin kıtada varlık gösteren, yatırım yapan diğer ortaklara göre daha avantajlı olduğunu kaydeden diplomatik kaynaklar, Afrika’da sömürgeci bir geçmişi olmamasının ve tüm ülkelere eşit ortak anlayışı ile yaklaşımının değerine dikkat çekiyorlar.

Uzun yıllar sömürgeci ülkelerin idaresinde yaşayan Afrika ülkelerinin hassasiyetleri arasında eşit ortak olarak görülmek ve hürmet görmek olduğunu belirten kaynaklara göre Türkiye, bu hassasiyetlere göre davranıyor ve “Afrikalı meselelere Afrikalı çözümler” unsuruyla harekete geçiyor.

Ayrıca Türkiye’nin Çin’in kıtada yarattığı borç baskısı ya da Rusya’nın Wagner paralı askerlerinin varlığıyla neden olduğu problemler bir yükünün olmaması da diplomatik kaynakların üzerinde durduğu bir öteki öge.

Diplomatik kaynaklar, “Afrikalı muhataplarımız ortaklarına baktığında Türkiye’yi kendi hassasiyetlerine en büyük saygıyı gösteren ülke olarak algılıyor. Bu mantık, Afrika açılımımızın Afrika paydaşlık siyasetine evrilmesini sağladı ve AfB’nin 9 ortağından biri olarak pozisyonumuzu pekiştirdi. Bir sonraki doruğa en iyi maksatlarla çıkmayı planlıyoruz. 2026 yılındaki zirve de Afrika’da yapılacak” değerlendirmesini yapıyor.

Cibuti’deki konferansa Moritanya, Angola, Kongo Cumhuriyeti, Gana, Komorlar Birliği, Güney Sudan, Çad, Cibuti, Ekvator Ginesi, Libya, Nijerya, Zimbabve, Zambiya ve Mısır’ın katılması öngörülüyor.