Türkiye’den giden insan gücü ve yatırım alarm veriyor

Değer Akal

Türkiye’de son yıllarda uygulanan siyasi ve ekonomik siyasetler, on binlerce doktor, mühendis ve nitelikli insan kaynağının yurtdışına göç etmesine yol açtı. Yüksek öğretim için öbür ülkelere giden gençlerin sayısı artıyor, Türkiye’den Avrupa’ya iltica müracaatları da rekor üstüne rekor kırıyor.

Son aylarda bu gelişmelere yeni bir trend daha eklendi: Türk vatandaşlarının yurtdışında gayrimenkul alımları dikkat cazip şekilde yükselişte.

Maddi durumu iyi olan Türk vatandaşları artık Türkiye’de değil İngiltere, İspanya, Yunanistan yahut Dubai’de ev alıyor.

Türkler neden yurtdışına yöneldi?

DW Türkçe’nin sorularını yanıtlayan finans uzmanı Tunç Şatıroğlu’na göre yurtdışından gayrimenkul alımına ilginin bu kadar çok artmasının gerisinde Türkiye’de hükümetin izlediği kusurlu ekonomi ve göç siyasetleri yatıyor. Dövizin daima olarak baskılanması ve mevduat faizinin enflasyonun altında kalmasının elindeki birikimi korumak isteyen vatandaşı yeni arayışlara yönlendirdiğine işaret eden Şatıroğlu, Türkiye’deki gayrimenkul piyasasında fiyatların olağandışı şekilde artmasının da bu tercihte tesirli oldunu kaydetti.

Düzensiz göç nedeniyle artan nüfus ve gayrimenkul alımı karşılığı vatandaşlık verilmesinin de fiyatların artmasına yol açtığını ifade eden Şatıroğlu şöyle devam etti:

“Ayrıca kira artışına yüzde 25 sınır getirilmesi, adeta ev sahibini bir düşman olarak gören bir anlayışını ortaya çıkması, ev sahipleri ile kiracılar arasındaki ihtilafların yargı yoluyla süratlice tahlile kavuşturulamaması nedeniyle Türkiye’de konut alıp kiraya vermek cazibesini yitirdi. Bunun üstüne bir de gayrimenkullere yeni vergiler getirileceği yönünde haberler çıkmaya başladı. Özetle, insanlar ‘Gayrimenkul yatırımımı Türkiye’de yapmam için enayi olmam lazım’ diyecek noktaya getirildi.”

Şatıroğlu, yurtdışında gayrimenkul alanların kira gelirlerini döviz olarak aldıklarını, bunu kendileri açısından bir garanti olarak gördüklerini ifade ederek bunun da yurtdışına ilgiyi arttıran çok önemli bir etmen olduğunu ifade etti.

Yurtdışına giden döviz artıyor, cari açık büyüyor

Türklerin yurtdışından gayrimenkul alımlarına bağlı olarak ülkeden çıkan döviz miktarı da artıyor. Hatta piyasa uzmanlarına göre, çıkan döviz miktarı, Türk vatandaşlığı için gayrimenkul alan yabancıların getirdiği döviz ölçüsünü yıl sonunda aşacak, kesim tarihinde ilk defa “cari açık” verecek.

2023 bu alanda esasen bir rekor yılı olmuş, bir evvelki yıla kıyasla gayrimenkul yatırımları yüzde 163,7 artmış; 2 milyar 86 milyon dolarlık yatırım da yurt dışına gitmişti. Bu yıl ise Ocak-Nisan döneminde, Türkiye’den gayrimenkul için giden yatırım geçen yılın periyoduna göre yüzde 56,4, yani iki kat artış kaydetti.

“Nas ve Ensar anlayışıyla sıkıntılara tahlil üretilemez”

Tunç Şatıroğlu’na göre Türkiye iktisadını önümüzdeki günlerde çok daha zorlu günler bekliyor. Konut almanın artık bir hayale dönüştüğünü belirten Şatıroğlu, AKP hükümetinin önemli boyutta artan kiralık konut muhtaçlığını karşılayacak siyasetler üretmediğine dikkat çekerek “Tedbir almak için çok geç kalındı. Kiralar daha artacak, kiralık ev bulmak daha da zor hale gelecek. İnsanlar ne yazık ki perişan olacak” öngörüsünü aktardı.

“Özgürlüğe inancın zayıf olduğu, biat kültürünün olduğu bir yerde serbest piyasa ekonomisi olmaz. Nas ve Ensar anlayışıyla sıkıntılara tahlil üretilemez. Yasakçı ve müdahaleci anlayışın terk edilmesi gerekiyor. O da bu zihniyetle mümkün değil” diyen Şatıroğlu, Türkiye’nin sırf döviz ve yatırımları değil, çok değerli insan sermayesini de kaybetmekte olduğu ihtarında bulundu.

Eğitim sisteminin fakat zenginlerin okuyabileceği bir noktaya geldiği eleştirisini dile getiren Şatıroğlu, tespitlerini ve gençlere tavsiyelerini şöyle aktardı:

“Diyelim bir çocuk çalıştı çok başarılı oldu, Alman Lisesi’ne, Robert Koleji’ne girmeye hak kazandı. Alım gücüyle karşılaştırıldığında artık çok değerliye gelen okul paraları nasıl ödenecek? Sonra üniversite var. Bir dönem Türkiye’nin en iyi üniversitesi olan Boğaziçi’ni ne hale getirdikleri belli. Gençler Koç yahut Sabancı Üniversitesi’ne mi gitsin? O masraflar nasıl ödenecek? Haydi diyelim mezun oldu. İş bulabilecek mi? Ne kadar maaş alabilecek? Benim gençlere teklifim: Finansal okur müellifliği, yatırımcılığı öğrenin. Sosyal medyayı cümbüş olarak değil, kendinizi geliştirmek, yetkinliklerinizi paylaşmak, CV’nizde buna yer vermek için kullanın. Yapay zeka büyük bir rönesans olacak dünyada, o işlere yatırım yapın, kendinizi kurtarmaya çalışın.”

“Beyin göçü bir milli güvenlik sorunu”

Sadece yatırımlar değil, nitelikli insan gücü de son yıllarda Türkiye’den ayrılıyor. Prof. Dr. M. Murat Erdoğan, “Türkiye’nin en büyük milli güvenlik meselelerinin başında beyin göçü yer alıyor” diye uyarıyor.

Ankara Üniversitesi SBF Mülkiye Göç Araştırmaları Merkezi Müdürü Prof. Dr. M. Murat Erdoğan, “Türkiye’nin aldığı sistemsiz göç ve iltica, düzenli göç gibi ülke kalkınmasına katkı sunabilecek nitelikte değil. Verdiği göç ise ne yazık ki en niteliklilerin göçü” dedi.

Göç uzmanı, “Türkiye’nin petrolü, doğal gazı yok. Türkiye Cumhuriyeti bugüne gelebilmişse, ekonomisi ve endüstrisi ile bölgesinde bir güç olabilmişse, bunu eğitimle, doğru insanların doğru yerlerde istihdam edilmesiyle başarabildi. Yıllarca emek verip yetiştirdiğiniz, çok nitelikli insanlarımız gidiyor. Yapay zekanın, mühendisliğin, teknolojinin hükümran olacağı dünyada, bu kopuşun ülkenin geride kalma riskini daha da artırma riski çok yüksek” diye konuştu.

“En tesirli faktör liyakattaki kırılma”

Batı’da da aslında daha iyi meslek yahut daha yüksek gelir nedenlerden dolayı göç son derece yaygın. Lakin M. Murat Erdoğan, nitelikli insanların Türkiye’de aldıkları maaştan daha azını almaya razı olarak ülkeden ayrıldıklarına dikkat çekiyor, bunun sebeplerini şöyle sıralıyor:

“Beyin göçü engellenemezfakat itici faktörleri azaltarak makul düzeye çekmek bizim elimizde. Hukuk sistemi ve insan haklarındaki erozyon, insanların kendilerini güvende hissetmemesine, aslında onları koruması gereken devletin onları korumayacağını düşünmesine, başlarına bir şeyler gelmesinden korkmaya başlamasına yol açtı. En kıymetlisi ise liyakattaki kırılma. ‘En iyi okullarda da okusam, çok başarılı da olsam, gerimde siyasi bir güç olmadan bir yere gelemem, gelsem de başıma o denli birini atarlar ki elim kolum bağlanır’ diye düşünüyorlar. Ne yazık birtakım politikler bu nitelikli insanları Türkiye’nin zenginliği olarak değil, kendilerine rakip, bir tehdit olarak görüyor, ‘Giderlerse gitsinler’ gibi açıklamalar yapılabiliyorlar. Bu da daha büyük ümitsizliğe yol açıyor…”

Göç siyasetlerinin yol açtığı güvenlik riskleri

M. Murat Erdoğan, nitelikli insanlarını kaybeden Türkiye’de vakitte mülteciler ve sistemsiz göçmen sayısının artmasının da önemli riskleri beraberinde getirdiğine, bunun toplumda başta seküler hayat biçimi, güvenlik ve demografik dönüşüm konusunda tedirginliğe yol açtığına dikkat çekiyor.

“Suriyelilerin istekli olarak geri dönmeleri Türk toplumu tarafından çok arzulansa da gerçekleşecek görünmüyor” diyen göç uzmanı, Türkiye’de doğan Suriyeli bebek sayısının 950 bini, 18 yaşın altındaki Suriyeli genç sayısının da 1 milyon 500 bini bulduğu bilgisini paylaştı.

Gaziantep’te dokumacılık sektöründe çalışan 10 yaşındaki bir Suriyeli çocuk.

Türk devletinin toplumun dertlerini ciddiye alarak bu hususta nasıl siyasetler geliştirildiğine dair doğru ve sağlam bilgiler vermesi ve ahenk siyasetlerini da ertelememesi gerektiğini vurgulayan M. Murat Erdoğan, “Uyum siyasetlerinin, dünyanın her yerinde olduğu gibi, Suriyeliler için değil, Türk toplumunun huzuru ve refahı için yapılacağının anlatılması gerekiyor. Toplumun makul dertlerinin devlet tarafından ciddiye alınmaması, popülist siyasetçilere alan açıyor” dedi.

Türkiye bu süreci iyi yönetemez ise iki taraflı radikalleşme sorunu ile karşı karşıya kalınabileceği ihtarında bulunan göç uzmanı, ihmal edilen bir öbür noktaya da dikkat çekti:

“Çok ihmal edilen bir bahis da Türkiye’de Suriyeli gençlerin içinde gelişen yeni kimlikler ve milliyetçilik akımları. Bu türlü bir gelişim, ırk temelli çatışma risklerini daha da artırır. Ayrıyeten Gazze savaşı, İslamcı hareketleri daha keskin hale getirecektir. İsrail, Gazze’de insan haklarına aykırı, akıl almaz uygulamaları ile vakitte her ülkenin güvenliğini de sabote ediyor. Yaşanan otorite boşluğu ve parçalanma Suriye’nin kronik bir terör bölgesine dönmesi riski büyük. Bu durum en fazla milyonlarca mülteci ve sistemsiz göçmene ev sahipliği yapan Türkiye’yi olumsuz tesirler. Diğer IŞİD’ler, öteki El Kaide’ler ortaya çıkabilir. Türk toplumunun telaşları sömürülebilir,kaygıların temelsiz olmadığı ve ırkçılığa savrulmadan nasıl mücadele edeceğimizin topluma anlatılması gerekiyor.”