Türkiye’nin NATO Genel Sekreteri olacak Mark Rutte’den beklentileri neler?

Savunma yaptırımlarının kaldırılması Ankara’nın gündeminde

21.06.2024 07:40

A⁺

A^-

NATO’nun Temmuz ayındaki kritik zirvesi öncesi yeni genel sekreter sorunu çözüldü. Hollanda Başbakanı Mark Rutte, Romanya Cumhurbaşkanı Klaus Iohannis’in yarıştan çekilmesiyle tek aday olarak kaldı. Resmi onay sürecinin tamamlanmasının akabinde Rutte’nin 1 Ekim 2024’te NATO Genel Sekreteri olarak göreve başlaması bekleniyor.

Türkiye, yeni genel sekreter seçimi sürecinde faal rol oynamıştı. Ankara’nın, Rutte’den, “terörle mücadele”, ittifak içi silah satışında kısıtlamaların önlenmesi ve NATO-Avrupa Birliği (AB) sürecinde Türkiye gibi AB üyesi olmayan müttefiklerin çıkarlarının korunması konusunda beklentileri var.

2014’ten bu yana NATO Genel Sekreteri olarak görev yapan Norveçli Jens Stoltenberg’in görev müddeti iki kere uzatılmıştı.

ABD ve önde gelen Batılı ülkelerle Doğu Avrupalı müttefikler arasında süren müzakereler sonunda yeni genel sekreterin Mark Rutte olması konusunda NATO üyesi 32 ülke arasında uzlaşma sağlandı.

İttifaka üye tüm ülkelerin resmi onayının tamamlanmasının akabinde Rutte’nin 9-11 Temmuz tarihlerinde yapılacak NATO Liderler Doruğu’nda yeni genel sekreter olarak tanıtılması bekleniyor.

Türkiye, Rutte’ye yardımını en son açıklayan ülkeler arasında yer aldı ve yeni genel sekreterin Stoltenberg’in izlediği istikrarlı ve duyarlılıklara uygun tavrını sürdürmesi gerektiğini vurguladı.

Ankara takviyesini, Rutte’nin Nisan ayı sonunda İstanbul’a giderek Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmesinin akabinde açıkladı.

Ankara’nın en çok önemli beklentisi “terörle mücadele”

Türkiye’nin, yeni genel sekreterden en çok önemli beklentisi “terörle mücadele” konusunda.

Ankara, bu mevzuda Stoltenberg’in gösterdiği hassaslığın Rutte tarafından da sürdürülmesini istiyor. Eski genel sekreterin sık sık “terörden en çok zarar gören ülkenin Türkiye olduğunu” anımsatması ve bu hususta dayanışma daveti yapmasının çok çok önemli olduğunu kaydediyor.

Diplomatik kaynaklar, Ankara’nın Rutte’den bu çizgiyi devam ettirme konusunda beklentisi olduğunu vurguluyor.

NATO’nun 2022 Madrid Zirvesi’nde Rusya ile “terörizmin” iki ana tehdit ögesi olarak tanımlandığını fakat “terörle mücadele” konusunda Türkiye’nin istediği dayanışmayı görmediğini aktaran kaynaklara göre, genel sekreterin bu bahislerde vereceği iletiler çok önemli olmaya devam edecek.

Kaynaklar, Washington Zirvesi’nde “terörle mücadele” konusunda yeni bir siyasi yönergenin kabul edilmesinin beklendiğini de bildirdi. Bu evrakın “terörle mücadelenin” ana sınırlarını belirginleştirmesi lakin örgüt isimlerine değinmemesi bekleniyor.

Türkiye, PKK’nın yanı sıra Kuzey Suriye’de yer alan Halk Savunma Birlikleri’nin (YPG) de “terör örgütü” olarak kabul edilmesini istiyor fakat ABD ve Avrupalı müttefiklerden gerekli dayanağı alamıyor.

Savunma yaptırımlarının kaldırılması Ankara’nın gündeminde

Türkiye’nin gündeme getirdiği ikinci beklentisi, NATO içinde savunma sanayi konusunda iş birliğinin desteklenmesi ve müttefiklerin birbirlerine silah satışı konusunda uyguladığı yaptırım ve kısıtlamaların tamamen kaldırılması.

Stoltenberg, NATO Genel Sekreterliği sırasında bu kısıtlamaların ittifakın kollektif savunması ve caydırıcılığı açısından zarar verici olduğunu söylemişti. Türkiye, Rutte’den de benzer bir tavır ve telaffuz bekliyor.

Başta ABD ve Almanya olmak üzere birçok NATO üyesi, farklı nedenlerle Türkiye’ye silah satışı konusunda yaptırım uyguluyordu. ABD, Rus üretimi S-400 hava savunma sistemlerinin satın alınmasını gündeme getirdi. Almanya kimi Avrupalı ülkeler ise Türkiye’nin 2019’da Kuzey Suriye’de gerçekleştirdiği Barış Pınarı Harekâtı nedeniyle Ankara’ya yaptırım uygulamaya başladı.

Rusya’nın 24 Şubat 2022’de Ukrayna’yı işgale başlamasının akabinde yaşanan süreçte Türkiye’ye bakışın yumuşaması, Ankara’nın uzun müzakerelerin akabinde Finlandiya ve İsveç’in NATO üyeliğini onaylaması gibi gelişmeler silah satışındaki kısıtlamaların gevşemesine yol açtı. Lakin başta Almanya olmak üzere hala kimi ülkeler Türkiye’ye yaptırım uygulamaya devam ediyor.

NATO-AB iş birliğinde birlik üyesi olmayan ülkelerin pozisyonu önemli

Türkiye’nin yeni genel sekreterden bir diğer beklentisi de, NATO-Avrupa Birliği iş birliği. Türkiye, destekleyip çok önemli bulduğunu düşündüğü bu iş birliğinin 2003’te üzerinde uzlaşılan çerçevede uygulanmasını, yeni genel sekreterin bu hususa sahip çıkmasını bekliyor.

Bu muahedenin AB’nin NATO’ya güvenlik konusunda tamamlayıcı bir rol çizdiğini hatırlatan diplomatik kaynaklar, AB’nin ise tamamlayıcı olmak yerine zaman zaman NATO ile çekişme yaratacak adımlar attığını kaydediyor.

AB’nin bu parametrelere uymamasının kollektif savunma açısından sıkıntı yaratacağın değerlendiren Ankara, genel sekreterin bu bahiste faal olmasını ve ittifak üyelerinin duruşuna sahip çıkmasını istiyor.

Yine NATO-AB iş birliği kapsamında Türkiye’nin dile getirdiği diğer bir öge, AB üyesi olmayan Türkiye, İngiltere ve Norveç benzeri müttefiklerin AB’nin inisiyatiflerine tam olarak katılmasının önünün açılması gerektiği beklentisi.

Ankara, AB’nin bu ülkeleri dışlamasının ortak güvenlik mimarisi açısından sorun yarattığını da sık sık dile getiriyor.