Ukrayna ve ABD arasındaki maden anlaşmasının imzaya yakın olduğu açıklandı

Ukrayna ve ABD arasındaki maden muahedesinin imzaya yakın olduğu açıklandı

25.02.2025 07:00

A⁺

A^-

Ukrayna Başbakan Yardımcısı, Kiev ve Washington’ın ABD’nin Ukrayna’nın madenlerine erişimini öngören mutabakatın imzalanmaya yakın olduğunu söyledi.

Avrupa ve Avrupa-Atlantik Entegrasyonu’ndan sorumlu Başbakan Yardımcısı Olga Ştefanişina X hesabınan yaptığı açıklamada “müzakerelerin çok yapan olduğunu ve neredeyse tüm çok önemli detayın sonuçlandırıldığını belirtti.

Başbakan Yardımcısı ayrıyeten “bunu süratle tamamlayıp imzaya geçmeye bağlıyız” diye de ekledi.

Ukrayna, ABD idaresinden muahedeyi imzalaması için baskı görüyordu ve ABD Başkanı Donald Trump ve Ukrayna lideri Volodimir Zelenskiy arasında giderek büyüyen uyuşmazlığın merkezindeydi.

Zelenskiy, muahedeyi ilk olarak Trump’a geçen Eylül’de sunduğu “zafer planına” dahil etmişti.

Fikir, devrin başkan adayına ABD’nin Ukrayna’yı desteklemeye devam etmesi için somut bir neden vermekti.

Zelenskiy, daha önce ABD Başkanı Donald Trump’ın Ukrayna’nın yeraltı kaynaklarından 500 milyar dolarlık kısmına erişim talebini “devletimizi satmayacağız” diyerek reddetmişti.

Ukrayna ender toprak elementleri bakımından epey güçlü bir ülke, lakin bu kaynakların büyük kısmı Rus güçlerin denetimindeki bölgelerde.

Trump, Ukrayna’nın bu kaynakları maddi ve askeri dayanağa karşılık ABD’ye vermesi gerektiğini söylüyor.

Zelenski ise “Bu önemli bir diyalog değil” diye konuşmuş ve “Devletimizi satamam” sözlerini kullamıştı.

Trump’ın teklifi, bu kaynakların ABD açısından ehemmiyetini gözler önüne serdi.

Peki ender toprak elementleri ne işe yarıyor ve ABD için ne manaya geliyor?

Nadir toprak elementleri nedir?

“Nadir toprak elementleri”, çağdaş teknoloji ve endüstride yaygın olarak kullanılan ve kimyasal özelliklere sahip 17 elemente verilen isim.

Akıllı telefon, bilgisayar, tıbbi aygıtlar ve gibi ürünlerin üretiminde kritik rol oynayan elementler şunlar:

Skandiyum (Sc), İtriyum (Y), Lantan (La), Seryum (Ce), Praseodim (Pr), Neodimyum (Nd), Prometyum (Pm), Samaryum (Sm), Evropiyum (Eu), Gadolinyum (Gd), Terbiyum (Tb), Diprosyum (Dy), Holmiyum (Ho), Erbiyum (Er), Tulyum (Tm), Terbiyum (Tb), Lutesyum (Lu).

“Nadir” olmalarının sebebi, saf formlarında epey seçkin bulunmaları. Dünyanın farklı yerlerinde bu elementlerin yatakları mevcut.

Ancak ender toprak elementleri genelde Toryum ve Uranyum radyoaktif elementlerle birlikte bulunuyor.

Ayrıştırılmaları için birçok toksik kimyasal kullanılıyor, bu da çıkarma sürecini bazen zor ve pahalı hale getirebiliyor.

Ukrayna’da hangi ‘nadir toprak elementleri’ var?

Ukrayna, Avrupa Birliği’nin (AB) “kritik hammadde” olarak nitelendirdiği 30 hususun 21’ini barındırıyor.

Bunlar dünyadaki rezervlerinin yaklaşık yüzde beşine tekabül ediyor.

Bu elementlerin olduğu bölgelerin çoğu Urkayna Kristal Kalkanı’nın güneyinde, çoğunlukla Azak Denizi’nin altında bulunuyor.

Bu bölgelerin çoğu şimdi Rus işgali altında.

Ancak Kiev, Vinnitsiya ve Jitomir bölgelerinde de gelecek vadeden projeler bulunuyor.

Uzmanlara göre bu bölgelerde gelecek vadeden yüzlerce coğrafik nesne tespit edildi. Bunların bir kısmı, geliştirilmeleri ekonomik olarak uygun bulunduğu takdirde element yatakları haline getirilebilir.

Londra Merkezli Benchmark Mineral Intelligence şirketinin Batarya Hammaddeleri Bölüm Başkanı Adam Webb, “Ortaya atılan varsayımlar iddiadan ibaret” diyor ve ekliyor:

“Bu mineral yataklarının ekonomik kaynak haline gelmesi için yapılması gereken daha çok iş var.”

Forbes Ukraine mecmuasına göre Ukrayna’nın diğer çok önemli mineral kaynaklarının yaklaşık yüzde 70’i Donetsk, Dnipropetrovsk ve Luhansk bölgelerinde bulunuyor.

Bu bölgeler de büyük oranda işgal altında.

Ukrayna’da az toprak elementleri haricinde Lityumi kritik mineraller ismi verilen kaynaklar da bulunuyor.

Ukrayna hükümetine göre ülkede 450 bin ton lityum var. Bunlar şu an çıkartılmıyor, fakat çıkartılması planlanıyor.

Rusya’nın en az iki Lityum madenini işgal ettiği biliniyor: bunlardan biri Donetsk bölgesindeki Şevçenkivske’de, başkasıysa Berdyansk bölgesindeki Kruta Balka’da.

Kirovograd bölgesindeki Lityum yataklarıysa hala Ukrayna denetiminde.

Trump neden bu madenleri istiyor?

ABD’nin ender element ve kritik mineral üretimini denetim etmek istemesinin gerisinde bunların global tedarikinde başı çeken Çin ile rekabet geliyor.

Geçtiğimiz yıllarda Çin ender toprak minerallerinin çıkartılması ve işlenmesinde lider haline geldi. Ülke, global üretim kapasitesinin %60 ila 70’ini, sürece kapasitesininse yüzde 90’ını elinde tutuyor.

ABD’nin bu mevzuda Çin’e olan bağımlılığı Trump idaresinde ulusal güvenlik ve ekonomik telaşlara yol açıyor.

Bu elementler, elektrikli araçlardan askeri teçhizata kadar gelişmiş teknolojilerin üretiminde giderek daha da çok önemli rol oynuyor.