Uluslararası Adalet Divanı: İsrail, Gazze’de işgalci güç konumundadır

Uluslararası Adalet Divanı (UAD), işgal altındaki Filistin topraklarının parçalanmış başka bölgeler değil, tek bir bölgesel ünite olduğunu ortaya koyarak, İsrail’in Gazze, Doğu Kudüs ve Batı Şeria’da işgalci olduğunu tespit etti.

UAD Başkanı Lübnanlı Yargıç Nawaf Salam, halka açık oturumda, İsrail’in işgal ettiği Filistin topraklarındaki uygulamalarının hukuksal sonuçlarına ilişkin müracaat görüşünü açıkladı.

UAD, İsrail’in Filistin’i işgalinin tüzel sonuçlarına ilişkin ‘danışma görüşü verme yetkisi olduğunu‘ belirtti.

Divan, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Şurası’ndan gelen sorunun tüzel bir soru olduğunu ve bu soruya ilişkin müracaat görüşü vermemesi için geçerli neden bulunmadığını kaydetti.

Mahkeme, görüşü istenen bahsin, ABD ve İngiltere benzeri ülkelerin ileri sürdüğü benzeri iki taraflı değil, tüm BM Genel Kurulunu ilgilendiren önemli bir mesele olduğunu ve bu sebeple ‘İsrail tarafının isteğinin alınmasına gerek olmadığını‘ aktardı.

UAD, İsrail’in, Filistin topraklarında işgal gücü otoritesini kullandığını ortaya koydu

Divan, işgal altındaki Filistin topraklarının parçalanmış ayrık bölgelerden değil, Batı Şeria, Doğu Kudüs ve Gazze’yi de içeren, tek bölgesel ünite oluşturduğunu tespit etti.

İsrail’in, Gazze’de dahil Filistin topraklarında işgal gücü otoritesini kullandığını kaydeden Divan, İsrail’in Gazze üzerinde aktif denetime sahip olmaya devam ettiği ve bu nedenle Gazze’de işgalci güç pozisyonunda olduğunu bildirdi.

Divan, İsrail’in işgal ettiği Filistin topraklarındaki yükümlülüklerinin, savaş hukukuna ilişkin Cenevre Kontratları ve uluslararası teamül hukukunu kapsadığını vurguladı.

UAD, Oslo Mutabakatı’nın, işgalle ilgili kuralları ve İsrail’in yükümlülüklerini ‘ortadan kaldırmadığı‘ tespitinde bulundu.

İşgal kavramının süreksiz durum olduğunu belirten UAD, işgal mühletinin uzunluğunun, işgal edilen toprakların türel statüsünü değiştirmediğini kaydederek, İsrail’in Filistin topraklarındaki ilhak uygulamalarının ‘hukuka aykırı‘ olduğunu ifade etti.

Ayrıca, İsrail’in işgal ettiği topraklardaki yerleşim politikalarının Cenevre Sözleşmesi‘ni ihlal ettiğinin altı çizildi.

İsrail’in Filistin topraklarındaki işgaline ‘en kısa sürede son vermesi’ gerek

Uluslararası Adalet Divanı (UAD), İsrail’in Filistin topraklarındaki işgaline ‘en kısa sürede son vermesi’ gerektiğini ifade ederek, tüm devletlerin de İsrail’in işgal ettiği topraklardaki varlığını tüzel olarak tanımama, yardım ya da destek sağlamamakla ‘yükümlü olduğunu‘ bildirdi.

Divan, İsrail’in, işgal ettiği topraklardaki insanları yerleşim yerlerini terk etmeye zorladığını kaydederek, İsrail’in işgal ettiği topraklardaki yerleşim siyasetleri Cenevre Sözleşmesi‘ni ihlal ettiğini kaydetti.

İsrail’in işgal ettiği Filistin topraklarındaki doğal kaynakları kullanımının, ‘uluslararası hukuktan kaynaklanan yükümlülüklerine aykırı‘ olduğu tespitinde bulunan UAD, İsrail’in işgal ettiği Filistin topraklarındaki doğal kaynakları sömürme siyasetinin, ‘Filistinlilerin doğal kaynaklar üzerindeki egemenlik hakkını ihlal ettiğini‘ belirtti.

İsrail’in yerleşim siyasetinin Filistin halkının bölgeyi terk etmesine neden olduğunu vurgulayan Divan, yerleşim uygulamalarının Filistinlilerin hayatta kalma imkanını azalttığı ve İsrail ordusunun, Filistinlilerin bölgeyi terk etmesi için baskıyı arttırdığını ifade etti.

Divan, askeri gereklilik nedeniyle yerlerinden edilen Filistinlilerin, bu gereklilik ortadan kalkar kalkmaz yerlerine döndürülmeleri gerektiğini bildirdi.

Zorla tahliyeler, ev yıkımları ve ilgili uygulamaların, Filistinlilere ayrılmaktan diğer seçenek bırakmadığını vurgulayan UAD, ev yıkımından sonra yere el konulması dahil bu hareketlerin niteliğinin, ‘geçici olarak izin verilen tahliyeler olmadığını‘ gösterdiğine işaret etti.

İsrail’in, işgal ettiği bölgelerde kalıcı denetim niyeti taşıdığına dikkati çeken Divan, işgal ettiği topraklarda hukuksal ve siyasi uygulamalarının buralarda kalıcı olarak yerleşme amaçladığı taşıdığını gösterdiğini belirtti.

UAD, İsrail’in Batı Şeria ve Doğu Kudüs’teki siyaset ve uygulamalarının, sahada geri dönüşü olmayan tesirler yaratmayı amaçladığını ve ilhak manasına geldiğini ortaya koydu.

Divan, İsrail’in hiçbir şekilde işgal ettiği Filistin toprakları üzerinde egemenlik hakkına sahip olmadığının altını çizerek, İsrail’in, Batı Şeria ve Doğu Kudüs’teki yerleşimleri ile uluslararası hukuku ihlal ettiğini kaydetti.

Filistinlilere yönelik ayrımcı politikalar

İsrail’in işgal ettiği topraklardaki Filistinlilere yönelik farklı uygulamalarının ‘ayrımcılık teşkil ettiğini‘ ve İsrail’in Filistinlilere yönelik ırk ve etnik köken kaynaklı ayrımcı siyasetleri olduğuna işaret eden UAD, bu uygulamaların Uygar ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Kontratlara aykırı olduğunun da altını çizdi.

İşgalci güç olarak İsrail tarafından kabul edilen geniş mevzuat yelpazesinin, Filistinlilere farklı muamelede bulunduğuna değinen UAD, İsrail’in siyasetlerinin ayrımcılık manasına geldiğini kaydetti.

Mahkeme, hukuk dışı siyasetlerin İsrail’in Filistinlilerin kendi yazgısını tayin hakkına hürmet gösterme yükümlülüğünü ihlal ettiği görüşünde olduğunu açıkladı.

Divan, Filistinlilerin kendi yazgısını tayin hakkının varlığının devredilemez ve işgalci gücün tercihlerine tabi tutulamaz olduğu tespitinde bulundu.

UAD, İsrail’in işgal ettiği toprakların ve kültürel varlıkların iadesi, ziyanların giderilmesi, tüm yerleşimlerin boşaltılması, işgal altındaki Filistin topraklarında inşa edilen duvarın yıkılması, Filistinlilerin geri dönmesine izin verilmesi dahil haksız uygulamalarından etkilenen bireylerin ziyanlarını tazmin etmesi gerektiğini bildirdi.

BM’nin bir bütün olarak İsrail ve Filistin arasındaki çatışmayı sonlandırmasi, bölgede adil ve kalıcı barış tesis etmesinin ‘acil gereklilik‘ olduğunu vurgulayan Divan, tüm devletlerin, İsrail’in işgal ettiği Filistin topraklarındaki varlığını türel olarak tanımama, yardım ya da destek sağlamama yükümlülüğü olduğunu belirtti.

Divan, İsrail’in tüm yeni yerleşim faaliyetlerini sonlandırmasi ve ayrımcı mevzuat dahil hukuk dışı durum yaratan ya da sürdüren tüm mevzuatı yürürlükten kaldırması gerektiğini aktardı.

UAD, İsrail’in işgal ettiği Filistin topraklarındaki işgaline mümkün olan en kısa sürede son verilmesi gerektiğini ifade etti.

Danışma görüşü nedir?

Birleşmiş Milletlerin temel yargı organı Divan’ın misyonları arasında ilk olarak, devletler arasında ortaya çıkan hukuksal ihtilafları uluslararası hukuka uygun şekilde çözmek, ikinci olarak da kendisine yönlendirilen tüzel bahislerde müşavere görüşü bildirmek bulunuyor.

BM organları ve faaliyet alanlarıyla ilgili olması kuralıyla BM yetkili kuruşları uluslararası hukuka ilişkin husus hakkında UAD’den müşavere görüşü isteyebiliyor, devletler ise Divan’dan istişare görüşü isteyemiyor.

UAD bu sıkıntıda İsrail’in, işgal ettiği Filistin’deki siyasetleri ve uygulamalarının türel sonuçlarına ilişkin bağlayıcı olmayan müşavere görüşünü açıkladı.

Danışma görüşünün tesiri nedir?

UAD’nin verdiği müracaat görüşleri her ne kadar bağlayıcı olmasa da birçok devlet ve kuruluş tarafından dikkate alındığı ve verilen görüşe uygun hareket edildiği belirtiliyor.

Danışma görüşleri, ileride açılabilecek benzer bahislerdeki davalarda Divan’ın ne yönde karar verebileceğini de gösterirken, müşavere görüşü aleyhine hareket eden devletler açısından politik baskı aracı olarak kullanılabiliyor.

Divan’ın, İsrail’in Filistin topraklarında inşa ettiği duvara dair 2004’te verdiği müracaat görüşünde, duvarın hukuk dışı olduğunu tespit etmesinin akabinde birçok devlet ve şirketin, söylediği söz edilen duvarın inşasına katkı sunmaktan imtina etmesi, İsrail’e sattıkları inşaat materyallerinin duvarın imalinde kullanılmaması koşulu koyması dikkati çekiyor.

Yine UAD’nin 22 Temmuz 2010’da, uluslararası hukukta bir devletin tek taraflı olarak bağımsızlık ilan etmenin yasaklanmadığı yönünde verdiği istişare görüşünün akabinde, Kosova’nın bağımsızlığının meşruiyeti arttı ve bağımsızlığını tanıyan devlet sayısı çoğaldı.

UAD’nin görüşünün, işgalin uluslararası hukuk dışı olduğu yönünde olması durumunda, bunun İsrail ve diğer ülkeler açısından getirdiği sonuçları da tespit etmesiyle, İsrail’in Gazze’de ve diğer Filistin topraklarında uyguladığı ihlallerin sonlandırılması tarafındaki baskının artması bekleniyor.

Buna ek olarak, İsrail’e askeri, siyasi ve mali destekleyici ülkelerin de uluslararası toplum tarafından bu takviyelerini sona erdirmeları yönünde gelecek davetleri yanıtlamak zorunda kalmaları öngörülüyor.

Danışma görüşü, İsrail’in Adalet Divanında yargılandığı davadan farklı

Güney Afrika’nın, İsrail aleyhine, Soykırım Mukavelesi’nin ihlali sebebiyle Uluslararası Adalet Divanında açtığı dava, iki ülke arasında çekişmeli yargılama manasına gelirken, müracaat görüşü, iki devletin karşı karşıya geldiği bir dava niteliği taşımıyor.

Danışma görüşünde, davalı-davacı şeklinde ayrım bulunmuyor ve UAD, BM organları yahut kuruluşlarının faaliyet alanlarına ilişkin yönelttiği sorular hakkındaki görüşünü açıklıyor.

Divan Statüsü’nün 66. unsuru gereği, BM üyesi ülkeler, müracaat görüşü istenen hususlar üzerine yazılı ve kelamlı beyanda bulunma hakkına sahip.

Çekişmeli davalardan farklı olarak herhangi bir ad-hoc hakim (bir davaya has yargıç) atanmadığından, müşavere görüşü kararını UAD’nin daimi 15 hakimi verecek.

Buna ek olarak soykırım davası yalnızca Gazze’de işlenen soykırım kabahatlerini ve ihlalleri ele alırken, müracaat görüşünün kapsamında, Gazze’nin yanı sıra Batı Şeria ve Doğu Kudüs dahil olmak üzere tüm Filistin topraklarındaki başta işgal ve ilhak olmak üzere birçok uluslararası hukuk kuralının ihlali yer alıyor.