Maymun çiçeği salgını: Dünya Sağlık Örgütü, küresel acil durum ilan etti

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Afrika kıtasında görülen ve maymun çiçeği olarak da bilinen mpox virüsü nedeniyle global halk sağlığı acil durumu ilan etti.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde başlayan ve süratle komşu ülkelere yayılan bu bulaşıcı hastalık en az 524 kişiyi öldürdü.

Şu anda görülen salgının, virüsün yeni bir varyantıyla ilişkilendirildiği için evvelkilerden daha tasa verici olduğu söyleniyor.

Uzmanlar bunun şimdiye kadar gördükleri en tehlikeli varyant olduğu ihtarını yapıyor, yayılma suratı ile yüksek mevt oranından kaygı ediyor.

Küresel halk sağlığı acil durumu, 196 ülke için yasal olarak bağlayıcı olan Uluslararası Sağlık Mevzuatı kapsamındaki en yüksek alarm seviyesi. 

WHO Başkanı Tedros Adhanom Ghebreyesus, Afrika kıtasında ve ötesinde daha fazla yayılma ihtimalinin “çok kaygı verici” olduğunu söyledi.

“Bu salgını durdurmak ve hayatları kurtarmak için koordineli bir uluslararası müdahale şart” dedi.

Mpox virüsü Orta ve Doğu Afrika’da süratle yayılıyor.

2024’ün başından bu yana Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde 14.000’den fazla mpox hadisesi kaydedildi.

Afrika Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezleri (Africa CDC) de son durumla ilgili yaptığı açıklamada halk sağlığı açısından acil durum ilan etmişti.

Acil durum kararının hükümetlerin müdahalelerini koordine etmelerine yardımcı olacağı ve etkilenen bölgelere tıbbi materyal ve yardım akışının hızlandırılmasını sağlayabileceği belirtiliyor.

Peki maymun çiçeği nedir, nasıl yayılıyor?

Virüs ne kadar yaygın ve hangi ülkelerde görülüyor?

Mpox hastalığına monkeypox (maymun çiçeği) virüsü neden oluyor. Maymun çiçeği virüsü, çiçek hastalığı ile aynı kümede bulunuyor ama onun kadar tehlikeli değil.

Virüs başlangıçta yalnızca hayvanlardan insanlara bulaşıyordu ama artık beşerden beşere da bulaşabiliyor.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti ülkelerdeki tropikal yağmur ormanlarında bulunan ücra köylerde daha yaygın bir şekilde görülüyor.

Bu bölgelerde her yıl binlerce vaka ve yüzlerce mevt gerçekleşiyor. Virüsten en çok 15 yaş altı çocuklar etkileniyor.

Virüsün şimdi iki farklı tipi var.

“Clade 1” Orta Afrika’da endemik bir cins. “Clade 1b” ise mevcut salgında görülen yeni ve daha şiddetli olan virüs tipi.

Africa CDC, 2024 yılının başından Temmuz ayının sonuna kadar 14 bin 500’den fazla mpox enfeksiyonu ve 450’den fazla mpox vefatının gerçekleştiğini açıkladı.

Bu, 2023’ün benzeyendönemine kıyasla enfeksiyonlarda %160, ölümlerde ise %19’luk bir artış manasına geliyor.

Maymun çiçeği (mpox) hadiselerinin %96’sı Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde görülürken, hastalık olağanda endemik olmadığı Burundi, Kenya, Ruanda ve Uganda benzeri birçok komşu ülkeye de yayıldı.

Batı Afrika’da görülen “Clade II” isimli daha hafif bir mpox tipi, 2022 yılında global bir salgına yol açmıştı.

Virüs, olağanda görülmediği Avrupa ve Asya bölgeleri dahil, Türkiye’nin de içinde olduğu yaklaşık 100 ülkeye yayılmıştı. Salgın bu devirde savunmasız kümelerin aşılanmasıyla denetim altına alındı.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde mpox aşılarına ve tedavilerine kâfi erişim yok ve sağlık yetkilileri hastalığın yayılmasından tasa ediyor.

Semptomları ne?

İlk belirtiler arasında ateş, baş ağrısı, şişlikler, sırt ağrısı ve kas ağrıları yer alıyor.

Ateş düştükten sonra, çoklukla yüzde başlayıp bedenin diğer bölgelerine, en yaygın olarak da avuç içlerine ve ayak tabanlarına yayılan bir döküntü gelişebiliyor.

Aşırı kaşıntı yapan ya da ağrılı olabilen döküntüler değişip farklı kademelerden geçebiliyor ve sonunda kabuk oluşturup dökülüyor. Bazen döküntüler deride iz bırakabiliyor.

Enfeksiyon ekseriyetle resen güzelleşiyor ve yaklaşık 14-21 gün sürüyor.

Ciddi olaylarda lezyonlar tüm bedene, bilhassa de ağız, göz ve cinsel organlara yayılabiliyor.

Nasıl bulaşıyor?

Mpox, enfekte şahısla yakın temas yoluyla beşerden beşere yayılıyor. Cinsel ilgi, cilt teması ve enfekte kişinin yakınında konuşmak ya da nefes almak da buna dahil.

Virüs açık yaralar, teneffüs yolu yahut gözler, burun ya da ağız yoluyla da bulaşabiliyor.

Virüsün bulaştığı çarşaf ve nevresim, giysiler ve havlular objelere dokunarak da hastalık yayılabiliyor.

Maymunlar, sıçanlar ve sincaplar enfekte hayvanlarla yakın temas da öbür bir tehlike ögesi.

2022’deki global salgın sırasında virüs çoğunlukla cinsel temas yoluyla yayılmıştı.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki mevcut salgın da cinsel temastan kaynaklanıyor.

Kimler risk altında?

Vakaların çoğu cinsel olarak etkin olan bireylerde ve erkeklerle cinsel bağa giren erkeklerde görülüyor.

Birden fazla partneri olan ya da yeni cinsel partneri olan şahıslar de risk altında olabilir.

Ancak sağlıkçılar ve aile üyeleri de dahil olmak üzere, semptomları olan biriyle yakın teması olan herkes virüsü kapabilir.

Mpox virüsü olan bireylerle yakın temastan kaçınılması ve virüsün olduğu yerlerde bulunanların ellerini sık sık yıkaması tavsiye ediliyor.

Mpox olan şahıslar, bedenindeki döküntüler kaybolana kadar kendilerini izole etmeli.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), güzelleştikten sonra 12 hafta boyunca cinsel bağlantıya girerken tedbir olarak prezervatif kullanılması gerektiğini söylüyor.

Nasıl tedavi ediliyor?

Çiçek hastalığında kullanılan tedavi teknikleri mpox için de faydalı olabilir, lakin ne kadar tesirli oldukları şimdi gereğince bilinmiyor.

Mpox salgınları, enfeksiyonları önleyerek denetim altına alınabilir. Bu da aşılama yoluyla yapılabiliyor.

Şu anda mpox için üç aşı bulunuyor lakin bunlar yalnızca risk altındakiler ya da enfekte bir bireyle yakın temasta bulunanlara veriliyor.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) yaygın bir aşılama programı tavsiye etmiyor.

Ne kadar muhafaza sağladıklarını anlamak için yeni mpox varyantlarına karşı aşıların daha fazla denenmesi gerekiyor.

WHO son devirde ilaç üreticilerinin, şimdi onaylanmamış olsa da mpox aşılarını ihtiyaç duyulan ülkelerde acil durumlar için kullanıma sunmalarını istedi.