Bugün 3 Aralık Dünya Engelliler Günü | “Bütçeden engellilere ayrılan pay yıllardır yüzde 2’nin altında”

Engelliler Konfederasyonu Başkanı Mustafa Özsaygı, 3 Aralık Dünya Engelliler Günü kapsamında; “Verilen mücadeleye karşın, birçok ülkede ve ülkemizde, tüm engelliler için ‘eşit yurttaşlık’ amacının çok uzağında olduğumuzu üzülerek görüyoruz. Bütçeden engellilere ayrılan hisse yıllardır yüzde 2’nin altındadır. Engeli nedeniyle çalışamayan şahıslara bugün için verilen engelli aylığı 1.874 TL’dir” dedi.

Engelliler Konfederasyonu Başkanı Özsaygı, 3 Aralık Dünya Engelliler Günü kapsamında açıklama yaptı.

Anka’nın aktardığına göre Özsaygı, engellilerin yaşadığı problemlere ilişkin şunları söyledi:

“Eşit yurttaşlık amacının çok uzağındayız”

“Birleşmiş Milletler (BM), dünya genelinde engellilerin tüm sıkıntılarına dikkat çekmek, taleplerini gündeme taşımak ve engelli kamuoyunun tahlil tekliflerini topluma duyurmak maksadıyla, 1992 yılında 3 Aralık tarihini ‘Dünya Engelliler Günü’ olarak ilan etti.

Bugüne kadar, dünyada ve ülkemizde engelliler açısından birçok alanda kazanımlar ve ilerlemeler sağlandı. Öncelikle bu hak ve özgürlükler için mücadele veren tüm kurum, kuruluş ve şahısları hürmet ile anıyoruz. Lakin verilen mücadeleye karşın, birçok ülkede ve ülkemizde, tüm engelliler için ‘eşit yurttaşlık’ maksadının çok uzağında olduğumuzu üzülerek görüyoruz. Mevcut sosyo-ekonomik, kültürel ve siyasal yapı içerisinde engellilere yönelik ayrımcılık, ötekileştirme ve ‘yaptırımsız şiddet’ devam etmektedir.

“Türkiye’de iş gücüne katılım oranı yüzde 53 iken engellilerin katılım oranı yüzde 22,1”

Türkiye’de engellilerin yaşadıkları en temel problemler: daima ertelenen erişilebilirlik; tamamlanmayan istihdam kotaları; yetersiz engelli aylıkları, engelli bakım hizmetleri, eğitim ve sağlık hizmetleri; lisan ve telaffuzda engellilere yönelik ayrımcılıktır.

Türkiye’de engellilere yönelik kamu hizmetlerine ayrılan toplam bütçe ve takımlar, 10 milyon engelli ve ailelerinin taleplerini ve temel muhtaçlıklarını karşılamaktan çok uzaktır. Bütçeden engellilere ayrılan hisse yıllardır yüzde 2’nin altındadır. 5 milyonu aşan toplam kamu görevlisine rağmen kamuda çalışan engelli sayısının 70 bin bandının altında kalması bu alandaki yetersizliği açıkça göstermektedir. 2024 bütçe teklifi bu alanda kapsamlı bir atama planlaması olmadığını göstermektedir. Türkiye’de iş gücüne katılım oranı yüzde 53 iken engellilerin katılım oranı yüzde 22,1’dir. Bu oran bayan engellilerde yüzde 12,5 seviyesindedir. Engellilerin istihdamının artması ve yoksulluğunun önlenmesi amacıyla her yıl en az 10 bin atama yapılmalıdır.

“Engelli aylığı 1.874 TL”

Engeli nedeniyle çalışamayan şahıslara bugün için verilen engelli aylığı 1.874 TL’dir. Engelli aylıklarında hak sahibi olma durumu değerlendirilirken, aile bireylerinin gelirlerinin ortalamasının alınması yerine, varsa engelli bireyin kendine ait geliri dikkate alınmalıdır. Engelli aylığı en az minimum ücret seviyesinde olmalıdır.

Ağır engelli bireylere meskenlerinde bakım hizmeti verenlerin yüzde 90’ı anneleridir. Bakım hizmeti 8 saat değil 24 saat verilmektedir. Bakım verenlerin sosyal hayatları, kendilerine ayıracak vakitleri yoktur. Bunun karşılığında aldıkları bakım fiyatı ise 5.098 TL’dir. Konutlarında engelli bakım aylığı en az bir buçuk minimum ücret seviyesine çıkarılmalıdır. Bakım veren bireyler Sosyal Güvenlik Şemsiyesi altına alınmalıdır. Primleri SGK tarafından karşılanmalıdır. Konutlarında Bakım Takviyesi için hak sahibi olma durumu değerlendirilirken, aile bireylerinin ortalama geliri değil, varsa bakım hizmeti alan engelli bireyin geliri dikkate alınmalıdır. Konutlarında engelli bakımı hizmetinin kapsamı genişletilerek ihtiyaç sahiplerine karşılık verir nitelikte olmalıdır.

“Engellilerin daha önce yararlandıkları haklar sistemli bir şekilde azaltılıyor”

Engelliliğin kıymetlendirilmesi için verilen Engelli Sağlık Kurulu raporlarında belirtilen engellilik oranları yetkili hastanelere göre farklılık göstermektedir. Ayrıyeten, farklı kurumlar mevzuata uygun olmayan münasebetlerle yeni raporlar talep edebilmektedir. Engelli sağlık kurulu raporu daima olan bireylerden dahi raporlarını yenilemeleri istenmektedir. Yenilenen raporlarda engellilik oranları düşürülerek engellilerin daha önce yararlandıkları haklar sistemli bir şekilde azaltılmaktadır.

Engelli Sağlık Kurulu Raporu verilirken yalnızca tıbbi değil sosyal ve toplumsal kriterler de göz önünde bulundurulmalıdır. Engelli Sağlık Kurulu Raporları tartışmasız tüm kamu ve özel kurumlar tarafından dikkate alınmalıdır. Engellilerin zarurî olarak kullandıkları tıbbi gereçlerden ve ilaçlardan katkı hissesi alınmamalıdır. Engelli Sağlık Kurulu Raporları her şartta bedelsiz verilmelidir.

“Yıllardır tahlil bekleyen problemler tahlilsiz bırakılıyor”

Engellilerin hayatlarını kolaylaştıracak engellilere has araç ve gereçler ortez, protez, tekerlekli sandalye, işitme aygıtları ve diğer tıbbi aygıtlar ÖTV ve KDV’den muaftır. Engellilerin hayatını kolaylaştırma gayeli aldıkları diğer motorlu araçlar da KDV’den muaf tutulmalıdır. Türkiye, AB ülkeleri içinde, engelli çocukların ilkokuldan sonra okulu bırakma oranı yüzde 60 ile en yüksek olan ülkedir. Ülkemizin de taraf olduğu ‘Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’ ve Anayasamızla garanti altına alınan eğitim hakkını engelli öğrencilerin de tam olarak kullanabilmeleri sağlanmalıdır. Engelli çocukların akranlarıyla birlikte eğitime dahil olabilmeleri için nitelikli kapsayıcı/ bütünleştirici eğitim ortamı sağlanmalıdır. Öğretmenler başta olmak üzere insan gücü nitelikli hale getirilmelidir. Çocukların ferdi ihtiyaçları göz önüne alınarak makul düzenlemeler yapılmalıdır. Mekanlar, bilgi ve teknoloji erişilebilir olmalıdır.

Her mahzur grubunun yıllardır tahlil bekleyen sıkıntıları tahlilsiz bırakılmaktadır. Görme, işitme, ortopedik, zihinsel, nöro-çeşitli engeli, süreğen hastalığı ya da az hastalığı olan engelli yurttaşların meseleleri tahlilsiz değildir. Bu alanlarda başta Engelliler Konfederasyonu olmak üzere örgütlü engelli derneklerinin tahlil raporları, çalıştayları ve atölye sonuçları masalarımızda uygulanmayı bekliyor. Kurum ve kuruluşların, siyasal iktidarın ne yapması gerektiğini yıllardır ifade ediyoruz.

“Engellilerin siyasi temsiline alan açılmalı”

Siyasal iktidarın, STK’ların, siyasi partilerin ve aileler başta olmak üzere tüm toplumsal yapıların engellilik sıkıntısını yeniden ele alması ve engellilerin haklarını temel insan hakları bağlamında görmesi gerekmektedir. 2024 yerel seçimlerine giderken tüm siyasi partilerin belediye başkanlıkları ve belediye meclislerinin seçiminde engelli yurttaşların siyasi temsilinin önüne geçmemesi, engellilerin siyasi temsiline alan açması da temel taleplerimizdendir.

“BM Engelli Haklarına İlişkin Kontratın düzenlediği tüm haklar uygulanmıyor”

Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Komitesinin de talepleri doğrultusunda Türkiye’de zihinsel ve psiko-sosyal engelli bireylerin seçme ve seçilme hakkını kullanabilmelerinin önündeki maniler kaldırılmalıdır. Türkiye’de, 28 Ekim 2009 tarihinden bu yana, hiçbir çekince koymadan yürürlüğe konulan BM Engelli Haklarına İlişkin Kontratın düzenlediği tüm haklar; kontratın gerektirdiği şekilde, tam olarak uygulanmamaktadır.

3 Aralık Dünya Engelliler Günü, engellilerin taleplerinin dikkate alınmasına; BM Engellilerin Haklarına İlişkin Kontrattaki hak ve özgürlüklerin kullanılmasına ve temel sıkıntılarımızın çözülmesine vesile olsun.”