Donbass sakinleri anlatıyor: 2014’teki EuroMaydan darbesi 9 yıldır süren çatışmayı nasıl tetikledi?

21 Kasım 2013 tarihinde devrin Cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç’in AB İştirak Anlaşması’nı imzalamayı reddetmesi akabinde 2 bin kadar kişinin Kiev merkezinde toplanmasıyla protestolar başladı.

Varyag isimli küçük grubun başındaki savaş muhabiri Alexander Matyushin, “Yanukonviç’in en yakın yardımcısı ve danışmanı Nikolay Azarov, AB İştirak Anlaşması’nın imzalamanın ülkeyi inanılmaz ölçüde borçlandıracağını anladı. Ülkeye geçişten, prizlerin cinsinden demiryolu raylarına kadar her şeyin değiştirilmesi ve yeniden inşa edilmesi gerekiyordu. Yanukoviç hükümeti bunun kârsız bir anlaşma olduğuna karar verdi ve anlaşmayı imzalamamaya karar verdi. Bu müddetten itibaren Kiev Meydanı’nda öğrenciler dışarı çıkmaya başladı, bunun üzerine özel polisler olan Berkutlar da dışarı çıktı. Özel güçlerin olayların şiddetlenmesi sonucu müdahale etmesiyle EuroMaydan ivme kazanmaya başladı” diye anlatmaya başlıyor.

Ukrayna’nın Batısı ve Doğusu: Farklı bölgeler, farklı istekler

“Tarihsel olarak Ukrayna’nın güneydoğusu çoğu zaman Rusya’ya daha yakın olmuştur” diyen savaş muhabiri, o periyotta Sovyetler Birliği’nin başı Vladimir Lenin’in 1919’da Donbass’ı bölge halkının iradesine karşın Ukrayna’ya entegre ettiğini belirtiyor. “SSCB’nin dağılması akabinde ise 1994 yılında bölgenin federal bir yapıya sokulması ve Ukraynaca’nın ana lisan olarak kabul edilmesi, Rus vatandaşları rahatsız etmişti” diyen Matyushin, Rusça’nın en azından ikinci resmi lisan olması isteğini de Ukranya hükümetinin görmezden geldiğini aktarıyor.

Tecrübeli muhabir, EuroMaydan vaktinde Ukrayna’nın güneydoğu ve kuzeybatı bölgelerinin çoktan ülkenin geleceği konusunda bölündüğünü belirtiyor. Kuzeybatı kısmı Batı ile bütünleşmek isterken, ülkenin güneydoğusu ise açık bir şekilde Rusya ile ekonomik bağlarını geliştirmek istediğini belirten Matyushin, “Güneydoğu Kırım ile birlikle, Novorossiya denilen Harkov’dan Odessa’ya kadar olan bölgeleri içeriyordu. Kuzeyde ise, Ukraynalı milliyetçilerin güçlü olduğu bölgeler vardı” diyor.

Bu ayrımın 2004 yılında Batı dayanaklı yaşanan Turuncu İhtilal ile Kiev’de Viktor Yuşçenko’nun başa gelmesiyle daha görünür hale geldiğini söylerken, Rusya ile Ukrayna arasındaki alakaların 2004 yılından itibaren berbata gittiğini de ekliyor. Muhabir ayrıyeten, “2004 yılından itibaren tüm yaşanan ekonomik dalgalanmalar, gaz, temel besin unsurları ve birçok ürünün fiyatının artması Donbass’ı çok kötü etkiledi. Zira Donbass bölgesinde büyük bir sanayi vardı ve bu sanayi özellikle Rusya’dan gelen gaza dayalı bir şekilde işliyordu” diyor.

2005 yılında ise Yuşçenko hükümetinin tek taraflı olarak Rus gazının Avrupa’ya iletilmesi durumunu gözden geçirmeye başlaması, Rusya’nın Ukrayna’ya ucuz gaz satma sözleşmesinin iptaline sebep oldu. Bunun akabinde ise gaz fiyatlarındaki artışın Donbass’a büyük bir darbe vurduğu belirtilirken, Donbass’taki halkın bu artıştan Yuşçenko hükümetini sorumlu tuttuğunu ifade ediliyor.

Ekonomik sebepler bir yana, Yuşçenko hükümetinin 2. Dünya Savaşı’nda Ruslara karşı savaşan ve Nazilerle işbirliği yapan Ukrayna Milliyetçileri Örgütü ve Ukrayna İsyancı Ordusu’nu övmesi, 2007 ve 2010’da ise Nazilerle açıkça işbirliği yapan Stepan Bandera ve Roman Shukhevych benzeri Nazilere ‘kahraman ünvanı’ verilmesi halkta güzelce huzursuzluk oluşturdu. 2008’de de Ukrayna, NATO’ya katılmayı bir öncelik olarak ilan etmişti.

Direniş başlıyor

2004 ile 2014 arası tüm bu yaşananlar, Ukrayna’nın batısı ile doğusu arasındaki ideolojik ve siyasi uçurumu dramatik bir şekilde derinleştirdiğini ve en sonunda 2014’te EuroMaydan olayları yaşandığını belirtiyor Matyushin. Ayrıyeten şunları da ekliyor:

1 Mart: Rus Baharı’nın başlangıcı

1 Mart 2014 tarihinde Donetsk’te Lenin Meydanı’nda düzenlenen mitingde 10 binden fazla kişi bir araya geldi. Göstericiler büyük Rus bayrakları taşıdı, ‘Donbass-Rusya ile!‘ ve ‘Kırım-Donbass-Rusya birliktedir‘ sloganları atmaya başladı.

Devamında ise, protestocular Donetsk Bölgesel Devlet Yönetimi’nin bayrak direğine Rus bayrağı çekti. Binanın merdivenlerinde yeni seçilen Halk Valisi Pavel Gubarev, Donbass halkının gayrimeşru Kiev rejimini tanımayacağını, bir referandum ve seçim talep edeceğini açıkladı.

7 Nisan 2014 tarihinde yeni kurulan Donetsk Halk Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan etti.

Kiev Rejimi, kendi halkına savaş ilan etti

Ukrayna’nın güneydoğusundaki bölgeler Maydan darbesini kabul etmedi ve protesto hareketleri başlattı. Kırım Mart 2014’te özerklik kazanmak ve Rusya’ya yeniden katılmak için referanduma gitti. Kharkov, Donetsk, Lugansk, Kherson, Nikolaev, Dnepropetrovsk, Zaporozhye, Odessa, Gorlovka, Mariupol ve diğer kentlerde on binlerce kişi sokaklara döküldü.

Ukrayna cuntası, Rusya yanlısı protestoculara karşı acımasız saldırılar ve askeri harekatla karşılık verdi. 14 Nisan 2014’te Ukrayna’nın süreksiz Cumhurbaşkanı Oleksandr Turchynov’un bir kararnamesi yayımlanarak Ukrayna’nın güneydoğusunda ‘Anti-Terör Operasyonu‘ başlatıldı. Darbeyi kabul etmeyen Donbass sakinleri ‘düşman‘ ve ‘terörist‘ ilan edildi.

2 Mayıs 2014 tarihinde, yaklaşık 50 kişinin sopalarla öldürüldüğü ve diri canlı yakıldığı fecî Odessa Sendikalar Evi katliamı gerçekleşti. 9 Mayıs 2014’te Ukraynalı Milliyetçiler ve ordu Mariupol’deki Zafer Günü Geçit Töreni’ne katılanları öldürdü. Ukrayna rejimi ayrıyeten Donbass’ı bombalamaya başladı.

O sırada diğer bir şahit olan Maya, Sputnik’e durumu şöyle anlattı:

O devirde Donbass’ta yaşayan pek çok kişi benzeri Matyushin de Donetsk Cumhuriyeti’ni savunmak için silaha sarıldı. Matyushin, o günleri şöyle anlattı:

Rusya, Kiev Rejiminin Donbass’taki savaşını sona erdirmek için devreye giriyor

Rusya’nın 2014 ve 2015 Minsk Muahedeleri yoluyla Kiev Rejimi’nin Donbass’a karşı yürüttüğü savaşı durdurma girişimleri, ne Ukrayna’nın ne de Batılı destekçilerinin mutabakatların kararlarına uymaya isteksiz olması nedeniyle başarısız oldu.

Eski Almanya Şansölyesi Angela Merkel ve eski Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande daha sonra Minsk Mutabakatlarını Ukrayna ordusunun yığınak yapması için bir imkan olarak gördüklerini itiraf ettiler. Şubat 2023’te Spiegel’e konuşan Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy, 2019’da seçildikten sonra anlaşmalara uymama kararı aldığını ve bu bahiste Batılı başkanları bilgilendirdiğini kabul etti.

Aynı şekilde ABD ve NATO, Rusya’nın tüm güvenlik kaygılarının gerçek olduğunu göstererek NATO’nun genişlemesine devam etti, Ukrayna’yı silahlandırdı ve Ukrayna’nın tarafsızlık statüsünü amaçlayan tüm güvenlik mutabakatlarını reddetmesini sağladı.

Moskova, Ukrayna’nın doğusundaki Rus kökenli vatandaşlarını ve kendi sonlarının güvenliğini sağlamak için devreye girmekten başka seçeneği kalmadı ve 24 Şubat 2022’de Ukrayna’yı Nazilerden arındırmaya ve askerden arındırmaya yönelik özel askeri operasyon başladı.