Ertuğrul Özkök: Kimse benden Güneri Bey için tarafsız bir yazı beklemesin

Babam Şükrü Özkök’ü 13 Mart 2000 sabahı kaybettik.

O sabah bulduğum ilk uçakla İzmir’e gidip, eve girdiğimde babamın naaşı hala hayatını kaybettiği divanda yatıyordu.

Üstü örtülüydü ve hiç açamadım.

Babamı hep hayatta bana “Ertuğrul” diye seslendiği, buzdolabında benim için hep hazır tuttuğu kalamarları çıkarırkenki haliyle hatırlamak istedim.

Masada duran cüzdandan çıkan iki kupür

Cüzdanı yandaki küçük sehpanın üzerinde duruyordu.

Açıp baktım…

Çok az ölçüde kağıt para ve gazeteden kesilmiş iki kupür vardı…

Biri benim Öztürk Serengil üzerine yazdığım bir yazıydı…

Çocukluğumun Kahramanlar Mahallesinde onun sinemalarında “yeşşe” diye seslenişini anlatan bir yazıydı.

Babam onu kesip saklamıştı.

Babamın cüzdanından bir de Güneri Bey’in yazısı çıktı

Cüzdandan bir de Güneri Cıvaoğlu’nun bir yazısı çıktı.

Onun Atatürk üzerine yazdığı bir yazıydı.

Rahmetli babam Adnan Menderes hayranı bir Bulgaristan göçmeniydi.

Ailemizin, annem dahil bütün üyeleri sonradan Ecevit’e oy verirken, o hep sağ liberal niyetine sadık kaldı.

Sonradan Demirel’e ve Turgut Özal’a oy verdi…

Babamın benden istediği son şey bir portreydi

Babamın benden istediği son şey hoş bir Atatürk portresiydi…

Cüzdanından çıkan Atatürk yazısını okurken başımı çevirip babamın üstü örtülü naaşına baktım.

Başını dayadığı duvarın üzerinde ona gönderdiğim Atatürk portresi asılı duruyordu.

Cüzdanını koyduğu masanın üzerinde ise konutumuzun çocukluğumdan beri hatırladığım Kuran’ı duruyordu.

Öleceğini hissetmiş ve annemden Kuran okumasını istemişti.

Salı sabahı Güneri Bey’in mevt haberini aldığımda aklıma gelen ilk şey bu oldu.

Buna ona söylediğimde yüzüne o kadar hoş bir memnunluk ifadesi oturmuştu ki…

Daha geçen haftaya kadar bunu hep anlattı bana…

Güneri Cıvaoğlu ve Ertuğrul Özkök

Sağcı babamın gizlice hayran olduğu solcu iki gazeteci

Güneri Bey beni tanımadan çok önce ben onu tanıdım.

Hacettepe Üniversitesi öğretim üyeliği yıllarımda okuduğum 4 gazeten birinin genel yayın yönetmeni ve başyazarıydı…

Sol eğilimli genç bir öğretim üyesiydim.

Hürriyet, Cumhuriyet, Milliyet ve Tercüman gazetelerini okurdum.

Tercüman gazetesinin görüşlerine çok zıt bir niyet yapısına sahiptimfakat Güneri Bey ve Nazlı Ilıcak’ı çok takdir ederdim.

Rahmetli babam sağ niyetli bir insandıİlhanSelçukve Çetin Altan’ın yazılanın zımnî hayranıydı.

Bense sol kanıdaydım ama Güneri Bey ve Nazlı Ilacak’ın yazılanını ilgiyle okurdum.

Bir de MHP’nin yayın organı Hergün gezetesinin yazarı Taha Akyol’u…

Frankfurt uçağında kulağıma dedi ki: Burada bir şey yeme, inince yiyeceğiz

Güneri Bey’le ilk hatıram, 1987 ya da 88 yılına ait…

O vakitler Türk gazetecilerinin ne hayatında ne hayalinde A330 benzeri bir refakatte seyahat vardı.

Hürriyet’in Ankara temsilcisiydim. Devrin Başbakanı Turgut Özal’ın Washington ziyaretini izlemek üzere galiba Lufthansa ile Frankfurt üzerinden aktarmalı gitmiştik.

Özal öteki bir tarifeli uçakla gitmişti.

Dönüşte Güneri Bey’le birlikte dönmüştük.

Hafıza defterimde kalan ilk görüntü, sabah saat 7 sularında Frankfurt Havaalanı’na inişimizle başlamıştı.

Ben yeni bir gazeteciydim ve ikinci sefer Özal’ın bir dış gezisini takip ediyordum.

O seyahatte Cumhuriyet’ten Sedat Ergin ve Sabah’tan Güneri Cıvaoğlu’nun çok yardımı olmuştu.

Tecrübesizliğimin ve acemiliğimin boşluklarını onlar doldurmuştu.

Sabah Frankfurt’a inmeden önce kahvaltı getirmişlerdi.

Güneri Bey kulağıma eğilip, “Bunları yeme, Frankfurt’ta daha hoş bir kahvaltı yaparız” demişti.

Beni Caviar House’a götürüp bir şişe şampanya ısmarlıyor

Frankfurt’ta beni aldı ve doğruca üzerinde “Caviar House” ya da ona aynı bir şey yazan bir bara götürdü.

Sonra bir şişe şampanya ısmarladı.

Ve ortaya bir havyar tabağı ile somon füme tabağı getirtti…

Birden paniğe kapıldım.

Cebimde gelenlerin yarısını ödeyecek param yoktu.

Hürriyet’ten aldığım harcırahın bunu karşılaması mümkün değildi.

Gözlerimdeki tereddüdü fark edince bana çok şık bir şey söylüyor

Gözlerimdeki tereddüdü fark edince, bir gülümsemeyle, “Sen daha şimdi başlardasın. Hürriyet’te yükseleceksin. Birkaç yıl sonra sen de bana ısmarlarsın” dedi.

Üç yıl sonra Hürriyet’in genel yayın yönetmeniydim.

Özellikle Aydın Doğan Hürriyet’i aldıktan sonra o sabahın karşılığın Güneri Bey’e ziyadesiyle ödedim.

Ama hafıza defterimde benim ödediklerim değil, hep Güneri Bey’in o şık jesti kaldı.

İlkler daha kalıcıdır.

Herkesin bana Babıali’de en fazla 3 ay verdiği günler

Güneri Bey’in bendeki yeri çok özel…

Basın kesimine geldiğimde birçok gazeteci benim 3 ay içinde gideceğim üzerine argümana giriyordu.

O zor vakitlerimde bana içten destek veren, moralimi, direnme gücümü yükselten üç beş beşerden biriydi.

Sabah’taki yazılarıyla gazeteciliğe getirdiği yeni üslup, yeni içerik ve renkli kişisel anlatımı çok seviyordum.

Bir de onu bizim jenerasyon gazeteciler için bir tür sendika başkanı olarak görüyordum.

Çünkü o biz gazetecilere durmadan şunu anlatıyordu:

“Gazetecilik bizim mesleğimiz. ama mesleğimizin dışında da iyi yaşamamız gereken bir hayat var ve bunu ıskalamamalıyız…”

Pazar yazılarımı topladığım kitaba, onun bu tavsiyesinden esinlenerek “Arta Kalan Zamanda” ismini koymuştum.

O bizim “Arta kalan vakitlerimizin büyük koçuydu…”

O nedenle kimse benden Güneri Bey için tarafsız bir yazı beklememeli.

Yapamam o denli bir şey.

Anlatacaklarım “Benim Güneri Bey’im…”

Zaten yalnızca sevdiğim insanları, sevdiğim kitapları, sevdiğim sinemaları, müzikleri yazdım hayatım boyunca…

Beğenmediğim kitap ya da sinema ya da insan için yapabileceğim tek tenkit o bahiste yazmamak oldu hep.

Ama Güneri Bey’i kime anlatabilirim?

Bugünkü jenerasyonlara anlatmam hiç kolay değil.

Çünkü o “basın döneminin” gazetecisi ve insanıydı.

Yani dijital periyodun ve yeni medyanın insanı olamadı.

45 yaşındaki Oray Eğin’in ve 77 yaşındaki benim gözümle Güneri Bey

Onu basın devrinin beşerlerine anlatmak da kolay değil.

Çünkü o dönem için de iki Güneri Cıvaoğlu var.

Biri benim tanıdığım…

Öteki dün Oray Eğin’in yazdığı Güneri Cıvaoğlu…

Oray 45 yaşında…

Bense 77…

Arada en az 2 kuşak var.

30’lu yaşlarımda Abdi İpekçi’yi ben yazsaydım ne derdim

Dün Oray’ın yazdığı yazıyı dikkatle okudum.

Kendi kendime “30’lu yaşlarımda Abdi İpekçi’yi yazsaydım tahminen de daha eleştirel şekilde yazardım” dedim.

Bugün yazsam çok farklı olur…

Güneri Bey, gazetecilerin az para kazandığı periyotların genel yayın yönetmeniydi.

Sadece yazma üslubundaki çok başarılı hikayecilikle değil, yazdığı hayatı yaşama biçimiyle de farkını çok erken periyotta koymuş gazeteciydi.

Güneri Cıvaoğlu

Onun hakkında yazdığı “Sakıncasız” piyesi için Uğur Mumcu’ya ne dedim

Anglosaksonların “Ne de olsa farklı olmak adaba aykırıdır” kuralının işlediği devirlerdi onlar.

Farklı olmanın bir bedeli vardı ve o bedel Güneri Bey’e ziyadesiyle ödettirildi.

En ağırı da, Uğur Mumcu’nun onun gazeteciliğini ve idaresini eleştirmek için yazdığı “Sakıncasız ” piyesiydi.

Onun Ankara’daki ilk gösterimine katılmıştım.

Uğur Mumcu ilk perde arasında “Nasıl buldun?” diye sorduğunda “Hiç beğenmedim” demiştim.

Benim için ilk işaret o piyesin hiç tutmamasıydı.

Türk basınında yeni bir dönem başlıyordu ve bu “benim de dönemim” olabilirdi.

Ama o yıllar benim için de ilk “liboş”, “dönek”, “Özköşk” lakaplarının gazete köşelerinde görünmeye başladığı yıllardı.

Ne var ki 1990’lar Türkiye’de yepisyeni bir gazeteciliğin doğduğu yıllar oldu.

İlk gördüğümde Oray Eğin benim için ne demişti?

Oray Eğin, Güneri Bey için “patron gazetecisi” diyor.

Oray Eğin’in Hürriyet’in kafesinde bir öğlen saatinde ekspressomu içerken bembeyaz bir elbise içinde gelip, masamın başına dikilerek söylediği şu söylediği söz hatırladım:

“Ben köşe yazarı olmak istiyorum…”

“Neden?” diye sorduğumda şu yanıtı vermişti:

“Çünkü bükün köşe yazarları dinozor ve ben bu dinozor köşe muharrirlerinin hepsini devirmek istiyorum…”

Sonra bu tabirleri bir köşe muharririne söylediğini hatırlayıp devam etmişti:

“Siz de bir köşe yazarısınız ama sizi pazar yazılarınız kurtarıyor…”

Liboş, dönek, Özköşk aynıi nitelenmelere alışıktın ama hayatımda ilk sefer biri bana “dinozor” diyordu…

Oysa mesleğimin başlarında sayılırdım, Çok ciddiye aldım, hiç unutmadım o sözü…

Bugün geriye baktığımda “patron genel yayın yönetmeni olmak” ne demektir çok daha iyi değerlendirebilecek bir durumdaydım.

Savaş sonrası gazetecilerin yarattığı bir işveren efsanesi

Oray Eğin işveren yazarı olmanın çok zor bir şey olduğunu kabul ediyor.

Evet, zor bir iştir.

Ama o periyodun asıl zorluğu işverenlere karşı değil, birlikte çalıştığımız gazetecilere ve onların egolarına karşıydı.

Bizler İkinci Dünya Savaşı’nda 8 sonra gelen demokrasi ve özgürlük döneminde, işverenler değil, gazeteciler tarafından oluşturulmuş bir zihniyet dünyasında çalıştık.

Gazeteciler hep şöyle düşündü:

“Patronlar parayı versin, işimize karışmasın, gazeteyi biz yaparız.”

21’inci yüzyılın başına kadar bu zihniyet işledi.

Ama bu yüzyılın başında gelen popülist dalgada güçlü popülist liderler şunun farkına vardı:

Gazetecileri hapise atmak yerine, işverenin üzerine vergicileri salıp, 3-4 milyar dolar haksız vergi cezaları yazarsak işimiz çok daha kolaylaşır.

Yeni bir soğuk savaş başlamıştı ve bu yeni otoriter düzen çok tesirli bir şekilde çalışmaya başladı.

Bugün artık işveren gazetecisi değil, iktidarın işvereninin gazetecisi

Bugün artık genel direktörleri “patron gazetecisi” değil, “iktidarın işvereninin gazetecileri” haline geldi.

Yani bugünün ölçüleri ile Güneri Bey’i değerlendirirken, şunu kabul etmeliyiz.

En azından gazete işverenlerini zora sokmadan gazeteleri çıkarmaya ve gazetecileri müdafaayı başardı.

Bugünün sayısı binleri çok geçen işsiz gazetecilerin Güneri Bey’i değerlendirirken bu özelliğini de dikkate almaları gerektiğini düşünüyorum.

O, José Ortega y Gasset’in tarif ettiği sosyal agoranın seçkin gazetecisiydi

Renkli bir insandı Güneri Bey…

Hayatı, yaşama biçimi, etrafında yarattığı aura, giysi biçimi, gittiği yerlerde gördüğü ilgi ile lakin iki cins tesir yaratabilirdi.

Büyük bir kesimde hasetlik…

Küçük bir kesimde gıpta…

Ben hep ikincilerden oldum.

Benim için o José Ortega y Gasset’in 20’nci yüzyılda tarif ettiği seçkin gazeteci profilinin eşsiz bir örneğiydi.

Yani kamu meydanında elini kolunu sallaya sallaya gezen bir aristokrat…

Dikkat edin, “halk ortasından dolaşan” demiyorum.

Kamu meydanında dolaşan gazeteci.

Bir sosyal agorada yani…

Geçen kasımda tabibi “3 ay ömrün kaldı” demişti

Geçen kasım ayında tabibi ona “3 aylık ömrün kaldı” demişti.

Bunu anlattığı çok az sayıda yakınından biriydim.

En son geçen ay telefonda, şunu söyledi.

“Doktorum bugün ‘Eksik kalmış işlerin varsa tamamla dedi. Bir ayım kalmış…”

Afallayıp kaldım.

“Ama ben hiç o denli hissetmiyorum” diye devam etti.

Beni teselli etmek için mi bu türlü dedi, yoksa nitekim o denli mi hissediyordu bilmiyorum.

Böyle hislerin empatisi olamaz…

On gün önce piyano önünde müziğe eşlik ediyordu

Öyle yaşamaya devam etti. Beni şaşırtan bir direniş ve olağanlıkla sürdürdü hayatını.

Daha geçen haftanın sonunda Cengiz Yalçın’ın evinde Hüsamettin Özkan ve Mustafa Özkan’la ne kadar hoş şaraplar içtiğini anlattı.

Cengiz Yalçın’ın misafirperverliği ve bonkörlüğü üzerine sohbet ettik.

Piyanist Eylül Ergül dün Instagram’da Güneri Cıvaoğlu ile birlikte müzik söylerken çekilmiş bir görüntüsünü paylaştı.

Altına da şu yazmış:

“Daha 10 gün önceydi…”

Güneri Cıvaoğlu

Son vakitlerde güya birbirimizden kaçtık

Paris’e son gittiğimizde onun istediği yerlerde fotoğrafını çekmiştim.

Bunlardan biri Shakespeare & Çompany isimli kitapçının önündeydi.

Son vakitlerde sık sık yurt dışına gittim.

Hep görüşmek için randevulaştık ama son anda ya onun bir tedavisi çıktı ya benim yurt dışı gezim…

Yıllar uzunluğu hoşluk ve estetik üzerine konuşmuştuk.

Ölümünün gerisinden şu anda düşünüyorum da…

Galiba son günlerinde ya o benden kaçtı…

Belki de ben ondan…

Belki de babam gibi onu da hep o itinalı, güzel adam olarak hatırlamak istedim.

Bazıları için Güneri Abi’ydi.

Benim için ise hep Güneri Bey olarak kaldı.

Ve o denli gitti bu dünyadan…

Kamu meydanında dolaşan benzersiz bir aristokrat olarak…