Güneş çarpması ile sıcak çarpması arasındaki fark nedir?

Yaz aylarının pek çok hoş yanının yanında birtakım riskleri de olabiliyor. Örneğin güneş ışınlarına fazla maruz kalınması durumunda güneş çarpması ya da sıcak çarpması gibi risklerle karşılaşmak mümkün.

Genelde birbiriyle karıştırılan bu iki durum arasındaki fark nedir? Güneşin zararlarından korunmak ve inançlı bir yaz geçirmek için ne önlemler alınmalı? Güneş ya da sıcak çarpması durumunda ne yapılmalı?

İşte birtakım tavsiyeler:

Güneş çarpması nedir?

Baş ve boyun bölgesine çok fazla güneş gelmesi, güneş çarpmasına yol açabilir. Beyin zarları ve beyin dokusu, aşırı ısınma nedeniyle tahriş olur. Bu, bir bakterinin neden olmadığı ve aseptik menenjit ismi verilen, beyin zarlarının iltihaplanması durumuna yol açabilir. Güneş çarpması vakitte “başa izole sıcak çarpması” olarak da tanımlanır. Halk arasında bu duruma “başa güneş geçmesi” de denir.

Güneş çarpmasının ilk belirtisi ekseriyetle baş ağrısıdır. Kişinin başı sıcak ve kırmızıdır, boynu ağrır, bitkinlik, bulantı ve kusma olabilir. Kişi ekseriyetle baş dönmesi de hisseder.

Dikkat çeken en çok önemli nokta ise güneş çarpması geçiren bir hastanın beden ısısı çoklukla yükselmez, tersine serindir.

Güneş çarpması durumunda ne yapmalı?

Öncelikle güneş çarpması geçiren kişi çabucak serin bir ortama alınmalı ve sırt üstü yatırılmalıdır. Baş ve bedenin üst kısmı yükseltilmelidir. Soğuk ve nemli bezler, boyun beden bölgelerinin soğutulmasına yardımcı olabilir. Ayrıyeten su istikrarını olağana döndürmek için bu durumdan etkilenenler, şuurları yerindeyken bol bol su içmelidir. Uzmanlara göre aşırı terleme, çok sıcak günlerde iki litreye kadar ek sıvı kaybına yol açabilir.

Semptomlar azalana kadar yatak istirahati gerekir.

Önemli: Daha kötü durumlarda şiddetli kusma, baş karışıklığı ve hatta şuur kaybı meydana gelebilir. Bu aynıi durumlarda kesinlikle bir doktora görünmek gerekir.

Sıcak çarpması (hipertermi) nedir?

Güneş çarpması ve sıcak çarpması tabirleri sıklıkla birbirine karıştırılır. Beden ısısının aşırı yükselmesini ifade eden sıcak çarpması (hipertermi), güneş çarpmasından daha tehlikelidir. Sıcak çarpması, örneğin sıcak bir ortamda fizikî olarak aşırı efor sarf edilmesiyle tetiklenir.

Dışarıdaki yüksek sıcaklıklar nedeniyle beden, salabileceğinden daha fazla ısı emer. Beden ısısı 10 ila 15 dakika içinde 41 dereceye kadar yükselebilir. Bu akut aşırı ısınma, bedende iltihabi bir tepkiye yol açar.

Vücudun sıcaklık düzenleme sistemi devre dışı kalabilir, böylelikle ter üretimi başarısız olur. Isı birikimi meydana gelir.

Halk arasında “sıcak basması” da denilen sıcak çarpması, ömrü tehdit edebilir. Belirtiler arasında şuur kaybı, baş ağrısı, baş dönmesi ve uyuşukluk yer alır. Ayrıyeten titreme nöbetleri, kusma, ishal ve düşük tansiyon da görülebilir. Sıcak çarpması bir ila altı saat içinde gelişir ve tedbir alınmazsa 24 saatten kısa sürede vefata yol açabilir.

Yaşlılarda, kronik hastalığı olan şahıslarda ve çocuklarda sıcak çarpması ekseriyetle yüksek sıcaklıklar ile önemli sıvı ve elektrolit eksikliklerinin bir araya gelmesiyle oluşur. Sağlıklı yetişkinlerde, spor yapmak ya da açık havada çalışmak gibi çok fazla fizikî efor sarf etmek ekseriyetle sıcak çarpmasına yol açar.

Sıcak çarpması durumunda ne yapmalı?

İlk belirtilerde derhal ambulans çağrılmalı yahut hasta, acil servise götürülmeli. Beden mümkün olduğunca çabuk soğutulmalıdır. Etkilenen bireyler serin bir yere götürülmeli ve mümkünse sıvı verilmelidir. Fazla giysiler çıkarılmalıdır.

Bilinci yerinde değilse lakin olağan nefes alıyorsa, tıbbî müdahale yapılana kadar kişi sabit yan konuma yatırılmalıdır. Düzenli teneffüs ve şuur, düzenli olarak denetim edilmelidir. Kişi olağan nefes almıyorsa yapay teneffüs yapılmalı ve diğer ilkyardım tedbirlerine başvurulmalıdır.

Güneş çarpması ve sıcak çarpmasından kaçının

Aşırı sıcaklıklarda,vücudumuzun kendi ısı düzenlemesi süratle üst sonlara ulaşır. Buna ek olarak, yaşlı insanlar ekseriyetle çok az su içerler. Sonuç olarak, beden gereğince ter üretemez ve bu da bedenin kendi kendine soğumasını zorlaştırır.

Çoğu durumda, bir hekim çağırmak tavsiye edilir ve en inançlı yoldur.

Güneş çarpmasından ve sıcak çarpmasından kaçınmanın en iyi ve kolay yolu: Çok fazla güneşe çıkmayın, başınızı açık renkli bir şapka ile koruyun, mümkünse aşırı sıcağa maruz kalmaktan kaçının ve bol ölçüde sıvı tüketin. Unutmayın! Bir yetişkinin, olağan tüketimine ek olarak sıcak günlerde en az yarım litre daha suya ihtiyacı vardır.