Hakan Fidan’ın ziyareti Türkiye-Fransa ilişkileri bakımından neye işaret?

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın uzun müddettir gündemde olan Fransa ziyareti 2 Nisan’da gerçekleşecek.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron arasında son periyotta artan telefon trafiğinin akabinde gelen ziyarette Suriye, Ukrayna benzeri çok önemli dış siyaset bahislerinin yanı sıra Türkiye’deki Fransız okullarının statüsü ve ikili bağlantılardaki sıkıntılar da ele alınacak.

Fidan’ın ziyareti inişli-çıkışlı bir seyir izleyen Türkiye-Fransa bağlarının tüm boyutlarıyla müzakere edilmesi ve yeni bir periyodun başlangıcı olup olmayacağını göstermesi açısından kıymet taşıyor.

Ziyaret, Türkiye’de İstanbul Büyükşehir Belediye (İBB) Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması, Fransa’da ise aşır sağcı cumhurbaşkanı adayı Marine Le Pen’e siyasi yasak getirilmesi benzeri gelişmelerin yaşandığı bir devirde gerçekleşmesi açısından da ilgi alımlı olarak görülüyor.

Diplomatik kaynaklardan yapılan bilgilendirmeye göre Dışişleri Bakanı Fidan, Paris’te Avrupa’dan sorumlu Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot ile görüşmelerde bulunacak.

Türkiye ve Fransa, Afrika başta olmak üzere Kafkasya, Rusya ile ilişkiler ve Doğu Akdeniz tansiyonları hususlarda ters pozisyonda yer aldılar.

Fransa ayrıca Türkiye’nin Avrupa Birliği ile bağlantılarında de çok önemli karar alma süreçlerinde Kıbrıs Cumhuriyeti ve Yunanistan ile birlikte hareket etmeyi tercih etti.

Ancak Kasım 2024 seçimlerini Donald Trump’ın kazanması ve 20 Ocak 2025’ten bu yana global sistemde yaşanan büyük değişimler Ankara-Paris arasında yeni bir diyaloğun tesis edilmesine neden oldu.

Erdoğan ve Macron, 7 Kasım’da Macaristan’da yüz yüze görüşmelerinden sonra da 4 defa telefonda görüş alışverişi yaptılar.

İkilinin son konuşması 31 Mart günü gerçekleşti.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da 27 Mart’ta Paris’te Macron’un daveti üzerine gerçekleşen Ukrayna zirvesine Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı temsilen katıldı.

İmamoğlu ve Le Pen Davaları

İkili görüşmelerde Fransa Cumhurbaşkanı Macron’un 2025 yılı içinde Türkiye’ye bir ziyaret yapması mümkünlüğü da yer alıyor.

Ankara ve Paris’te yapılan değerlendirmeler, uzun yıllardır gerçekleşmeyen üst seviye bir ziyaretin ikili münasebetlere güçlü ve yeni bir ivme kazandıracağı yönünde.

Ancak İmamoğlu’nun tutuklanmasıyla başlayan gelişmelerin bu ziyaretin kısa vadede olma mümkünlüğünü azalttığı da öngörülüyor.

Macron, bu gelişmeleri kapsamlı bir açıklamayla eleştirmiş ve Avrupa’nın “istikrarlı” bir Türkiye ile işbirliği yapmak istediğini kayda geçirmişti. Ankara, Macron’un açıklamalarına karşılık vermemeyi tercih etmişti.

Ziyareti farklı kılan bir öteki öge ise Fransa’nın aşırı sağcı lider Marine Le Pen’in cumhurbaşkanlığı adaylığını engelleyebilecek bir mahkeme kararını tartışıyor olması.

2027 seçimlerinin çok önemli adaylarından olan Le Pen, AB fonlarını tarzına uygun olmayan bir şekilde kullanmaktan suçlu bulundu ve 5 yıl müddetle kamu misyonuna aday olmaktan menedildi.

Fransız okulları ne olacak?

Diplomatik kaynaklardan edinilen bilgilere göre, Fidan’ın Fransız muhatabı ile yapacağı görüşmelerde kültür ve turizm hususların yanı sıra eğitim alanında da paydaşlık geliştirilmesi gündemde olacak.

Türkiye ve Fransa, 2023 sonundan bu yana eğitim konusunda yaşanan badirelerin aşılması için müzakere içindeler.

Türk Milli Eğitim Bakanlığı, Türkiye’de faaliyet gösteren ve çoğunlukla Türk öğrencilerin eğitim gördüğü Ankara’daki Charles de Gaulle ve İstanbul’daki Pierre Loti liselerinde kısmi müfredat uyumu ve denetlemeye açıklık talebini ortaya koydu. Bakanlık, karşılıklılık prensibi uyarınca Fransa’da Türk okulları da açmak istiyor.

Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, Şubat ayında bu bu mevzu ile ilgili yaptığı bir açıklamada, Fransa’ya anlaşma yapma teklifinde bulunduklarını kaydetmişti.

Türkiye’deki iki Fransız okulunu legal kabul etmek karşılığında Fransa’da okuyan Türk çocuklarına Türk kültürü ve dili dersi verilmesi teklifinde bulunduklarını kaydeden Bakan Tekin, ancak Fransa’dan “Kanunlarımız buna müsaade etmiyor” cevabını aldıklarını açıklamıştı.

Tekin, Türkiye kanunlarının da bu okulların mevcut durumuyla varlığına izin vermediğini ve anlaşma olmadığı sürece Türk öğrencilerin kaydolamayacağını kaydetmişti.

Fidan’ın ziyareti bu sorunun aşılıp aşılamayacağını göstermesi açısından çok önemli bir eşik olarak bedellendiriliyor.

Ukrayna ve Avrupa’nın savunması masada

Fidan’ın ziyareti çok önemli uluslararası gelişmelerin yaşandığı ve NATO’nun çok önemli bir askeri gücü olarak Türkiye’nin yeni jeopolitik sistemde nasıl bir rol oynayacağının tartışıldığı bir devirde yapılması açısından da ayrıyeten dikkat cazibeli.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin sonlandırılması ve Avrupa’nın kendi güvenlik mimarisini oluşturması bu başlık altında ele alınan iki çok önemli husus.

Fransa ve İngiltere,  27+4 (27 AB ülkesi ile Türkiye, İngiltere, Norveç ve İzlanda) formatındaki teşebbüslerle kıtanın güvenlik problemlerinin tahlili ve Ukrayna barışının nasıl bir güvenlik garantisiyle çözümleneceğini masaya yatırıyorlar.

Diplomatik kaynaklara göre Fidan, her iki mevzuda vereceği bildirilerle Türkiye’nin bu süreçlerde katkı sağlayacağını Fransız tarafına iletecek.

Bakan Fidan’ın Türkiye’nin Avrupa güvenliğinde sahip olduğu kritik kıymeti vurgulaması ve yeni güvenlik mimarisinin oluşumunda eşgüdümün artırılmasının kıymetini ifade etmesi bekleniyor.

Ancak Türkiye’nin AB’nin savunma sanayi ve güvenlikle ilgili platformlarından “siyasi” nedenlerle dışlanıyor olması da Paris görüşmelerinde ele alınacak mevzular arasında.

Buna paralel olarak Fidan’ın, Türkiye-AB ilgilerinin stratejik bir perspektifte ele alınması davetinde bulunması ve Ankara’nın Paris’ten beklentilerini aktarması da öngörülüyor.

Rusya-Ukrayna arasında kalıcı ve adil barışın sağlanması konusunda da katkı vermeye hazır olduklarını ve tüm müttefiklerin yakın işbirliği içinde olmaları gerektiği de Fidan’ın vereceği bildiriler arasında olacak.

Suriye’de IŞİD ile mücadele

Fidan-Barrot görüşmesinde ele alınacak diğer çok önemli bölgesel husus ise Suriye olacak.

Ankara ve Paris, 8 Aralık’ta Esad’ın devrilmesi ile başlayan yeni periyotta, Şam idaresine destek oldular ve ülkede istikrarlı bir geçiş dönemi için devreye girdiler.

Yeni idareye destek konusunda görüşte olan Türkiye ve Fransa, IŞİD’le mücadele eden ve yükünü Halk Savunma Birlikleri’nin (YPG) oluşturduğu Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) geleceği konusunda farklı noktadalar.

Dışişleri Bakanı Fidan, Ocak ayında yaptığı bir açıklamada isim vermeden Fransa’yı eleştirmiş ve “Avrupa’daki birtakım küçük ülkelerin Amerika’nın şemsiyesi altında söz söylemeye dönük siyasetlerinin kendilerine hiçbir katkısı olmadığını” kaydetmişti.

Fransa, IŞİD ile mücadelenin akamete uğramaması gerektiği fikrinde ve Türkiye’nin öncelikleri arasında bu hususun yer almadığı kuşkusunda.

Buna ek olarak Suriye’deki Kürtlerin haklarının korunması konusunda da hassaslığını saklamayan Fransa, SDG önderleriyle üst seviye diyaloğunu devam ettiriyor.

Türkiye, YPG’yi “terör örgütü” olarak tanımlıyor ve kuzey Suriye’den tasfiye edilmesi gerektiğini vurguluyor.

Bu kapsamda SDG’nin Şam idaresiyle imzaladığı ve silahlı güçlerinin Suriye ordusuna entegre edilmesini öngören muahedeyi destekliyor fakat ihtiyatın elden bırakılmaması gerektiğini kayda geçiriyor.

Fidan’ın ziyaret sırasında Suriye ve Suriye’nin komşularının IŞİD ile mücadele için oluşturma aşamasında oldukları yeni düzenek hakkında bilgi vermesi ve bu mevzuda Fransa’nın yardımını istemesi de bekleniyor.

Suriye, Türkiye, Ürdün, Irak ve Lübnan’ın dışişleri, savunma bakanları ve istihbarat yetkilileri geçen ay Amman’da toplanmış ve IŞİD ile mücadelenin ana sınırlarını belirlemişlerdi.

İkinci toplantının yakın bir vakitte Türkiye’de yapılması planlanıyor.