İmalat göstergesinde düşüş devam etti

İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye İmalat PMI (Satın Alma Yöneticileri Endeksi) anketinin kasım 2023 dönemi sonuçları açıklandı. Eşik değer olan 50’nin üzerinde ölçülen tüm sayıların bölümde güzelleşmeye işaret ettiği anket sonuçlarına göre, ekimde 48,4 olan manşet PMI, kasım 2023’te 47,2’ye geriledi ve üst üste beşinci ay 50 eşik bedelin altında kaldı. Söz konusu yavaşlama son bir yılın en bariz seviyesinde gerçekleşti.

Hem yurt içi hem de yurt dışındaki durağan piyasa şartları, son çeyrek ortasında yeni siparişlerin ivme kaybının sürmesine ve böylelikle kasım 2022’den bu yana en sert yavaşlamanın kaydedilmesine yol açtı. Talepteki zayıflamaya bağlı olarak imalatçılar üretimi son bir yılın en yüksek oranında azalttı. Anket iştirakçilerine göre, jeopolitik gerginlikler ve ham madde teminindeki zorluklar da üretimin gerilemesinde tesirli oldu. Üretimdeki düşüş, imalatçıların istihdam hacmini arka arda ikinci ay daraltmasına yol açarken, işten ayrılmalar ve emeklilikler de düşüşe katkı yaptı. İstihdamdaki gerileme ölçülü olmakla birlikte ekim 2022’den bu yana en yüksek oranda gerçekleşti. Kasım ayı bilgileri, Türk imalat sektöründe istihdamın üst üste ikinci defa aylık bazda daraldığına işaret etti. Düşüş hafif de olsa bir yılı aşkın mühletin en yüksek seviyesinde kaydedildi. Anket iştirakçileri, istihdamdaki düşüşün yetersiz iş yükü, istifalar ve emekliliklerden kaynaklandığını belirtti.

Kasım ayında satın alma faaliyetlerinin yanı sıra firmaların girdi ve hem de son ürün stoklarında da azalma gözlendi. Girdi maliyetleri enflasyonu kasımda son altı ayın en düşük düzeyine gerilemesine karşın yüksek düzeylerde kalmayı sürdürdü. Firmalardan alınan geri bildirimler, bu gelişmede Türk Lirası’nın değer kaybına bağlı olarak ham madde fiyatlarındaki artışın tesirli olduğunu gösterdi. Bunun sonucunda imalatçılar kesin ürün fiyatlarını da artırdı, lakin söylediği söz edilen artış oran olarak bir evvelki anket devrine göre değişim göstermedi.

Büyüme üç dalla sınırlı kaldı

Rapor, kasım ayında da imalat sanayiinin faaliyet şartlarındaki zayıflığın yaygın olduğuna işaret etti. Ay içerisinde sınırlı sayıda dal güzelleşme sinyali verirken bilhassa giysi ve deri eserlerinde bariz bir yavaşlama kaydedildi. Kasımda giysi ve deri ürünleri kesiminin üretim hacminde COVID-19 salgınının ilk dalgasından bu yana görülen en yüksek oranlı düşüş gerçekleşirken altı bölümde daha yavaşlama yaşandı ve böylelikle büyüme sadece üç bölümle sınırlı kaldı. Kara ve deniz taşıtları üretimi, son üç aydır ilk defa güzelleşti ve güçlü bir artış kaydetti. Besin ürünleri ve metalik olmayan mineral eserlerde ise ölçülü artışlar görüldü.

Gıda ürünleri öncülüğünde üç kesim yeni sipariş hacmini artırırken elektrikli ve elektronik eserlerde ise siparişler bir evvelki ayda yaşanan düşüşün akabinde yatay seyretti. Dalların çoğunluğunda yeni siparişler azaldı, fakat ekim ayında düşüşün tüm kesimlere yayıldığı göz önüne alındığında, bu durum aylık bazda nispî bir düzgünleşme manasına geldi. Yeni ihracat siparişlerinde ise büyüme sadece besin ürünleri ile makine ve metal ürünleri dallarında gözlendi.

Satın almada ivme kaybı

Bazı dalların istihdam artışına gitmesine karşın düşüş yaşanan dallar az farkla çoğunlukta kaldı. İstihdamda en sert kayıp giysi ve deri eserlerinde gerçekleşti ve bu düşüş üç buçuk yıldan uzun bir müddetin en yüksek suratında kaydedildi. Kasım ayında istihdama şekilde satın alma faaliyetleri de on kesimden altısında ivme kaybı gösterdi. Döviz kurlarındaki artışın ham madde fiyatlarını yukarı çekmesi nedeniyle girdi maliyetleri enflasyonu genel olarak yüksek seyretti. En süratli yükseliş besin eserlerinde görülürken, en ölçülü artış ise ana metallerde gerçekleşti. Ana metaller aynı vakitte sonuncu ürün fiyatlarının da en düşük oranda arttığı bölüm oldu. Bu artış, bir evvelki anket döneminde yaşanan gerilemeyi takip etti. Satış fiyatları enflasyonunda ise en keskin yükseliş makine ve metal eserlerinde kaydedildi.

Veriler, girdi talebindeki zayıflamayla birlikte tedarik zincirleri üzerindeki baskının hafiflediği yönünde sinyal verdi. Teslimat mühletleri üç bölümde kısalırken en besbelli düzgünleşme dokumada görüldü. Tedarik sürelerindeki artış, sadece makine ve metal ürünleri ile ana metal kesimlerinde hızlandı.