Irak’ta Cumhurbaşkanlığı ve Başbakanlık krizi | Parlamento, Cumhurbaşkanını seçmek için yarın toplanıyor: KDP-KYB anlaşamadı, seçenekler masada

Irak’ta Kasım 2025’te yapılan genel seçimden bu yana partiler arasında uzlaşma sağlanamaması sonucu Cumhurbaşkanı ve Başbakan seçilemedi. Kürt gruplarından Kürdistan Demokrat Partisi ( KDP) ile Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) arasında yaşanan anlaşmazlık nedeniyle Cumhurbaşkanı seçilemezken, başbakanlık için görevlendirme yapılamıyor ve hükümet kurulamıyor. KDP, “Başbakanlık üzerinde uzlaşma sağlanamadan” yarın parlamentoda yapılacak Cumhurbaşkanlığı seçimine karşı çıkıyor. Şii-Sünni ve Kürtler arasında tartışma konusu olan Cumhurbaşkanlığı seçiminden sonuç çıkması sürpriz olarak değerlendiriliyor.

Irak Parlamentosu, yeni cumhurbaşkanını seçmek üzere 11 Nisan Cumartesi günü özel bir oturum düzenleme yönünde aldığı karar doğrultusunda yarın toplanacak. Ancak siyasi gruplar arasında hem cumhurbaşkanlığı hem de başbakanlık adaylarına yönelik anlaşmazlık devam ediyor. 2003 yılında Saddam Hüseyin yönetiminin devrilmesinin ardından Kürtler, Sünniler ve Şiiler arasında yapılan anlaşma çerçevesinde, cumhurbaşkanlığı Kürtlere, başbakanlık Şiilere, parlamento başkanlığı ise Sünnilere veriliyordu. Bu kapsamda teamüller gereği KDP, Kürdistan bölgesi başkanlığı karşılığında Cumhurbaşkanlığı makamı KYB’den bir ismin getirilmesine onay vermişti. Bu kapsamda 2003 yılında ilk Cumhurbaşkanı da Kürdistan Yurtseverler Birliği (YNK) lideri Celal Talabani oldu. O günden beri bu koltuğa KYB’li isimler oturdu. Ancak yeni dönemde KYB ile KDP arasında rekabet yaşanması nedeniyle KDP geçen seçimde ve yeni seçimler sonrası kendi adayını çıkardı. Ancak geçen seçimde Şii grupların desteğiyle KYB’nin adayı Abdullatif Reşid, Cumhurbaşkanı seçildi.

Kürtler arasındaki görüş ayrılığının sürmesi Ocak ayında Irak parlamentosunda sonuçlanması gereken cumhurbaşkanlığı seçiminin ertelenmesine yol açtı. Iraklı Şii grupları temsilen Şii Koordisnasyon Çerçevesi yetkilileri mevcut Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani liderliğinde Şubat ayı başlarında Erbil ve Süleymaniye’de KDP ve KYB liderlerini ziyaret ederek, uzlaşmaları çağrısında bulundu. Ancak görüşmelerden sonuç alınamadı.

ABD’nin uyarısı etkili oldu

Cumhurbaşkanlığı seçiminin yapılamaması nedeniyle Irak’ta yeni hükümetin kurulması da gecikiyor. Şii Koordinasyon Çerçevesi’nin belirlediği aday eski Başbakan Nuri El Maliki’nin ABD yönetimi tarafından kabul görmemesi yeni bir krize neden oldu. Maliki’yi İran yanlısı olarak değerlendiren ABD’nin başka bir isim üzerinde anlaşmaya varılmasını önermesi Şii grupların tepkisini çekti. Bu nedenle başbakan olacak isim konusunda uzun süreden beri tartışmalar devam ediyor.

Irak Parlamentosu, yarın cumhurbaşkanlığı seçimi gündemiyle toplanacak özel oturumun programını dün kamuoyuyla paylaştı. Yapılan resmi açıklamada parlamentonun 11 Nisan Cumartesi günü saat 11:00’de tek bir gündem maddesiyle toplanacağı duyuruldu. Cumhurbaşkanlığı makamı için toplam 19 adayın yarışacağı parlamento oturumunda, iki isim öne çıkıyor: Kürdistan Demokrat Partisi’nin (KDP) adayı Fuad Hüseyin ve Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (KYB) adayı Nizar Amidi. Ancak KDP ile KYB arasında aylardır ortak bir aday konusunda uzlaşma sağlanmamış olması, seçim sürecinde belirsizliği derinleştiriyor.

Barzani’den tepki

Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi eski Başkanı olan KDP lideri Mesut Barzani, Irak’ta bazı siyasi grupların başbakanlık meselesi çözülmeden cumhurbaşkanlığı seçimine gitme ısrarını “kabul edilemez” olarak nitelendirdi. Barzani, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda, Koordinasyon Çerçevesi içindeki bazı tarafların cumhurbaşkanı seçimini öne çekme ısrarını eleştirdi. Barzani açıklamasında, şu ifadelere yer verdi:

“Koordinasyon Çerçevesi içindeki bazı kesimlerin cumhurbaşkanlığı seçimini ilerletme ısrarı, diğerlerinin başbakan seçimini bilinçli şekilde geciktirmesiyle birlikte düşünüldüğünde kabul edilemez bir durumdur. Bu mesele eş zamanlı çözülmeden hiçbir anayasal hak ilerlememelidir. Bu, yaklaşan parlamento oturumunda tüm tarafların tam katılımını ve etkin şekilde yer almasını garanti edecektir.”

KDP kontejanından Irak Parlamentosu İkinci Başkan Yardımcılığına seçilen Ferhad Etruşi tarafından konuya ilişkin yapılan yazılı açıklamada ise, “Ulusal ve siyasi mutabakat sağlanamadığı” gerekçesiyle cumhurbaşkanı seçimi için 11 Nisan tarihinin belirlenmesini kabul etmediklerini belirtildi. Etruşi, siyasi ortaklara ve liderlere, “Dayatma politikalarından uzak, geniş bir ulusal mutabakatla kabul görecek bir aday üzerinde ciddi diyalog ve anlayış geliştirilmesi için fırsat tanınması” gerekir diye seslendi.

Parlamentoda çoğunluğu oluşturan ve Başbakanlık makamını temsil eden Şii grupların daha önceki seçimde olduğu gibi KYB’nin adayını desteklemeleri halinde yarın yapılacak oylamada cumhurbaşkanlığı koltuğuna Nizar Amidi’nin oturmasına kesin gözüyle bakılıyor.