İsrail’le savaşın eşiğine gelen Hizbullah: Nasıl kuruldu? Ne kadar güçlü?

İsrail’in işgali altındaki Golan Zirveleri’nde Cumartesi günü düzenlenen roket saldırısının akabinde gözler Lübnan merkezli Hizbullah’a çevrildi.

İsrailli yetkililer taarruzdan Hizbullah’ı sorumlu tuttu ve örgütün büyük bir bedel ödeyeceğini söyledi.

Hizbullah iddiaları reddetti fakat aylardır tırmanan gerginliğin bu olayın akabinde yeni bir savaşı tetiklemesinden korkuluyor.

İran’ın desteklediği Hizbullah’ın 150 bin roket ve füzeye sahip olduğu tahmin ediliyor.

Hizbullah, Lübnan’da faaliyet gösteren, İran tarafından desteklenen, Şii İslamcı bir siyasi parti ve silahlı örgüt.

İsmi “Allah’ın Partisi” manasına geliyor.

Hizbullah’ın liderliğini 1992’den bu yana Hasan Nasrallah yürütüyor.

İdeolojik kökleri 1960’lar ve 1970’lerde Lübnan’da yaşanan Şii İslami uyanışa uzansa da Hizbullah, 1980’li yılların başında ortaya çıktı.

Grup, İsrail’in Lübnan’ı işgali sırasında, İran’ın askeri ve mali takviyesiyle, Lübnan’ın güneyinde yaşayan ve klâsik olarak güçsüz bırakılmış Şii toplumunu savunmak emelini taşıyan bir güç olarak doğdu.

İsrail’in 2000 yılında Lübnan’dan çekilmesinin akabinde Hizbullah, silahları bırakma istikametindeki baskılara direndi ve askeri kanadı İslami Direniş’i güçlendirmeye devam etti.

Grup ayrıyeten, meclisteki Direnişe Sadakat Bloğu üzerinden adım adım Lübnan’ın politik sisteminde tartısı olan kilit bir güce dönüştü ve kabinede veto gücü kazandı.

Yıllar boyunca İsrail ve ABD gayelerine yönelik bir dizi bombalı saldırı gerçekleştirmek ve planlamakla suçlanan grup, Batılı devletler, İsrail, Körfez ülkeleri ve Arap Birliği tarafından “terör örgütü” olarak tanımlanıyor.

Ancak Hizbullah siyasi, askeri, güvenlik alanlarındaki nüfuzunun yanı sıra sağladığı sosyal hizmetler ile devlet içinde devlet olarak prestij kazandı.

Bazı açılardan Hizbullah’ın askeri kapasitesi Lübnan ordusununkinin üstüne çıkmış durumda.

Bu durum, kümenin hükümet kurumlarıyla rekabetine ve rakiplerinin sert tenkitlerine sebep oluyor.

Bazı Lübnanlılar Hizbullah’ı ülkenin istikrarına yönelik bir tehdit olarak görüyor fakat grup, Lübnan’daki Şii toplumu içinde tanınan olmayı sürdürüyor.

Bölgenin çok önemli aktörü

Reuters Hizbullah, Lübnan’daki Şii toplumu içinde büyük bir dayanağa sahip

Hizbullah, Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad’ın sadık bir müttefiki… Ülkede 2011 yılında başlayan iç savaşta, binlerce militanını Esad için savaşmak üzere Suriye’ye gönderdi.

Bu destek, bilhassa Lübnan sonundaki dağlık bölgelerde isyancıların ele geçirdiği kimi yerlerin yeniden hükümet yanlısı güçlere geçmesini sağladı.

Ancak Hizbullah’ın Suriye iç savaşına müdahil olması Lübnan’daki etnik tansiyonları sertleştirdi.

Grubun Esad’a dayanağı ve İran’la sıkı bağları ayrıyeten, İran’ın bölgedeki en önemli rakibi Suudi Arabistan’ın liderliğindeki Körfez Arap ülkeleri tarafından daha fazla düşmanlık görmesine neden oldu.

İsrail, Suriye’deki İran ve Hizbullah militanlarıyla irtibatlı amaçlara sık sık saldırı düzenliyor lakin bu taarruzları nadiren kabul ediyor.

Hamas’ın 7 Kasım 2023’te İsrail’e yönelik düzenlediği ve en az 1400 kişinin öldüğü sürpriz akının akabinde Hizbullah ve İsrail, sınır hattında birbirilerine karşılıklı ateş açtı.

İsrail, misilleme için Gazze’de hava ataklarına başladığında Hizbullah, İsrail’e karşı savaşa katkıda bulunmaya “tamamen hazır” olduğunu söyledi.

İran’ın takviyesiyle kuruldu

Hizbullah’ın kökenlerini tam olarak saptamak zor lakin öncülleri, İsrail’in 1982 yılında Filistinli militanların hücumlarına karşılık olarak Lübnan’ın güneyini işgal etmesinden sonra ortaya çıktı.

O süreçte, işgale savaş yaparakkarşı çıkmayı savunan Şii liderler, devrin önde gelen grubu Emel Hareketi’nden ayrılmıştı.

Yeni kurulan İslami Emel örgütü, Bekaa Vadisi’nde bulunan İran İhtilal Muhafazıları’ndan çok önemli bir askeri ve örgütsel destek aldı.

Şii milis güçleri arasında en çok önemli ve tesirli grup olarak ortaya çıkan bu grup, daha sonra Hizbullah’ı oluşturdu.

Bu gruplar İsrail ordusu ve müttefiki Güney Lübnan Ordusu’nun (GLO) yanı sıra Lübnan’daki yabancı güçlere yönelik taarruzlar düzenledi.

1983 yılında ABD Büyükelçiliği ve ABD Deniz Piyadeleri kışlalarına yönelik düzenlenen, 258 ABD ve 58 Fransız askerinin vefatına ve Batılı barış güçlerinin Lübnan’dan çekilmesine neden olan hücumların arkasında bu kümelerin olduğuna inanılıyor.

Hizbullah 1985 yılında yayımladığı bir “açık mektup” ile kuruluşunu resmi olarak duyurdu.

Grup bu evrakta, ABD ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’ni İslam’ın “ana düşmanları” olarak tanımladı ve Müslüman topraklarını işgal etmekle suçladığı İsrail’in “yok edilmesini” savundu.

Grup ayrıyeten, “İslami sistemin zorla dayatma temelinde değil halkın özgür ve direkt seçimine dayanarak benimsenmesi” daveti yaptı.

1989 yılında Lübnan’daki iç savaşı sonlandıran ve milis güçlerinin silahsızlandırılması yönünde davet yapan Taif Muahedesi, Hizbullah’ın askeri kanadının “İslami Direniş” ismiyle isim değişikliği yapmasına neden oldu. İsrail’in işgalini sona erdirmeya adanan bu örgüt Hizbullah’ın silahlarını muhafaza etmesine fırsat tanıdı.

EPA Hizbullah destekçileri Kasım 2023’te Gazze için bir gösteri düzenledi

Lübnan siyasetinde aktif

Suriye ordusunun 1990 yılında Lübnan’a barış dayatmasının akabinde Hizbullah, güney Lübnan’daki gerilla savaşını sürdürdü fakat aynı vakitte Lübnan siyasetinde de etkin bir rol oynamaya başladı.

Grup, 1992 yılında ilk kez ulusal seçimlere başarılı bir şekilde katıldı.

İsrail güçleri 2000 yılında ülkeden çekildiğinde onları püskürtenin Hizbullah olduğu kanısı yaygındı.

Grup, silahsızlanma tarafındaki baskılara direndi ve İsrail’in Şebaa Çiftlikleri ve diğer ihtilaflı bölgelerdeki varlığının devam etmesini münasebet göstererek ülkenin güneyindeki askeri varlığını sürdürdü.

Grup, kayda değer büyüklükteki askeri gücünü 2006 yılındaki savaşta İsrail’e karşı kullandı.

Hibullah’ın sınır ötesi atağında sekiz İsrail askeri öldürüldü ve ikisi de rehin alındı. Bu olay, İsrail’in kapsamlı bir karşılık vermesine neden oldu.

İsrail savaş uçakları, Hizbullah’ın, Lübnan’ın güneyindeki ve Beyrut’un güneyindeki dış mahallerinde yer alan kalelerini bombaladı. Hizbullah ise İsrail’e yaklaşık 4,000 roket fırlattı.

Otuz dört gün süren savaşta çoğunluğu sivil olmak üzere 1125 Lübnanlı; İsrail tarafında ise 119 asker ve 45 sivil hayatını kaybetti.

Hizbullah savaştan ayakta ve daha da cesaretlenmiş olarak çıktı.

Reuters
Hizbullah lideri Hasan Nasrallah

2008 yılında Batı dayanaklı Lübnan hükümeti, Hizbullah’ın özel telekomünikasyon ağını kapatmaya ve Beyrut Havalimanı’nın güvenlik müdürünü Hizbullah’la irtibatları olduğu gerekçesiyle görevden almaya kalktığında grup, buna başşehrin büyük bir kısmını ele geçirerek ve rakip Sünni gruplar ile çatışarak karşılık verdi.

Hükümet, 81 kişinin öldüğü ve Lübnan’ı yeni bir iç savaşın eşiğine getiren mezhepsel çatışmaları sona erdirmek ismine geri adım attı.

İmzalanan güç paylaşımı mutabakatı, Hizbullah ve müttefiklerine kabinedeki herhangi bir kararı veto etme hakkı verdi.

2009 seçimlerinde grup, parlamentoda 10 sandalye kazandı ve birlik hükümetinde yer almaya devam etti.

Aynı yılın sonlarına doğru Hizbullah Genel Sekreteri Pir Hasan Nasrallah, kümenin “siyasi vizyonunu” vurgulamayı amaçlayan yeni bir siyasi manifesto yayımladı.

Bu metinde, 1985 yılındaki manifestoda yer alan İslami cumhuriyete yönelik atıf kaldırıldı lakin İsrail ve ABD’ye karşı sert tavır sürdürüldü ve Hizbullah’ın silahlarını korumak zorunda olduğu belirtildi.

2011 yılında grup ve müttefikleri, Suudi Arabistan dayanaklı bir Sünni siyasetçi olan Saad Hariri’nin liderliğindeki birlik hükümetini devrilmeye zorladı.

Hizbullah, dört üyesinin 2005 yılında Hariri’in babası Refik Hariri’nin suikastı olayına karışmakla suçlanmasına karşı seyirci kalmayacağı ikazında bulundu.

2020 yılında Birleşmiş Milletler’e bağlı Uluslararası Lübnan Mahkemesi, Hizbullah üyesi Selim Cemil Ayyaş’ı, Refik Hariri cinayetine karıştığı gerekçesiyle suçlu buldu ve gıyabında ömür uzunluğu mahpusa mahkum etti.

Hizbullah ve müttefikleri daha sonraki hükümetlerde de yer almaya ve bunlarda çok önemli bir nüfuza sahip olmaya devam etti.